Indien de cultuurhistorische waarde haar grond vindt in het totaal van een gebied en veel minder in het
individuele monument of complex en het gebied met name een lokale betekenis heeft, kan het college
overgaan tot het aanwijzen van gemeentelijke dorpsgezichten. In de praktijk wordt het initiatief tot aanwijzing genomen door de monumentencommissie die deze voorstellen aan het college ter goedkeuring aanbiedt. Met name voor de gebieden met veel jongere bouwkunst, die in het kader van het Monumenten Inventarisatie Project zijn geïnventariseerd, kan de aanwijzing een goed instrument zijn om de algehele cultuurhistorische waarde van dat gebied te beschermen. Qua procedure is aansluiting gezocht bij de aanwijzing en registratie van beschermde monumenten. Gelet op de omvang van een dorpsgezicht en de daaruit voortvloeiende werkzaamheden, zijn de termijnen ruimer gesteld dan bij bescherming van individuele monumenten. De mogelijkheid gebieden aan te wijzen als beschermd dorpsgezicht biedt geen verplichtingen, maar betekent wel een extra beleidsinstrument tussen de objectgerichte monumentenlijsten en de gewone bestemmingsplannen. Tevens betekent de aanwijzing een politiek belangrijke intentieverklaring. Dorpsgezichten die al op een rijkslijst staan, komen niet voor aanwijzing als gemeentelijk dorpsgezicht in aanmerking.