Na afloop van ieder begrotingsjaar moet het college verantwoording afleggen aan de raad over het gevoerde bestuur door overlegging van de jaarrekening en het jaarverslag (artikel 197, lid 1, GW). Voor het overleggen van deze stukken aan de raad moet de jaarrekening door een bevoegd accountant zijn gecontroleerd (artikel 197, lid 2 GW). De verordening gaat uit van de aanwijzing van een registeraccountant. De accountant controleert de jaarrekening in opdracht van de raad. Het is dan ook de raad, die de accountant aanwijst (artikel 213, lid 2 GW). Artikel 213, lid 7 GW zegt, dat de bevoegde accountant in gemeentelijke dienst kan worden aangesteld. Wel dient dan de benoeming, schorsing en het ontslag van de accountant door de raad te geschieden.
Artikel 2 van de verordening regelt de opdrachtverlening van de accountantscontrole van de gemeentelijke jaarrekening. Het tweede lid legt vast dat de raad de periode van de verbintenis met de accountant voor de controle van de jaarrekening opneemt in het contract. Het derde lid regelt, dat het college verantwoordelijk is voor de uitvoering van de aanbesteding van de accountantscontrole van de jaarrekening. Die uitvoering houdt hier in een uitnodiging aan gegadigden - onder bekendmaking van de het programma van eisen en andere relevante informatie - om een offerte uit te brengen, waarna de raad de beslissing neemt aan wie de opdracht wordt verstrekt. De periode van de verbintenis met de accountant uit het eerste lid impliceert niet, dat daarna van accountant wordt gewisseld. De accountant maakt bij de nieuwe aanbesteding wederom kans op de opdracht. Een raad die per periode wil wisselen van controlerend accountant, zal hierbij met de aanbesteding rekening moeten houden, door de controlerend accountant van de afgelopen periode uit te sluiten.
Voor de accountantscontrole geldt het “Besluit accountantscontrole gemeenten” dat krachtens artikel 213, lid 6 GW door de minister is vastgesteld. Het “Besluit accountantscontrole gemeenten” bevat onder andere regels voor de goedkeuringstoleranties voor de accountantsverklaring en de rapporteringstoleranties voor het verslag van bevindingen.
Een goedkeuringstolerantie is de, met een percentage van de totale lasten van de gemeente (de omvangsbasis) aangegeven, marge waarbinnen onjuistheden in de jaarrekening of onzekerheden in de controle niet tot weigering van de goedkeurende accountantsverklaring zullen leiden. De goedkeuringstoleranties worden door de accountant gehanteerd ten behoeve van zijn oordeelsvorming over de jaarrekening. In het Besluit accountantcontrole worden maximale percentages voor de goedkeuringstoleranties gegeven (1% voor fouten in posten van de jaarrekening en eventuele door de raad aan te wijzen deelverantwoordingen en 3% voor onzekerheden in de controle). De goedkeuringstoleranties kunnen door de raad lager worden vastgesteld.
Een rapporteringstolerantie is de, met een percentage van de totale lasten van de gemeente (de omvangsbasis) aangegeven, marge waarbinnen onjuistheden in de jaarrekening of onzekerheden in de controle niet door de accountant gerapporteerd hoeven te worden.
Rapporteringstoleranties kunnen door de raad lager worden gesteld dan de uit de goedkeuringstoleranties voortvloeiende percentages.
De accountantscontrole richt zich op de jaarrekening. Hiervoor moet de raad bij de aanbesteding van de accountantscontrole de te hanteren goedkeuringstoleranties (en eventueel hiervan afwijkende rapporteringstoleranties) opgeven, indien de raad deze lager dan de wettelijke maxima wenst vast te stellen. Daarnaast kan de raad als extra eis aangeven, dat er een accountantscontrole op (bepaalde) deelverantwoordingen van de gemeente plaatsvindt. Hiervoor kunnen door de raad dan eveneens afwijkende goedkeuringstoleranties (en eventueel hiervan afwijkende rapporteringstoleranties) worden aangegeven.
In het derde lid van artikel 2 worden de in bovenstaande alinea’s behandelde zaken expliciet als items genoemd. Ze moeten al bij de aanbesteding van de accountantscontrole worden bepaald en zodoende worden opgenomen in het programma van eisen. Natuurlijk zal een aanscherping van de eisen door de raad leiden tot een hogere prijsstelling door de accountant. Daarnaast zijn onder dit lid aanvullende zaken opgenomen over eisen die de raad kan stellen aan de werkzaamheden van de accountant, zoals aanvullende inrichtingseisen voor het verslag van bevindingen en aanvullende extra rapportages en controles.
Ingevolge het vierde lid heeft de raad de mogelijkheid om per jaar te bepalen dat aan bepaalde posten van de jaarrekening, en posten van deelverantwoordingen, bij de controle specifiek aandacht moet worden besteed en welke rapporteringstoleraties daarbij moeten worden gehanteerd. Behalve posten van de jaarrekening of posten van een deelverantwoording kan de raad ook gemeentelijke functies of gemeentelijke organisatieonderdelen aanwijzen. Te denken valt aan lagere rapporteringstoleranties voor de subsidieverstrekking of voor het organisatieonderdeel gemeentelijke belastingen. De actuele politieke omstandigheden kunnen een dergelijke besluitvorming wenselijk maken. Een dergelijk raadsbesluit vindt pas plaats na overleg met de accountant, de portefeuillehouder in het college en de concerncontroller. Wel is het raadzaam, dat de gemeente hierover bepalingen in het programma van eisen bij de aanbesteding en opdrachtverlening opneemt. Dit artikellid regelt ook dat goedkeuringstoleranties en rapporteringstoleranties eventueel jaar op jaar door de raad kunnen worden aangepast. Het ieder jaar aanpassen van deze goedkeuringstoleranties en rapporteringstoleranties lijkt overigens niet gewenst.
Het vijfde lid betreft Europese aanbesteding. Bij grotere gemeenten zal het bedrag dat is gemoeid met de accountantscontrole van de jaarrekening zo hoog zijn, dat de accountantscontrole Europees moet worden aanbesteed. Bij Europese aanbesteding zijn het de selectiecriteria en bijbehorende wegingsfactoren, die uiteindelijk de selectie van de accountant voor de controle van jaarrekening bepalen. De raad is het bestuursorgaan, dat de accountant aanwijst en moet dus de selectiecriteria en bijbehorende wegingsfactoren vaststellen. Dit wordt geregeld in het vijfde lid van artikel 2.
Artikel 2. Opdrachtverlening accountantscontrole