Sinds de vaststelling van de Beleidsnota Cultuurhistorische Waarden Den Helder en de bijbehorende beleidskaart in 2003 is door de gemeente het archeologiebeleid uitgevoerd via bestemmingsplannen en vergunningstrajecten. De oude nota kende alleen een gecombineerde archeologische waarden- en beleidskaart die één op één gebruikt kan worden als basis voor bestemmingsplanregels. Op die kaart is zichtbaar welke archeologiegebieden welk archeologieregime hebben. Zo kan bij een vergunningaanvraag bekeken worden of voorafgaand aan de realisatie rekening moet worden gehouden met archeologie. Dit heeft geleid tot een groot aantal archeologische onderzoeken en nieuwe inzichten.
De nieuwe inzichten hebben ook betrekking op het landschap (paleogeografie). Daarnaast wordt, ook vanuit het Rijk, een groter belang gehecht aan de militaire archeologie en de archeologie van waterbodems. Deze onderwerpen zijn dan ook toegevoegd in het nieuwe archeologiebeleid.
Bovendien is gebleken dat er discrepantie bestaat tussen de verschillende cultuurhistorische kaarten (de Beleidskaart van de gemeente en de Cultuurhistorische Waardenkaart van de provincie (de zogenaamde ‘kaart DHD-arch’), waardoor de begrenzingen van enkele archeologiegebieden ter discussie staan. Deze discrepantie is bij de nieuwe beleidskaart opgelost, door recente archeologische onderzoeken te gebruiken en naar de historische bronnen en huidige topografie te kijken.
Bij de totstandkoming van de geactualiseerde beleidsnota heeft NMF Erfgoedadvies overleg gevoerd met de ambtenaren van de gemeente Den Helder, afdeling Ruimte en Economie. Hierdoor heeft de gemeente zich ervan verzekerd dat de studie volgens de gestelde kwaliteitseisen is uitgevoerd. Ter beoordeling van de gebruikte informatie, de aangepaste methodiek, en de concepten van de tekst en de fysieke kaartbijlagen heeft een consultatiemoment plaatsgevonden bij de genoemde afdeling.
Nieuwe wetgeving
Ook in de wetgeving is een en ander gewijzigd. Per 1 juli 2016 is de nieuwe Erfgoedwet van kracht geworden. Hierin is onder andere meer aandacht voor waterbodem-gerelateerde archeologie. Ook is voor archeologische bedrijven de opgravingsvergunning vervallen en vervangen door certificering van zowel de bedrijven als de archeologen.
Over een aantal jaar wordt de Omgevingswet van kracht. Deze wet bundelt wetten en regelingen over ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water, waar archeologie ook onder valt. De invoering van de Omgevingswet is beoogd voor 1 januari 2021. In deze wet is de archeologie opgenomen in de fysieke leefomgeving: de vergunningverlening en de integratie in de planvorming.3https://cultureelerfgoed.nl/dossiers/omgevingswet/cultureel-erfgoed-in-de-omgevingswet
In de omgevingsvisie dient de gemeente aan te geven hoe zij met haar cultureel erfgoed om gaat en welke cultuurhistorische waarden belangrijk zijn. De cultuurhistorische waarden die zijn omschreven in deze beleidsnota zijn hiermee gewaarborgd.
Op basis van de omgevingsvisie wordt vervolgens een omgevingsplan en/of omgevingsprogramma opgesteld. Hierbij moet rekening gehouden worden met het behoud van cultureel erfgoed met inbegrip van bekende en aantoonbaar verwachte archeologische waarden.
Het is de vraag in hoeverre er veranderingen zullen zijn binnen het archeologiebeleid.4Voor de actuele stand van zaken, zie: https://cultureelerfgoed.nl/dossiers/omgevingswet Het vrijstellingssysteem met de diepte- en oppervlaktegrenzen blijft bestaan. Wel wordt in één van de ‘algemene maatregelen van bestuur’ (AMvB) die zijn vastgesteld door de Kamers, geschreven dat beter moet worden onderbouwd waarom in een bepaald gebied een archeologische verwachting geldt. Met de actualisatie van het archeologiebeleid van de gemeente Den Helder en de toevoeging van de waarden- en verwachtingskaart, voldoet de gemeente ook hier aan.
