Lid 1:
Het aanwijzen van een zaak of terrein tot gemeentelijk monument is geen verplichting maar een
bevoegdheid van het bevoegd gezag. Na afweging van alle betrokken belangen kan tot aanwijzing
worden besloten. De monumentale belangen komen tot uitdrukking in de redengevende omschrijving.
Door aanwijzing als gemeentelijk monument is het gehele pand, inclusief het interieur, onder de werking van de verordening geplaatst. Andere zaken die zich op het perceel van het monument bevinden, zoals bijgebouwen, tuininrichting en bomen moeten expliciet worden aangegeven, willen zij onder de werking van de verordening vallen.
Aangezien de Algemene wet bestuursrecht op deze verordening van toepassing is moeten
belanghebbenden worden gehoord voordat over de aanwijzing wordt besloten (artikel 4:8 en 4:9 Awb).
Overigens geeft de enkele aanwijzing van een monument, zo blijkt uit constante jurisprudentie, geen
recht op een schadevergoeding. De aanwijzing verandert immers niets aan het huidige gebruik van het
monument.
Lid 2:
Het college moet het advies inwinnen van de commissie.
De spoedprocedure kan in situaties die ernstige gevolgen voor het aan te wijzen monument hebben, bewerkstelligen dat binnen korte tijd de verbodsbepalingen van de verordening van toepassing zijn. Er moeten dan gegronde redenen aanwezig zijn om de spoedprocedure te kunnen gebruiken. Er wordt niet bepaald dat de aanvrager en andere belanghebbenden worden gehoord voordat het college over een aanwijzing een besluit neemt, omdat dit is geregeld in (de artikelen 4:8 en 4:9 van) de Algemene wet bestuursrecht (Awb).
Lid 3: Dit lid is nodig ondanks het bepaalde in artikel 4:8 Awb dat belanghebbenden zienswijzen naar voren kunnen brengen. Overleg is immers meer dan het naar voren kunnen brengen van zienswijzen.
Lid 4: Monumenten die op grond van een aanwijzing door het Rijk of provincie al op een monumentenlijst zijn geplaatst, komen niet voor aanwijzing als gemeentelijk monument in aanmerking.
In de Monumentenverordening 2010 was een 5e lid opgenomen waarin was bepaald dat het college ten behoeve van de aanwijzing tot monument een bouwhistorisch onderzoek kon laten verrichten. In de Erfgoedverordening 2014 is dit lid komen te vervallen omdat bij de aanwijzing tot monument de eigenaar/gebruiker niet gedwongen kan worden een dergelijk onderzoek te verrichten, voornamelijk vanwege de kosten. Daarnaast is dwang ook niet mogelijk wegens het ontbreken van de mogelijkheid om binnen te kunnen treden puur in het geval dat een dergelijk onderzoek gewenst is. Bij niet-woningen is dat wel mogelijk, maar bij woningen is binnentreden gebonden aan het Huisvrederecht. De strenge eisen die hieraan verbonden zijn, maken het niet mogelijk dat voor slechts een bouwhistorisch onderzoek bij de aanwijzing tot monument wordt binnengetreden. Dat is wezenlijk anders dan wanneer wordt binnengetreden in het kader van toezicht op de naleving van de verordening. Het ontbreken van de mogelijkheid om een bouwhistorisch onderzoek bij de aanwijzing af te dwingen kan worden ondervangen nadat een woning is aangewezen tot monument. De voorwaarden die de gemeente betreffende de afhandeling van aanvragen om een beschikking (in casu de monumentenvergunning) op grond van artikel 4:5 Awb kan stellen, bieden voldoende houvast. Argument hierbij is dat inzicht in de
cultuurhistorische waarde van een gebouw bij de beoordeling van de aanvraag tot wijziging van
een monument van belang is. De gemeente bepaalt dan dat (de uitkomst van) een bouwhistorisch
onderzoek tot de noodzakelijke gegevens behoort om tot een beoordeling van de aanvraag te
komen. Hierbij moet wel sprake zijn van evenredigheid wat betreft de omvang van de wijziging
van het monument in relatie tot de omvang van het onderzoek en de daaraan verbonden kosten.
Deze bepaling uit de Awb maakt het daarmee niet noodzakelijk dat het laten verrichten van een
bouwhistorisch onderzoek in de verordening opgenomen hoeft te worden.
Ook de nieuwe systematiek van de modelverordening, voortvloeiend uit het dereguleringstraject en
gebaseerd op het stellen van nadere regels, maakt het gebruik van het historisch bouwonderzoek
een te zwaar instrument. Immers, de nadere regels in het derde lid van artikel 10 vragen om een
vereenvoudigde aanpak bij lichte wijzigingen aan een monument (het draait hier feitelijk om de
gevolgen die de aanwijzing heeft op reguliere onderhoudswerkzaamheden). Het zou noch
proportioneel noch evenredig zijn om bij een dergelijke vereenvoudigde aanpak een
bouwhistorisch onderzoek verplicht te stellen. Het niet langer verplicht stellen doet echter niets af aan het intrinsieke belang van bouwhistorisch onderzoek.
Hoofdstuk
Artikel 4:
De aanwijzing tot gemeentelijk monument
Onderdeel van Erfgoedverordening gemeente Soest 2014