Het plangebied c.q. de Gulperberg ligt op een heuvel ten zuidoosten van Gulpen in het Zuid-Limburgse Heuvelland. Het plangebied wordt aan de noordoostkant ontsloten door de Oude Akerweg, aan de zuidoostkant door de Weg Berghem en Berghemersteeg, in het zuiden en zuidwesten wordt het gebied ontsloten door de Landsraderweg en in het noordwesten door de Burgemeester Teheuxweg. Het plangebied is in totaal circa 120 hectare groot.
Het plangebied maakt deel uit van het beeksysteem van de Geul. De Geul heeft grotendeels de basis gelegd voor het landschap en het grondgebruik. Zo zijn plateaus en schiervlakten, dalen en steile en minder steile hellingen kenmerkend voor de geomorfologische structuur van het gebied. Deze structuur is het gevolg van erosie- en afzettingsprocessen van de Geul en zijn zijbeken. De beken de Geul en de Gulp lopen net langs het plangebied af, maar het plangebied zelf bevat geen beken en waterlopen. In figuur 2-2 is goed te zien dat er sprake is van grote verschillen in reliëf in en om het plangebied. In het noorden en westen van de Gulperberg is er sprake van een zeer steile helling tot wel 20^i. Het plateau van de berg, centraal in het plangebied, is gelegen op 160 meter boven NAP.
Aan de zuidkant van de Gulperberg bevindt zich het buurtschap Berghem. Vanaf 1462 stond hier een laathof die in het bezit was van de heren van Wittem. In 1840 omvatte het buurtschap negen huizen met 47 inwoners. Tegenwoordig bestaat het gehucht uit nog vijf huizen. Het plangebied is vanuit archeologisch en cultuurhistorisch oogpunt waardevol. In figuur 2-3 is de archeologische verwachtingswaardenkaart van het plangebied uit de Cultuurhistorische Waardenkaart Limburg weergegeven. In het gebied op het plateau van de Gulperberg en in het zuidwestelijke deel van het plangebied is de trefkans op archeologische vondsten groot. De rest van het plangebied heeft een middelhoge verwachtingswaarde.
Zo zijn er op de top van de Gulperberg vondsten gedaan van een vuursteenbewerking, kampement en zelfs een nederzetting. Ook zouden er in de rest van het plangebied nog diverse complexen zijn geweest uit verschillende archeologische perioden.
Het plangebied is sinds het ontstaan van (agrarische) nederzettingen voornamelijk in gebruik geweest als bouwland. Kenmerkend voor de berg zijn enkele historische wegen die voor een deel hun oorsprong vinden in de middeleeuwse verkaveling. Dit geldt bijvoorbeeld voor de Bergweg, het zuidelijk deel van de Panoramaweg en de Berghemersteeg (weg langs camping die tegenwoordig afgesloten is voor verkeer).
Eveneens kenmerkend zijn de verspreid voorkomende graften. Een graft is een lange strook grond begroeid met struiken en hoge bomen. De voornaamste functie van graften was het tegengaan van erosie op de hellingen. Maar de graft kende ook nog andere functies. Zo werden ze ook gebruikt voor hakhout of als veekerende perceelscheiding.
Het grootste deel van de berg heeft sinds de middeleeuwen een agrarische functie gehad. De Gulperberg heeft echter in de loop van de geschiedenis ook diverse andere functies gehad.
Sinds de oprichting van een missiekruis in 1834 op de top van deze heuvel heeft het gebied als een religieuze trekpleister gefungeerd. Sinds de bouw van een Mariamonument in 1935, is de Gulperberg een bedevaartsplaats waar de Heilige Maria wordt geëerd.
In de jaren '60 zijn er ambitieuze plannen geweest om een grootschalige recreatieve trekpleister te maken van de Gulperberg. Een Valkenburgse reisorganisatie en een bekende landelijke brouwerij hadden plannen om een wereldattractie op de Gulperberg te ontwikkelen. De wereldattractie zou een Lunapark, Disneypark, kinderboerderij, zwembad, restaurant, kabelbaan en een 100 meter hoge toren omvatten. Uiteindelijk werden er alleen een vogel- en apenpark en een restaurant gerealiseerd (figuur 2-2). In 1997 werd het restaurant door brand verwoest. Ook het vogel- en apenpark is lang geleden in verval geraakt. Om het opnieuw op te bouwen staan er nu nog steeds stenen op pallets gestapeld op de benedenvloer. Maar daar is het tot dusver bij gebleven.
In de jaren zeventig zijn op de berg een camping en restaurant gevestigd. Onderaan de berg, aan het begin van de Gulperbergweg, is het (verblijfs)recreatieve aanbod later nog uitgebreid met een aantal vakantiechalets.
In 1969 is op de Gulperberg het festival Pinknick georganiseerd, welke door velen wordt gezien als de officieuze eerste editie van het popfestival Pinkpop, dat nu landelijke bekendheid geniet en jaarlijks plaatsvindt in Landgraaf.
Eind jaren '90 is de Gulperberg gaandeweg ook in trek gekomen bij wielerliefhebbers. Zo is de klim aan de westzijde in 2010 opgenomen in de uitgepijlde route van de wielerklassieker Amstel Gold Race. De eenvoudigste wijze om de Gulperberg te beklimmen is via de Landsraderweg. Deze beklimming wordt ook wel Koning van Spanje genoemd, deze naam dateert uit de Tachtigjarige Oorlog. De Spaanse koning zou toen enige tijd de heuvel bezet hebben.
De Gulperberg staat bekend om haar mooie natuur en landschap, met schitterende vergezichten. Kris kras over de berg lopen diverse (doorgaande) wandelroutes, waaronder het Krijtlandpad. De mountainbikeroute van Gulpen heeft zijn begin en eindpunt onderaan de Gulperberg bij het outdoorcentrum Rocca en het subtropisch zwembad Mosaqua. Bovenop de berg ligt nog steeds een camping en een restaurant. Het afgebrande en daarna niet meer gerestaureerde Panorama Restaurant doet afbreuk aan de belevingswaarde van de Gulperberg. Een overzicht van het plangebied te midden van de in de omgeving aanwezig functies is gegeven in figuur 2.3 (recreatie en toerisme) en figuur 2.4 (Natuur en Landschap)
Hoofdstuk 2
Artikel 2.1