Toeristische overnachtingen structureel onder druk
In 2014 werden er in Gulpen-Wittem circa 632.000 overnachtingen gerealiseerd, verdeeld over alle verblijfscategorieën. Het grootste aandeel hebben de hotels, gevolgd door bungalows/appartementen. Goede derde is de reguliere kampeersector op afstand gevolgd door de minicampings en B&B’s. Tabel 1 geeft een overzicht.
Tabel 1 Aantal en verdeling van overnachtingen in 2014 1 Opgaaf gemeente Gulpen-Wittem, volgens bestedingenonderzoek VVV Zuid-Limburg. Overnachtingen exclusief personen <14 jaar.
Sector
Overnachtingen
In %
Hotels
221.946
35%
Appartementen, Bungalows, Groepsacc.
198.290
31%
Campings
142.813
23%
kamperen bij de boer
53.890
9%
B&B
15.373
2%
Totaal 2014:
632.312
100%
Tot 2007 werd de conclusie getrokken dat de toeristische overnachtingen in de gemeente Gulpen-Wittem stabiel waren. Kijken we nu naar de trendlijn 2005-2014 dan valt op dat de toeristische overnachtingen in de gemeente Gulpen-Wittem structureel onder druk staan (Figuur 3). Dit is zorgelijk omdat de verblijfsgasten in Gulpen-Wittem voor 73% van de totale toeristische bestedingen zorgen.
Figuur 3 Geïndexeerde toeristische overnachtingen Gulpen-Wittem en het Heuvelland jaar op jaar met trendlijnen
Vergeleken met de ontwikkeling van overnachtingen in het gehele Heuvelland (incl. Vaals, Valkenburg en Eijsden-Margraten) is de terugval van Gulpen-Wittem de laatste jaren beperkt gebleven. Zoomen we in op de ontwikkeling van het Heuvelland gedurende de periode 2009-2014, waarop de toeristische visie van toepassing is, dan zien we in Figuur 4 de terugvalpercentages per gemeente. Gulpen-Wittem heeft in deze periode 2,9% punten (ca. 18.500 overnachtingen) ingeleverd.
Figuur 4 Terugvalpercentages overnachtingen 2009-2014 in Heuvellandgemeenten
In Figuur 5 wordt deze terugval in toeristische overnachtingen van -2,9% nader verkend. Opvallend is de sterke stijging van overnachtingen bij Bed & Breakfast aanbieders. In absolute aantallen uitgedrukt komt deze stijging evenwel in een ander perspectief. Ter indicatie: in 2014 waren er ruim 15.000 Bed & Breakfast overnachtingen en ruim 220.000 hotelovernachtingen.
Figuur 5 Geïndexeerde ontwikkeling toeristische overnachtingen in visieperiode 2009-2014
Excellentie in verblijfsrecreatie ontbreekt
Uit het door ZKA uitgevoerde vitaliteitsonderzoek verblijfsrecreatie Limburg 2 Vitaliteitsonderzoek verblijfsrecreatie Limburg van meer naar beter en mooier kampeer- en bungalowbedrijven (ZKA Consultants, 2015) blijkt dat er een groot homogeen en middelmatig verblijfsrecreatiecluster is met weinig excellentie in Zuid-Limburg. Figuur 6 toont dit vitaliteitsbeeld van verblijfsrecreatie in Zuid-Limburg. De onderzochte bedrijven staan in het model gepositioneerd op de assen kwaliteit en perspectief. Maar liefst 27% van de kampeer- en bungalowbedrijven heeft onvoldoende toekomstperspectief en biedt onvoldoende kwaliteit.
Traditionele campings, bungalowparken en hotels in het Heuvelland staan stil en lopen vast in hun ontwikkeling. In de hotelsector zijn veel kleinschalige hotels, er is weinig aanbod in het 3-4 sterren segment en er zijn relatief weinig hotels aangesloten bij een keten. Door verblijfsrecreatiebedrijven wordt te weinig (<15% van de jaarlijkse omzet) geïnvesteerd in vernieuwing.
Bed & Breakfasts vormen een kenmerkend Zuid-Limburgs fenomeen volgens het vitaliteitsonderzoek. In veel gevallen zijn ze goed ontwikkeld. Zoals gezegd zijn er weliswaar relatief weinig B&B-overnachtingen in Gulpen-Wittem en er wordt niet veel mee verdiend, toch is het een aantrekkelijk, persoonlijk verblijfsconcept en B&B’s worden door eigenaren vaak met veel liefde en passie gerund.
Verblijfsrecreatie in het Limburgs Heuvelland is feitelijk afgeleid aanbod: gasten komen primair voor de omgeving. De omgevingskwaliteit in Zuid-Limburg en in het Heuvelland (Gulpen-Wittem) in het bijzonder is dan ook zeer hoog vanuit verblijfsrecreatief perspectief. Het Heuvelland heeft een gastvrij verblijfsimago. De potenties van de verblijfsrecreatiesector in het Heuvelland zijn hoog en daardoor kunnen er relatief hoge prijzen per eenheid gerealiseerd worden, ondanks de kleinschaligheid van veel aanbieders.
De paradox hiervan is evenwel dat gasten het Heuvelland blijven vinden en dat ondernemers beperkt geprikkeld worden om te vernieuwen en concepten te ontwikkelen die onderscheidend zijn. Het gevolg is versuffing, een bepaalde mate van zelfgenoegzaamheid, verouderd verblijfsaanbod en weinig onderscheidende appartementen in omgebouwde boerderijen.
Figuur 6 Vitaliteit verblijfsrecreatie Zuid-Limburg: excellentie ontbreekt
Het vitaliteitsonderzoek stelt dat nieuwe verblijfsrecreatieontwikkelingen (uitbreiding en nieuw-vestiging) kritisch getoetst moeten worden. Regionale afstemming van ontwikkelingen is van belang evenals vraaggestuurde onderbouwing van de ontwikkeling: is er marktruimte voor de geplande ontwikkeling en is het voorgenomen concept onderscheidend in de markt? Ook zouden de geplande ontwikkelingen bij voorkeur op bestaande recreatielocaties gerealiseerd moeten worden. Specifiek voor Zuid-Limburg wordt gesteld dat iedere ontwikkeling moet passen in nader op te stellen excellentievoorwaarden.
In het kader van het Provinciaal Omgevingsplan Limburg (POL) wordt momenteel gewerkt aan een visie vrijetijdseconomie Zuid-Limburg, waarin nadere regels en instrumenten worden uitgewerkt voor o.a. nieuwe initiatieven en/of uitbreiding. De te ontwikkelen instrumenten zullen onder meer betrekking hebben op het verbeteren van de kwaliteit van de bestaande locaties en het saneren van perspectiefloze locaties.
Hoofdstuk 3.
Artikel 3.2.1.