De mate van afvalscheiding wordt in sterke mate bepaald door het gedrag van de bewoners, waarbij motivatie en kennis van belang is. Bij de verbeteropties per afvalstroom zijn diverse voorstellen op het gebied van communicatie en voorlichting beschreven. De vraag is hoe de inwoners het beste benaderd kunnen worden. In deze paragraaf wordt de wijze van communiceren beschreven.
4.4.1 Type afvalscheiders
Inwoners zijn globaal onder te verdelen in de alles-scheiders, de niet-altijd-scheiders, de niet-alles-scheiders en de niet-scheiders. De niet-altijd- en de niet-alles scheiders zijn belangrijkste doelgroepen; hier valt de meeste winst te behalen.
De alles-scheiders die het juiste afvalverwijderingsgedrag vertonen dus hun afval zoveel mogelijk gescheiden aanbieden. De communicatie is erop gericht dit gedrag te verstevigen. Deze doelgroep kan ook als zender/boodschapper/ intermediair worden ingezet om andere doelgroepen te bereiken.
De niet-altijdscheiders, die hun afval ongescheiden aanbieden als het zo uitkomt. De communicatie gaat in op motivatie, op de aanbiedregels (hoe en waar kan bijvoorbeeld plastic afval worden aangeboden) en op het nut en noodzaak van afvalscheiding.
De niet- allesscheiders die een deel van hun afval gescheiden aanbieden. Bijvoorbeeld wel kranten apart houden maar geen enveloppen en doosjes van verpakkingen. De communicatie moet ingaan op de scheidingsregels.
De niet-scheiders doen niet aan het scheiden van afval. De verwachting is dat deze groep niet zo makkelijk ineens wel gaat scheiden, ongeacht het vergemakkelijken van bijvoorbeeld het afval scheiden of een gerichte communicatiecampagne.
Het kan zeer effectief zijn om eerst een beter beeld te krijgen van de doelgroep, vooral de niet-altijd-scheiders en de niet-alles-scheiders. Wat weten we van hen, hoe kunnen we ze traceren en in hoeverre kunnen ze helpen de boodschap uit te dragen?
Dit kan bijvoorbeeld worden gedaan door een onderzoek te doen naar keukenmanagement. De term keukenmanagement behelst méér dan alleen de stroom groente- en fruitafval. In feite vallen hier alle afvalstromen onder die in de keuken vrijkomen, zoals plastic verpakkingen, folies, papier en glas. Via een voorlichtingscampagne of enquête kan geprobeerd antwoord te vinden op de vraag wat burgers er toe aanzet om wel of niet tot scheiden van afval in de keuken over te gaan. Welke faciliteiten zouden zij daarbij nuttig vinden?
4.4.2De boodschap
Afhankelijk van de gekozen verbeteropties, worden de concrete boodschappen geformuleerd. Hierbij wordt de volgende insteek gekozen:
Positieve insteek
Op dit moment haalt de gemeente Heemstede een scheidingsscore van 60%. Dat lukt alleen door de inzet en betrokkenheid van de inwoners. De inwoners van Heemstede doen het dus goed en dat willen we ze laten weten. Om meer inzet te vragen, is het belangrijk eerst (of ook) hun bijdrage te erkennen en ze hiervoor te bedanken. Een welgemeend compliment kan aanzetten tot “meer van hetzelfde gedrag”.
De na-aperstrategie
Uit onderzoek is gebleken dat tenminste 95% van menselijk gedrag automatisch is en door de juiste psychologische mechanismen is te activeren. De meeste mensen doen wat andere mensen doen zonder daar bij na te denken. Dit is een voorbeeld van een psychologisch mechanisme dat in de communicatieboodschappen wordt verwerkt. Zo’n boodschap kan zijn: “Uw buurman scheidt zijn afval. U ook?” Van groot belang is dat de boodschap positief en aanmoedigend is en niet betuttelend.
Gerichte voorlichting
Afhankelijk van de verbeteropties die worden gekozen, zal er gerichte communicatie plaatsvinden afgestemd op de inwoners die direct te maken hebben met de verbeteroptie in kwestie (dat kunnen alle inwoners van Heemstede zijn of bewoners van een specifieke wijk). De communicatie is dan gericht op het toelichten van de verandering (wat gaat er veranderen en waarom) en wat dat voor de inwoner praktisch gezien betekent. Daarnaast zullen de gekozen verbeteropties ondersteund worden met een voorlichtingscampagne. Zo’n campagne heeft tot doel: inwoners voorlichten en informeren en vervolgens aanzetten tot gewenst gedrag. Dit kan bijvoorbeeld met de campagne “Geef afval een toekomst,” waarbij wordt uitgelegd wat nu precies met verschillende afvalstromen gebeurt na inzameling. Meer kennis over het nut van scheiden kan aanzetten tot gewenst gedrag.
