Een huwelijk wordt in tegenwoordigheid van ten minste twee en ten hoogste vier meerderjarige getuigen in het openbaar in het gemeentehuis voltrokken ten overstaan van de ambtenaar van de burgerlijke stand.
In zijn algemeenheid kan worden gesteld, dat er in de wet sprake is van een huis der gemeente. Dat zou impliceren dat trouwen in de openlucht niet is toegestaan.
De gemeente Apeldoorn heeft in mei 2015 aan de minister van Veiligheid en Justitie gevraagd het trouwen in de openlucht wettelijk mogelijk te maken. De minister antwoordde op 7 juli 2015 dat een wijziging van de wet niet nodig is en gaf daarbij de volgende onderbouwing.
Het is aan het bevoegde orgaan van de gemeente (de gemeenteraad of in het geval van delegatie, het college) om zelfstandig te bepalen welke locaties in de gemeente als gemeentehuis worden aangewezen, opdat aldaar een huwelijk kan worden voltrokken. Het begrip gemeentehuis kan daarbij in het kader van een dynamische wetsuitleg in overdrachtelijke zin worden opgevat. Dat betekent dat het niet behoeft te gaan om een gebouw in de traditionele zin van het woord. De raad /het college zal bij de aanwijzing van een locatie toetsen of gelet op de goede smaak en de openbare orde - mede gelet op het feit dat de ambtenaar van de burgerlijke stand zijn werkzaamheden op een veilige manier moet kunnen uitoefenen - geschikt is om als trouwlocatie te worden aangewezen.
Een belangrijk vereiste voor het voltrekken van een huwelijk is voorts dat deze in de openbaarheid plaatsvindt. Niet valt in te zien waarom een locatie in de open lucht, zo lang deze valt binnen de gemeentegrenzen en traceerbaar is, bijvoorbeeld met behulp van kadastrale gegevens, niet als gemeentehuis kan functioneren.
Er kan in de openlucht getrouwd worden, mits er een uitwijkmogelijkheid is, om te schuilen tegen het onvoorspelbare Nederlandse weer.
Volgens de wet dient een huwelijksvoltrekking in de openbaarheid te gebeuren. Dat betekent dat de locatie voor een ieder die daarbij aanwezig wil zijn ook toegankelijk moet zijn. Kun je daarmee ook trouwen bij particulieren thuis? Ja, dat kan, mits het duidelijk aangegeven is en de deur voor iedereen openstaat.¹
De VNG heeft, in samenwerking met het toenmalige ministerie van Justitie in 1998 een aantal criteria uitgewerkt, waaraan locaties, niet zijnde een gemeentehuis, moeten voldoen. Deze criteria zijn te vinden in bijlage 1.
De gemeente Houten hanteert al sinds 2005 een programma van eisen waaraan een locatie zou moeten voldoen. Sinds 2005 is de bevoegdheid van het aanwijzen van een huis der gemeente gedelegeerd door de raad aan het college van burgemeester en wethouders.