Deze verordening treedt in werking met ingang van 1 januari 2012.
Op het tijdstip genoemd in het eerste lid wordt de “Afstemmingsverordening Inkomensvoorziening gemeente Amstelveen”, zoals vastgesteld bij raadsbesluit van 2 juni 2010, ingetrokken.
Deze verordening wordt aangehaald als de “Handhavings- en afstemmingsverordening Wet werk en bijstand gemeente Amstelveen”.
Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 14 december 2011.
Algemene toelichting
Het handhavingsbeleid
In de WWB, IOAW en de IOAZ staat de eigen verantwoordelijkheid van de burger om in zijn levensonderhoud te voorzien centraal. Pas als mensen hiertoe niet in staat blijken te zijn kunnen zij aanspraak maken op ondersteuning van de overheid. Dat brengt met zich mee dat er meer nadruk is komen te liggen op de vangnetgedachte van de uitkering en de rechten en plichten van de belanghebbende. Deze nadruk op de eigen verantwoordelijkheid vraagt een duidelijk beleid gericht op het naleven van de deze rechten en plichten: het handhavingsbeleid van de uitkering. Dit beleid wordt vastgelegd in deze verordening.
Ambitie ten aanzien van handhavingsbeleid sociale zekerheid
De gemeente Amstelveen heeft de volgende ambities voor het handhavingsbeleid:
Rechtmatige uitkering: het rechtmatig verstrekken van uitkeringen staat bovenaan de lijst. Alleen mensen die er recht op hebben, moeten ook daadwerkelijk een uitkering ontvangen.
Minder sociale zekerheidsfraude: vermindering van sociale zekerheidsfraude is de tweede belangrijke doelstelling. Hoewel niet objectief is vast te stellen hoe vaak er gefraudeerd wordt, is wel duidelijk dat voor de samenleving elke frauderende klant er een te veel is. Door misbruik wordt immers collectief geld ingezet ter verrijking van het individu. Bovendien frustreren fraudeurs de uitstroom uit de sociale verzekeringswetten- en daarmee ook verlaging van de uitkeringslasten. Dat zou betekenen dat degenen die wél recht hebben op een uitkering, moeten lijden onder de fraudeurs.
Spontane naleving van de wet: klanten zouden spontaan de juiste en volledige gegevens aan de afdeling Werk & Inkomen moeten verstrekken, zodat deze kan bepalen of iemand ook echt recht heeft op een uitkering.
Optimale handhaafbaarheid: om misbruik effectief te voorkomen of te bestrijden, moet de wet- en regelgeving zo handhaafbaar mogelijk zijn. Dat betekent dat de uitvoering zodanig georganiseerd moet worden dat er optimaal grip ontstaat op de efficiëntie, de effectiviteit en de fraudebeheersing.
Maatschappelijk draagvlak: als de samenleving het idee krijgt dat iedereen die dat wil (dus ook de fraudeur) gemakkelijk een uitkering kan krijgen, dan brokkelt het draagvlak voor sociale zekerheid snel af.
Gekozen aanpak: Hoogwaardig Handhaven
Om deze ambitie te realiseren heeft Amstelveen gekozen voor de methodiek van Hoogwaardig Handhaven om haar handhavingsbeleid vorm te geven. Deze methodiek richt zich zowel op preventie als op repressie.
Het uiteindelijke doel van Hoogwaardig Handhaven is dat (potentiële) klanten de wet en regelgeving uit zichzelf naleven. De kans dat mensen zich aan de regels houden, wordt groter als:
zij goed en tijdig geïnformeerd zijn over hun rechten en plichten;
zij de regels - en de controlepraktijk die daaruit voortvloeit - accepteren;
zij de pakkans bij overtreding van de regels als hoog ervaren;
voldoende worden afgeschrikt door opgelegde en uitgevoerde straffen.
Vertaald naar de uitvoeringspraktijk betekent dit dat de gemeente Amstelveen:
klanten en burgers adequaat en vroegtijdig voorlicht;
de dienstverlening optimaliseert;
vroegtijdig het niet nakomen van afspraken, overtredingen en fraude constateert en afhandelt (sanctioneert), en
overtredingen daadwerkelijk sanctioneert.