Acties: inwoners die het goed doen belonen
Dit sluit aan bij de onder ‘a’ beschreven positieve insteek. Hierbij kan worden gedacht aan bijvoorbeeld het gratis verstrekken van gft-bakjes voor in de keuken, of het uitdelen van gerelateerde cadeautjes bij de brenglocaties van glas, papier of plastic. Dergelijke bedankjes kunnen een positief effect hebben op de motivatie van de inwoners.
Afvalscheiding levert geld op
Afval is vaak geen afval meer, maar een waardevolle grondstof. Verschillende afvalstromen, zoals papier, leveren zelfs geld op. De afvalstoffenheffing is kostendekkende heffing. Beter scheiden van afval betekent dus dat de kosten van de afvalstoffenheffing lager worden.
Gebruik van diverse communicatiemiddelen
Per actie worden de meest geschikte communicatiemiddelen toegepast. De standaardmiddelen zijn: afvalkalender, sociale media, websites van Heemstede en Meerlanden en persberichten. Daarnaast kan gekozen worden om te investeren in onder andere workshops voor scholen, advertenties, abri-posters, borden en/of stickers bij brengparkjes, containerlabels en/of stickers op rolcontainers, lokale radiospotjes en artikelen in de lokale krant. Hierbij is het niet nodig alles zelf te bedenken. Goede voorbeelden van andere gemeenten en inzamelorganisaties (bijvoorbeeld www.limburg.net of www.mileukrantonline.nl) kunnen worden gebruikt.
4.4.3 Scholen betrekken
De jeugd heeft de toekomst. De gemeente Heemstede en Meerlanden organiseren jaarlijks een aantal zwerfafvalacties op basisscholen en rondleidingen voor basis- en middelbare scholen in de gemeente. Het doel hiervan is om kinderen en jongeren voor te lichten over het probleem van zwerfafval en bewust te maken van het belang van een schone leefomgeving. Daarnaast wordt informatie gegeven over de voordelen van goede afvalscheiding ten opzichte van het milieu. Deze acties gebeuren nu vaak op aanvraag van de school en zijn niet structureel.
Het is gewenst om de voorlichting op basisscholen structureel aan te pakken. Iedere leerling moet eigenlijk een vorm van afvaleducatie hebben gevolgd voordat hij of zij naar het voortgezet onderwijs overgaat. Sinds enkele jaren wordt voor de basisscholen van Heemstede een overzicht gemaakt van de mogelijkheden van afvalvoorlichting. Hierin zijn de mogelijkheden beschreven voor lesprogramma, landelijke acties, specifieke lokale (gemeente en Meerlanden) acties en lesprogramma’s. Het doel hiervan is om scholen, die jaarlijks vele lespakketten krijgen aangeboden, een compleet overzicht aan mogelijkheden op het gebied van afvaleducatie aan te bieden en het de scholen op die manier makkelijk te maken om educatie over afval in de lesprogramma’s op te nemen.
Het doel van structurele voorlichting op het gebied van afval op basisscholen is drieledig:
Bewustzijn creëren bij basisschoolleerlingen rondom (zwerf)afval;
Bewustzijn creëren bij basisschoolleerlingen rondom de voordelen van het scheiden en hergebruik van afval als grondstof;
Terugdringen verpakkingsafval op basisscholen en bewustzijn creëren bij de ouders rondom afvalpreventie.
Afvalscheiding op basisschool in Bloemendaal
Sinds het nieuwe schooljaar van 2013 scheiden de leerlingen van de Sparrenbosschool in de gemeente Bloemendaal hun eigen afval. In alle klaslokalen staan bakken voor vijf afvalstromen: gft-afval, papier en karton, drankkartons, plastic en restafval. Het afval wordt verzameld in de grote containers op het schoolplein. De batterijen en inktcartridges gaan in een speciale bak voor kca. Dit project 'duurzame afvalscheiding' is een initiatief van de Sparrenbosschool, gemeente Bloemendaal en Meerlanden en zal bij goed verloop worden gecontinueerd.
Hoofdstuk
Artikel 4.4
Zet in op communicatie - burger bepaalt succes
Onderdeel van Afvalinzameling en afvalscheiding - op weg naar 65%-