De betekenis van cultuur voor gemeenten is gelegen in twee belangrijke aspecten. Ten eerste draagt cultuur (in de brede betekenis van waarden, houdingen, gewoonten en sociale betrekkingen) er in belangrijke mate toe bij dat mensen een bepaalde plaats verkiezen boven een andere om te wonen, te recreëren of een bedrijf te vestigen. Cultuur is dus in belangrijke mate bepalend voor de aantrekkingskracht van plaatsen en plekken. In de tweede plaats zorgt cultuur ervoor dat de ene plaats zich onderscheidt van de andere, dat de ene gemeente zichtbaar en merkbaar anders is dan de andere. Cultuurbeleid kan een middel zijn waarmee de gemeente de eigen identiteit van de lokale gemeenschap tot uitdrukking kan laten komen en kan versterken door de binnen dat beleid genomen initiatieven te stimuleren en ondersteunen.
Culturele voorzieningen hebben niet alleen sociaal-economische effecten op gemeenten maar ook sociaal-psychologische. Door het ontstaan van wereldwijde informatie- en communicatienetwerken, die zelf weer het gevolg zijn van steeds verdergaande mondialisering, gaan veel oude zekerheden die waren gebaseerd op een vaste ruimtelijke locatie van volken, culturen en leefgewoonten steeds meer verloren. Dit proces van continue schaalvergroting wordt vaak geassocieerd met een tendens naar eenvormigheid van de (wereldwijde) productie en consumptie van (gelijksoortige) beelden, informatie, amusement en goederen.
Ook in Nederland is het proces van homogenisering duidelijk waarneembaar. Rond het midden van de 19e eeuw bestond het Nederlandse platteland uit een mozaïek van gemeenschappen met eigen gewoonten, gebruiken, dialecten etc. Deze gemeenschappen oriënteerden zich in de eerste plaats op het eigen dorp en de omliggende streek. Door de ontwikkeling van transport en communicatie, de schaalvergroting in de productie, de toename van het handelsverkeer en de groeiende invloed van de centrale overheid kwamen de bewoners van verschillende gebieden steeds vaker en intensiever met elkaar in contact. Men werd afhankelijker van elkaar en ging in sociaal-culturele zin meer op elkaar lijken. De eenwording van Nederland en Europa gaat nog steeds voort. Deze eenwording heeft veel welvaart gebracht en is mede daarom niet persé slecht. In de loop van de tijd is er wel een duidelijke (culturele) tegenbeweging ontstaan.
Mensen zijn gaan beseffen wat er verloren dreigt te gaan aan culturele kenmerken en maatschappelijke tradities van de lokale cultuur. Dit besef werd nog versterkt door de invloed van het toerisme. De belangstelling van buitenstaanders voor de lokale cultuur bevordert het zelfbewustzijn en draagt bij tot het herwaarderen van de eigen cultuur en identiteit. De uitingen van de eigen identiteit (feesten, festivals, muziek, theater en taal) hebben een functie die zowel naar binnen als naar buiten is gericht: het laat aan de betrokkenen zien wie tot de ‘wij’-groep behoren en aan de buitenstaanders wie die ‘wij’-groep is. Het oude patroon van overeenkomst en verschil, dat is uitgehold door het proces van eenwording op nationaal en europees niveau wordt op deze manier opnieuw gedefinieerd en inhoud gegeven.
Door de tendens richting eenwording en globalisering zie je tegenwoordig overal dezelfde kantoren, winkelcentra en bedrijventerreinen. Het zijn juist de specifieke culturele, sportieve en recreatieve voorzieningen die ervoor kunnen zorgen dat het onderscheidt tussen de ene gemeente en de andere zichtbaar kan blijven. In deze benadering kan cultuur worden omschreven als ‘de levensstijl van een samenleving’. Gemeentelijk cultuurbeleid is dan bij uitstek het middel om de ‘levensstijl’ van de gemeente op positieve wijze te beïnvloeden.
Artikel De betekenis van cultuur
Artikel De betekenis van cultuur
Onderdeel van Cultuurnota gemeente Bladel