Maritieme archeologie
Voor rijkswateren gelden wettelijke regels. Deze zijn ook voor de gemeente Den Helder van toepassing, vanwege de maritieme archeologische waarden in de Noord- en Waddenzee.
De beleidsregels bij ontgrondingen in rijkswateren gelden vanaf 1 oktober 2010. In artikel 2 van deze beleidsregels is opgenomen dat in de Noordzee, Waddenzee en rivieren, kanalen en havens geen vergunning voor ontgronding wordt verleend binnen 100m afstand van een ‘wettelijk beschermd monument van archeologische vondsten, locaties met melding van archeologische vondsten en wrakken’.5http://wetten.overheid.nl/BWBR0028498/2010-10-01 Samenvattend betekent dit dat wanneer een archeologisch object bekend is, hier 100m afstand van gehouden moet worden.
Geraadpleegde bronnen
Archeologische vindplaatsen zijn vaak onzichtbaar, maar door wetenschappelijk onderzoek en veldonderzoek weten we waar de kans groot is dat er archeologische resten in de grond liggen. Met behulp van verschillende bronnen, zoals historische kaarten, bodemkaarten en de resultaten van archeologisch onderzoek in de omgeving of op vergelijkbare plaatsen. Het landelijke Archeologisch Informatiesysteem (ARCHIS) is een belangrijk hulpmiddel hierbij en is het uitgangspunt voor een archeologische verwachtingskaart. Het bevat onder meer een waarnemingenlijst, met alle uitgevoerde archeologische onderzoeken (zie bijlage 2). Waarnemingen zijn vondsten en sporen (meestal grondverkleuringen of structuren) die gemeld zijn door individuen, amateurarcheologen en archeologen/archeologische bedrijven. Ook is intensief contact geweest met de Helderse Historische vereniging.
De beleidsnota uit 2003 vormde de basis voor de huidige, geactualiseerde archeologienota. Het hoofdstuk ‘archeologisch beleid per gebied’6Vaars & Alders 2003. is integraal als bijlage 6 toegevoegd aan de huidige nota. Aanpassingen hierop staan vermeld in hoofdstuk 2.4.1 en bijlage 3.
De verwachtingskaart kwam tot stand volgens de methodiek van geïnventariseerde archeologische, landschappelijke en historische gegevens, aangevuld met lokale kennis van de Helderse Historische Vereniging en de Stichting Stelling Den Helder. Op basis hiervan werd een archeologische waarde of verwachting toegeschreven aan de diverse landschappelijke eenheden, kernen en locaties binnen de gemeente. Voor de volledigheid komen op deze kaart ook de gebieden die door rijk en provincie als waardevol (AMK-terreinen) zijn aangeduid.
Voor de waarden- en verwachtingskaart zijn de volgende bestanden gebruikt:
Archeologische MonumentenKaart (AMK), GIS bestand
Let op: sinds 2014 wordt de Archeologische Monumentenkaart niet meer bijgehouden door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. De huidige AMK kan dan ook beschouwd worden als een statisch bestand.
ARCHIS 3 onderzoeksmeldingen
121010_basiskaart gemeente den helder met POD's, jpg bestand*7*Deze bestanden zijn gegeorefereerd.
121010_basiskaart gemeente den helder met regelbauten met nrs, jpg bestand*8Basiskaart via de gemeente Den Helder, bewerking door P. Saal, NMF Erfgoedadvies
Beleidskaart: Locaties met archeologische waarden in de gemeente Den Helder, Hollandia, jpg bestand*
archeologie beleidsnota cultuurhistorische waarden.dwg geleverd door de gemeente
13 NH nu op 1350.jpg*
Hoofdstuk 1.
Artikel 1.3.
Nieuw beleid 2017
Onderdeel van Besluit van de raad van de gemeente Den Helder houdende regels omtrent het beleidskader voor archeologie