Werkstages zijn een instrument voor gemeenten om uitkeringsgerechtigden, nuggers en Anw-ers met een forse afstand tot de arbeidsmarkt te re-integreren:.Voor de term werkstage is gekozen om te benadrukken dat het gaat om een soort scholingsinstrument: niet de arbeid zelf, maar het leren werken staat centraal. Voor de één blijkt het een vlotte en korte opstap naar, bijvoorbeeld, regulier werk. Voor de ander kan een werkstage een langdurig(er) karakter hebben. De werkstage is dan in beginsel ook niet gebonden aan een horizon: de getoetste noodzaak bepaalt of de werkstage aanvangt en voortgezet wordt.
Het is belangrijk onder welke voorwaarden de werkstage aangeboden wordt. Dit, vanwege het gevaar dat de werkstage beschouwd kan worden als een gewone arbeidsovereenkomst. Volgens het arbeidsrecht is er sprake van een arbeidsovereenkomst indien voldaan wordt aan de volgende voorwaarden:
er dient sprake te zijn van de persoonlijke verplichting om arbeid te verrichten;
die arbeid wordt verricht onder gezag van een ander;
die ander betaalt voor de arbeid een bepaald bedrag aan loon;
de arbeid wordt verricht gedurende enige tijd.
De Hoge Raad heeft bepaald dat er bij werkstages weliswaar sprake is van het persoonlijk verrichten van arbeid, maar dat dit overwegend gericht is op het uitbreiden van de kennis en ervaring van de werknemer. Daarnaast is bij een werkstage in de regel geen sprake van beloning. Daarom wordt geen gerichte stagevergoeding verstrekt. Er kan wel een onkostenvergoeding worden gegeven, maar daarbij moet dan ook daadwerkelijk sprake zijn van een vergoeding van gemaakte kosten.
Het eerste lid van artikel 9 geeft de algemene bepaling voor het aanbieden van een werkstage. Het tweede lid geeft nog eens specifiek aan wat het doel is van de werkstage, om het verschil met een normale arbeidsverhouding aan te geven. Dit is met name van belang om te voorkomen dat de cliënt claimt dat sprake is van een arbeidsovereenkomst, en bij de rechter loonbetaling afdwingt. De werkstage kan twee doelen hebben. Op de eerste plaats kan het gaan om het opdoen van specifieke werkervaring. Dit is vergelijkbaar met de zogenaamde ‘snuffelstage', waarbij de cliënt de gelegenheid krijgt om te bezien of het soort werk als passend kan worden beschouwd. Op de tweede plaats kan het gaan om het leren w erk en in een arbeidsrelatie. In de werkstage kan de cliënt wennen aan aspecten als gezag, op tijd komen, werkritme en samenwerken met collega's.
In het vijfde lid wordt bepaald dat er voor de werkstage een schriftelijke overeenkomst (stageovereenkomst) wordt opgesteld. Hierin kan expliciet het doel van de stage worden opgenomen, alsmede de wijze van begeleiding. Door deze schriftelijke overeenkomst kan nog eens gewaarborgd worden dat het bij een werkstage niet gaat om een reguliere arbeidsverhouding.
De vergoeding van de werkgever/ stage plek, genoemd in het zesde lid, is alleen op zijn plaats als de stagiaire meer opbrengt dan dat hij de werkgever kost. Gezien de aard van een werkstage zal dat betrekkelijk weinig voorkomen.
Het zevende lid geeft aan dat er bij plaatsing geen verdringing plaats vindt, of dat de concurrentieverhoudingen niet nadelig worden beïnvloed.