Onder de Wro is er in Nederland een gemengd stelsel (publiek en privaatrechtelijk) van grondexploitatie ontstaan. De fase voor de vaststelling van het bestemmingsplan wordt de anterieure fase genoemd. Uitgangspunt van de gemeente Zundert is om met initiatiefnemers op vrijwillige basis (anterieure) afspraken te maken over het kostenverhaal en het ruimtelijk programma. In het ruimtelijk programma worden de gemeentelijke (beheer)beleidskaders (zoals beschreven in paragraaf 2.4.4. hiervoor) opgenomen. Naast het kostenverhaal van plankosten worden ook afspraken gemaakt over bijdragen voor bovenwijkse voorzieningen. Hierbij wordt uitvoering gegeven aan het raadsbesluit "Vaststelling bijdragen bovenwijkse voorzieningen" van 26 januari 2012. Dit raadsbesluit zal echter binnen afzienbare tijd worden geactualiseerd. Indien de gemeente met de initiatiefnemer een privaatrechtelijke (anterieure) overeenkomst heeft gesloten dan is het kostenverhaal gewaarborgd en hoeft geen exploitatieplan opgesteld te worden.
Als publiekrechtelijke stok achter de deur kan de gemeente kosten verhalen op grond van een exploitatieplan. Op basis van een exploitatieplan kan aanvullend een posterieure overeenkomst worden afgesloten binnen de kaders van het exploitatieplan.
In een exploitatieplan zijn het ruimtelijk programma en alle te maken kosten en grondprijzen door de gemeente bepaald en vastgelegd. Als een initiatiefnemer zowel geen anterieure als posterieure overeenkomst wil sluiten, dient hij alsnog bij de indiening van zijn omgevingsvergunning te voldoen aan de verplichtingen uit het exploitatieplan.
Op grond van artikel 6.12 lid 4 Wro dient het vaststellen van een exploitatieplan gelijktijdig te gebeuren met de vaststelling van het bijbehorende ruimtelijk besluit (bestemmingsplan,
omgevingsvergunning planologisch strijdig gebruik, wijzigingsplan of het projectuitvoeringsbesluit).
Het is niet toegestaan om vooruitlopend op of na de vaststelling van het ruimtelijk besluit een exploitatieplan vast te stellen. In de gemeente Zundert is 2012 een exploitatieplan voor bedrijventerrein Beekzicht vastgesteld. Dit exploitatieplan is in 2014 echter ingetrokken omdat de gemeente alle gronden binnen het plangebied had verworven.
Hoofdlijnen:
Een bestemmingsplan en een exploitatieplan bevatten regels voor de inrichting van het plangebied en concrete regels over bijvoorbeeld woningbouwcategorieën en de financiële weerslag hiervan;
Een bestemmingsplan en een exploitatieplan vormen een toetsingsgrondslag voor omgevingsvergunningen voor de activiteit bouwen;
Op basis van de berekening in een exploitatieplan wordt de bijdrage van iedere eigenaar aan de gemeente bepaald. De per eigenaar berekende bijdrage wordt, in het uiterste geval zonder overeenkomst, geïnd bij de af te geven omgevingsvergunning;
Een exploitatieplan dient jaarlijks te worden herzien.
Onder de komende Omgevingswet blijft kostenverhaal verplicht voor kosten die gemaakt zijn voor werken, werkzaamheden en maatregelen in verband met (bouw)activiteiten. Onder de nieuwe Omgevingswet wordt de huidige praktijk van kostenverhaal via een anterieure overeenkomst voortgezet.
Beleidsregel kostenverhaal en exploitatieplan:
Uitgangspunt is een privaatrechtelijke samenwerking (via anterieure overeenkomst).
Het kostenverhaal omvat verhaal van plankosten en een bijdrage voor bovenwijkse voorzieningen.
Als niet op anterieure basis kan worden gecontracteerd zal worden afgewogen of een exploitatieplan moet worden opgesteld. Kostenverhaal móet in ieder geval gewaarborgd zijn.
Hoofdstuk 3.2.
Artikel 3.2.1.
Anterieure overeenkomst en exploitatieplan
Onderdeel van Nota Grondbeleid 2021-2024 gemeente Zundert