Art. 5.2.2 Nota archeologiebeleid — Overzicht en toelichting geraadpleegde bronnen

In het gebied van de drie gemeenten zijn in het verleden al vele onderzoeken uitgevoerd, van uitgebreide booronderzoeken en veldkarteringen in de Eemnesser polder tot opgravingen van grafheuvels op de Westerheide en Zuiderheide. Ook lokale verenigingen zijn zeer actief geweest. Het grootste deel van de onderzoeken is goed gedocumenteerd en gepubliceerd. De bestaande gegevens zijn bijeen gebracht en gecombineerd in een kaart. Voor de samenstelling van de archeologische waarden- en verwachtingenkaart is gebruik gemaakt van de onderstaande bronnen. - AHN. Het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) is een landsdekkend digitaal hoogtebestand. Met een nauwkeurigheid van circa 5 cm. is het (micro)relief van Nederland gemeten. Het hele landschap kan in driedimensionaal perspectief worden bekeken, waarbij inzicht verkregen kan worden in de nederzettingskeuze van onze voorouders. Dit is van belang voor het opstellen van het verwachtingsmodel. Met het AHN kunnen bovendien archeologische sporen (bijvoorbeeld grafheuvels, karrensporenbundels, eendenkooien, grachten, wallen, dijken), grootschalige verstoringen (bijvoorbeeld ontzandingen, leemputten etc.) en landschappelijke kenmerken (bijvoorbeeld dekzandruggen, droogdalen, grenzen van enken) worden gelokaliseerd en begrensd. - AMK. De archeologische monumentenkaart (AMK) is een product van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en de provincies Utrecht en Noord-Holland. Op de AMK zijn alle door het Rijk en de provincies aangewezen archeologisch beschermde of waardevolle terreinen vermeld. De AMK dient een op een te worden overgenomen in gemeentelijke beleidskaarten. - Archis2. De nationale database Archis2 wordt beheerd door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Archis is de officiele database waarin alle onderzoeken en vondstmeldingen kunnen worden opgenomen. Vele archeologische onderzoeken zijn aangemeld in Archis. De rapportages van de onderzoeken zijn terug te vinden in de literatuurlijst. De praktijk leert echter dat Archis niet volledig is. Daarom is navraag bij lokale verenigingen essentieel, om aanvullende - Bodemkaart. Deze kaart geeft een omschrijving van de bodemkundige eenheden die aanwezig zijn binnen het gebied van de gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren. Dit betreft de kaart uit 2009 van het instituut Alterra van de universiteit Wageningen. (Zie voor verdere details de toelichtingen op de kaarten in bijlage 1). - Geomorfologische kaart. De kaart geeft een omschrijving van de geomorfologische eenheden die aanwezig zijn binnen het gebied van de gemeenten. Dit betreft de kaart uit 2008 van het instituut Alterra van de universiteit Wageningen. (Zie voor verdere details de toelichtingen op de kaarten in bijlage 1). - Historische kaarten. Historische kaarten zijn er in vele soorten en gedaanten: schetsmatige en zeer gedetailleerde, grootschalige en kleinschalige. Over het algemeen geldt: hoe jonger de kaart, des te beter het detailniveau en groter de kaartschaal. Het gevolg is dat deze accurater zijn. Niettemin bevatten oude kaarten unieke informatie over de toenmalige inrichting van het gebied, die nergens anders te verkrijgen is. Een overzicht van de geraadpleegde kaarten is in het bronnenoverzicht opgenomen. Daar waar mogelijk zij de historische kaarten digitaal in het GIS opgenomen en zijn de relevante archeologische fenomenen overgenomen op de waarden- en verwachtingenkaart. De belangrijkste en meest informatieve kaarten voor de inventarisatie van archeologische waarden in het gebied zijn: - Kaart van Gooiland uit 1537 - Nieuwe kaart van Gooilandt circa 1750 - Kadastrale minuutplan 1832 - Kaart van Gooiland na de heideverdeling van 1843 - Topografisch Militaire Kaart 1850 - Bonnebladen vanaf 1872 - Kaart Ketelaar (ARA geniearchief) van 1769 - Kaart van Lucas Jansen Sinck van 1619 Uit deze kaarten zijn de volgende fenomenen overgenomen in de archeologische waarden- en verwachtingenkaart en opgenomen in de catalogus: - De begrenzing van de engen, zoals die in de 19e eeuw was vastgelegd. - Oude wegenpatronen - Kampen/bijenschansen - Kerkhoven - Windmolens - Watermolens - Plan voor het doortrekken van het Tienhovense Kanaal in 1661 - Sluizen - Schietbanen - Buitenplaatsen - Gooijergracht - Dijken - IKAW. De Indicatieve kaart Archeologische Waarden (IKAW) is een globale verwachtingenkaart op landelijk niveau, vervaardigd door de RCE. Voor de BEL gemeenten is een meer gedetailleerde verwachtingenkaart gemaakt. - Literatuur. Voor dit project is een inventarisatie gemaakt van de beschikbare boeken en artikelen aangaande de archeologie binnen de gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren. Dit vormt de inhoudelijke basis voor van het voorliggende rapport. Alle relevante publicaties zijn in het bronnenoverzicht opgenomen. - Lokale verenigingen. Van afdeling Naerdincklant van de Archeologische Werkgemeenschap voor Nederland (AWN) is de vindplaatsencatalogus, met vindplaatscoordinaten, integraal in de archeologische waarden- en verwachtingenkaart geplot. Dit levert een schat aan nieuwe locaties op die niet in Archis staan. Bovendien kan deze catalogus worden gebruikt ter aanvulling of aanpassing van het verwachtingsmodel. De Historische Kringen van Blaricum, Eemnes en Laren hebben geen vindplaatsencatalogi. Wel is van de Historische Kring Blaricum, Historische Kring Eemnes en Historische Kring Laren dankbaar gebruik gemaakt van de op hun websites gepubliceerde teksten. Via het Geologische Museum Hofland in Laren zijn geen nieuwe gegevens aan het licht gekomen. Luchtfoto's. Luchtfoto's kunnen worden onderscheiden in actuele en historische. Opnamen uit de Tweede Wereldoorlog, de zogenaamde RAF foto's, vormen een belangrijke historische collectie. Zij zijn in te zien bij de bibliotheek van de Wageningen Universiteit en bij de Topografische Dienst. Tegenwoordig is een groot deel van deze foto's ook via de site watwaswaar.nl te bekijken. Deze foto's zijn bestudeerd, maar hebben geen nieuwe informatie opgeleverd. De gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren hebben een set actuele luchtfoto's beschikbaar gesteld. Deze foto's zijn bestudeerd. Op grond van de luchtfoto's is echter niet vast te stellen in hoeverre het bodemarchief daardoor is verstoord. Wel bieden actuele foto's ondersteuning bij het orienteren en plaatsen van archeologische fenomenen in het landschap. Provinciale cultuurhistorische waardenkaarten. De provincies Noord-Holland en Utrecht hebben ieder een cultuurhistorische waardenkaart. Deze toont de cultuurhistorische elementen die van provinciaal belang zijn. Ter controle op volledigheid zijn deze kaarten (digitaal) geraadpleegd. Provinciale steunpunten. Het Steunpunt Monument en Archeologie Utrecht (STAMU) en Cultureel Erfgoed Noord-Holland (CEHN) zijn om advies gevraagd ten aanzien van de inhoud van de archeologische waarden- en verwachtingenkaart. Veldwerk. Op diverse momenten is het gebied van de gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren bezocht, met als doel archeologisch relevante fenomenen visueel te inspecteren en een betere inschatting te kunnen maken van de archeologische potentie van het gebied. Dit geldt onder andere voor de Noordpolder te Veld, Zuiderheide, Westerheide, Blaricummerheide, Tafelberg, Wakkerendijk, De Eem, Laren en Blaricum.

Rechtspraak bij dit artikel