De eerste twee punten richten zich op preventie, de laatste twee op repressie. Het is de visie van de gemeente Amstelveen dat met preventie draagvlak verkregen en geconsolideerd wordt. Het hiermee verdiende krediet is nodig om de repressieve elementen in te kunnen zetten. Belanghebbenden worden bijvoorbeeld goed geïnformeerd over hun rechten en plichten (preventief), maar worden zo nodig ook intensief gecontroleerd (repressief). Het gaat met name om het realiseren van de balans tussen preventie en repressie. Deze visie wordt met deze verordening nader geconcretiseerd.
Uitwerking van het handhavingsbeleid sociale zekerheid in Amstelveen
Ad 1: klanten en burgers tijdig en adequaat informeren over rechten en plichten
Het college stelt een onderzoeksplan voor de bijstand op waarin aangegeven is op welke wijze Amstelveen burgers en klanten informeert over het doel en de werkwijze van de handhaving. Op basis van dit plan wordt een informatiepakket voor klanten samengesteld waarmee zij geïnformeerd worden over de rechten en plichten rond de bijstand. Nieuwe klanten worden ook altijd door middel van een gesprek met een medewerker van de gemeente of het UWV WERKbedrijf op de hoogte gesteld van de rechten en plichten behorende bij een uitkering. De invulling van dit gesprek wordt ook in het onderzoeksplan vastgelegd. Ten slotte worden alle klanten via een schriftelijke berichtgeving daarbij op de hoogte gesteld van hun rechten en plichten. Daarmee is de klant altijd in de gelegenheid om bezwaar of mogelijk zelfs beroep aan te tekenen tegen de opgelegde verplichtingen.
Ad 2: optimaliseren van de dienstverlening: acceptatie van de regels en controlepraktijk vergroten.
Uit diverse klantonderzoeken blijkt dat belanghebbenden het heel logisch vinden dat hun gegevens gecontroleerd worden, ook zij vinden namelijk dat misbruik van uitkeringen voorkomen en bestreden moet worden. Kortom: daar is voldoende draagvlak voor. Dat draagvlak neemt wel aanzienlijk af, zodra dezelfde gegevens meerdere malen gevraagd worden of bijvoorbeeld een vergissing van een klant die zich al jaren aan de regels houdt, als zware overtreding wordt aangepakt. Om de acceptatie van de regels en de controlepraktijk groot te houden, wordt op drie sporen ingezet:
klanten worden duidelijk geïnformeerd over de regels waaraan zij zich moeten houden en de wijze waarop gecontroleerd wordt of de regels worden nageleefd;
de verificatie- en controlepraktijk wordt op maat afgestemd op het soort onderzoek, de soort aanvraag, frauderisico en/of de situatie van de klant. Dit maakt het mogelijk om alleen die gegevens van klanten te vragen die echt noodzakelijk zijn om het recht op uitkering of de mate waarin de verplichtingen worden nageleefd te bepalen. Dit verhoogt het gemak voor de klant, want de procedures worden over het algemeen eenvoudiger en worden minder als overbodig ervaren door de klant. De verwachting is dat dit de medewerking en de bereidheid om de regels na te leven zal verbeteren. Voor de gemeente Amstelveen is het voordeel dat veel minder energie wordt gestoken in gevallen waarin er ‘geen bijzonderheden’ zijn;
daarentegen gaat juist meer aandacht dan voorheen uit naar gevallen met een groter risico op fraude en mensen die hun verantwoordelijkheid niet nemen. Doordat de pakkans van overtreders groter wordt, groeit het draagvlak van degenen die zich wel aan de regels houden.
Het college legt in het onderzoeksplan vast welke onderzoeken hoe vaak uitgevoerd worden. In ieder geval vindt een controleonderzoek plaats bij aanvang en bij beëindiging van de uitkering. De controle richt zich zowel op de vraag of de belanghebbende nog wel aan de voorwaarde van de uitkering voldoet en of de opgelegde verplichtingen worden nagekomen, met andere woorden de rechtmatigheid van de uitkering wordt vastgesteld. De frequentie en uitgebreidheid van de onderzoeken worden afgestemd op de mate van frauderisico en op de mate waarin belanghebbende zijn verplichtingen nakomt. Dit wordt ook wel controle-op-maat genoemd.
In het onderzoeksplan legt het college vast wanneer sprake is van verhoogd risico en wanneer een klant een intensiever of strafrechtelijk onderzoek krijgt en wanneer met een regulier controleonderzoek kan worden volstaan. In het onderzoeksplan worden ook nadere regels gesteld omtrent de frequentie waarmee de rechtmatigheid wordt onderzocht. De intensieve controleonderzoeken mogen ook plaatsvinden zonder dat er sprake is van een signaal, bijvoorbeeld op basis van een ad random steekproef. De wijze waarop de diverse controles worden uitgevoerd, wordt ook vastgelegd in het onderzoeksplan.
Ad 3: verhogen pakkans bij overtredingen.
Amstelveen verhoogt de pakkans bij overtredingen door de frequentie van de controles en/of de intensiteit van de controle af te stemmen op het frauderisico en de mate waarin belanghebbende zijn verplichtingen nakomt. Dit wordt controle-op-maat genoemd. Als het frauderisico groter is, vindt vaker en/of intensiever controle plaats. Het frauderisico wordt bepaald op basis van concrete signalen. Het college legt in een onderzoeksplan vast op welke wijze zij signalen verzamelt (de middelen). Hoe meer signalen dat er verhoogd risico is op fraude, des te intensiever het onderzoek.
Naast signaalsturing, voert het college regelmatig themacontroles uit. Op welke thema’s extra gecontroleerd wordt en op basis van welk protocol de controle plaatsvindt, wordt vastgelegd in het onderzoeksplan. Klanten en burgers kunnen vooraf via de media geïnformeerd worden over de themacontroles die worden uitgevoerd, omdat hiervan een preventieve werking uitgaat en hiermee ook duidelijk wordt gemaakt dat fraude in Amstelveen wordt aangepakt. Voorwaarde voor een dergelijke themacontrole is dat er sprake is van een administratief vast te stellen verhoogd risico.
Tot slot vinden er ook op basis van ad random steekproeven intensieve controles plaats. Op deze manier wordt gecontroleerd of sommige groepen terecht onderworpen worden aan een beperkte controle. Daarnaast gaat hiervan een preventieve werking uit, ook al behoor je niet tot een risicogroep, er bestaat altijd een kans dat je intensief gecontroleerd wordt. Dit voorkomt calculerend fraudegedrag.
Ad 4: het sanctioneren van overtredingen.
Het sanctioneren van overtredingen gebeurt op verschillende manieren. In het geval van het verstrekken van onjuiste of onvolledige gegevens kan het voorkomen dat het besluit omtrent toekenning van de uitkering wordt ingetrokken of herzien. Indien dit niet mogelijk is, wordt ofwel de hoogte van de uitkering ofwel de nadere verplichtingen afgestemd op de mate waarin de afspraken en regels worden nagekomen. Daarnaast wordt de mogelijk te veel of ten onrechte betaalde uitkering teruggevorderd of op een derde verhaald.
In de WWB, IOAW en IOAZ zijn de mogelijkheid om het toekenningsbesluit in te trekken of te herzien en de mogelijkheid om teveel of ten onrechte betaalde uitkering terug te vorderen of op een derde te verhalen (verhaal is alleen van toepassing op de WWB) bevoegdheden van het college. In Amstelveen maakt het college van al deze bevoegdheden gebruik mede om overtredingen daadwerkelijk te kunnen sanctioneren en het maatschappelijk draagvlak voor de sociale voorzieningen te waarborgen.
Onderzoeksplan
Het college stelt een onderzoeksplan op waarin in ieder geval de volgende onderwerpen terugkomen:
op welke wijze het college burgers en klanten informeert over het doel en de werkwijze van de handhaving;
welke controleonderzoeken worden uitgevoerd;
wanneer welk onderzoek wordt uitgevoerd;
wanneer een regulier en wanneer een intensief onderzoek wordt uitgevoerd;
op welke wijze het college fraudesignalen verzamelt;
welke risicoprofielen gehanteerd worden;
welke themaonderzoeken worden uitgevoerd.
Het afstemmingsbeleid
De WWB, en sinds 1 juli 2010 geldt dit ook voor de IOAW en de IOAZ, verplicht het college om de uitkering en de daaraan verbonden verplichtingen af te stemmen op de omstandigheden, mogelijkheden en middelen van de belanghebbende. Hiermee wordt benadrukt dat het vaststellen van de hoogte van de uitkering en de daaraan verbonden verplichtingen voor belanghebbenden maatwerk is, waarbij recht wordt gedaan aan de individuele situatie en de persoonlijke omstandigheden van belanghebbenden. Vervolgens verplicht de WWB het college om de uitkering te verlagen als de belanghebbende zijn verplichtingen niet of onvoldoende nakomt (dit geldt sinds 1 januari 2010 ook voor de IOAW en IOAZ) of als zijn verantwoordelijkheidsbesef tekortschiet (artikel 18 WWB). Dit wordt in de terminologie van de WWB, IOAW en IOAZ aangeduid als het afstemmen van de uitkering op de mate waarin de belanghebbende zijn verantwoordelijkheid betoont en de opgelegde verplichtingen nakomt. Met het begrip afstemmen wordt het uitgangspunt van de WWB, IOAW en IOAZ benadrukt dat rechten en plichten twee kanten van dezelfde medaille vormen.
Afstemming van de uitkering op het betoonde verantwoordelijkheidsbesef en de mate waarin de verplichtingen nagekomen worden, moet plaatsvinden overeenkomstig een door de raad vastgestelde verordening. Dit is voor de gemeente Amstelveen de Handhavings- en afstemmingsverordening wet werk en bijstand gemeente Amstelveen. De verordening regelt de verlaging van de uitkering bedoeld in artikel 18, tweede en derde lid van de WWB en vervangt het Maatregelenbesluit IOAW en IOAZ, die met de wet Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorziening aan Gemeenten (wet BUIG) is komen te vervallen.
De relatie met het Bbz
Per 1 januari 2012 is deze verordening ook van toepassing op de verlening van bijstand op grond van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (Bbz). Het gaat hierbij primair om de verlening van algemene bijstand voor het levensonderhoud, en de in de jaarnorm opgenomen bijzondere bijstand voor hoge woonkosten en premie arbeidsongeschiktheidsverzekering. Het begrip jaarnorm staat in artikel 1, onderdeel g, Bbz.
Uitgangspunten voor het afstemmingsbeleid
Het afstemmingsbeleid, zoals vastgelegd in de verordening, beschrijft de wijze waarop de gemeente Amstelveen overtredingen sanctioneert. Uitgangspunten bij dit afstemmingsbeleid zijn:
Afstemmen moet er in principe toe leiden dat belanghebbende zijn gedragingen corrigeert en in de toekomst zich houdt aan de plichten en verantwoordelijkheden die horen bij de uitkering.
Gestreefd wordt naar een lik-op-stuk beleid, het ongewenste gedrag moet zo snel mogelijk consequenties hebben. Dit betekent dat er zo min mogelijk tijd moet zitten tussen de gedraging en de beschikking dat belanghebbende een afstemming krijgt. Daarna moet er zo min mogelijk tijd zitten tussen de beschikking en de daadwerkelijke uitvoering van de afstemming. Eventuele terugvordering van teveel betaalde uitkering moet weer zo snel mogelijk na het opleggen van de afstemming plaatsvinden.
De mogelijkheid voor het geven van waarschuwingen wordt niet opgenomen in de verordening. Een hardheidsclausule en de mogelijkheid om af te wijken van het voorgeschreven bedrag is al voldoende mogelijkheid om te individualiseren. Daarnaast past een waarschuwing niet in een lik-op-stuk-beleid en een beleid waarbij je vooraf goed duidelijk maakt wat je van iemand verwacht en wat de consequenties zijn van het niet nakomen van de verplichtingen.
Artikelsgewijze toelichting
Artikelsgewijze toelichting
Artikel 11
Inwerkingtreding en citeertitel
Onderdeel van Handhavings- en afstemmingsverordening wet werk en bijstand gemeente Amstelveen