Als iemand een juridische procedure wil starten en niet in staat is deze procedure (de kosten van zijn advocaat) zelf te financieren, kan hij gebruik maken van gesubsidieerde rechtshulp. Voor deze rechtshulp geldt een eigen bijdrage. De hoogte van die bijdrage is afhankelijk van het inkomen. Voor mensen met een inkomen ter hoogte van de toepasselijke bijstandsnorm geldt de laagste eigen bijdrage. Deze eigen bijdrage kan verder worden verlaagd indien cliënt eerst advies heeft gevraagd bij het Juridisch Loket en hij vervolgens middels een daar uitgegeven diagnosedocument is verwezen naar een advocaat. Met dit diagnosedocument krijgt hij een korting op de eigen bijdrage.
Bij een strafzaak, asielzaak of bestuurlijke sanctie, geldt de korting altijd en is het diagnosedocument niet nodig. Hetzelfde geldt als een zaak wordt behandeld (in hoger beroep) door een hogere instantie in een civiel of bestuursrechtelijk geschil.
Afgezien van de hierboven genoemde gevallen is korting zonder diagnosedocument slechts mogelijk wanneer er sprake is van zeer bijzondere omstandigheden. Gedacht kan dan bijvoorbeeld worden aan gevallen waarin iemand op zeer korte termijn gedagvaard is of om medische redenen aan het bed is gekluisterd.
Omschrijving kosten
Het betreft de kosten die betrekking hebben op het voeren van gerechtelijke procedures en procedures in bezwaar en beroep. Het betreft (een deel van) de eigen bijdrage voor gesubsidieerde rechtshulp, de eventuele griffierechtkosten en de eventuele overige noodzakelijke kosten. Voor laatstgenoemde kosten dient vooraf te worden gevraagd of deze vergoed kunnen worden, zodat de noodzaak beoordeeld kan worden (bijvoorbeeld wanneer men een deskundige of getuige wil inschakelen).
Voorliggende voorzieningen
Er bestaat geen recht op bijzondere bijstand als een beroep kan worden gedaan op een voorliggende voorziening.
Rechtsbijstandverzekering
Indien belanghebbende een beroep kan doen op een rechtsbijstandsverzekering dan dient die verzekering te worden aangemerkt als voorliggende voorziening. Het feit dat belanghebbende geen rechtsbijstandsverzekering heeft afgesloten, is geen grond om een verzoek om bijzondere bijstand in de kosten van rechtsbijstand af te wijzen.
Wet op de rechtsbijstand (Wrb)
Met betrekking tot advocaatkosten geldt de Wrb, waarin de gesubsidieerde rechtshulp is geregeld, als voorliggende voorziening. Alleen (een gedeelte van) de eigen bijdrage kan voor vergoeding in het kader van bijzondere bijstand in aanmerking komen.
De Wet griffierechten in burgerlijke zaken (Wgbz)
De Wgbz kent de mogelijkheid van in-debet-stelling. Op grond van deze regeling kan worden volstaan met de betaling van een lager griffierecht. Voor zover belanghebbende op deze regeling een beroep kan doen, geldt deze regeling als een aan de Participatiewet voorliggende voorziening.
Deze regeling geldt alleen voor burgerlijke zaken en dus niet voor strafzaken en zaken die zijn voorgelegd aan de bestuursrechter.
Recht op bijzondere bijstand
Er bestaat alleen recht op bijzondere bijstand voor de kosten van rechtsbijstand en de griffierechtkosten indien op grond van een toevoeging krachtens de Wrb rechtshulp is/wordt verleend.
De volgende kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking:
Vertaalkosten voor zover de toegevoegde advocaat kosteloos gebruik kan maken van een gesubsidieerd tolkencentrum.
Reiskosten van belanghebbende voor het bijwonen van rechtszittingen. Deze kunnen worden voldaan uit de norm.
Uittreksels uit openbare registers. Deze kunnen uit de norm worden voldaan.
Hoogte bijzondere bijstand
Alleen de eigen bijdrage voor rechtshulp minus de korting die men kan krijgen op grond van het door het Juridisch Loket verstrekte diagnosedocument, kan worden vergoed. Hierbij is niet van belang of de korting ook daadwerkelijk is toegepast. (Bij een strafzaak, asielzaak of bestuurlijke sanctie geldt de korting altijd en is geen diagnosedocument nodig.) Daarnaast is een vergoeding van de griffierechtkosten en eventuele overige noodzakelijke kosten mogelijk.
Indien de rechter in een procedure de wederpartij tot betaling van de proceskosten heeft veroordeeld, dient cliënt de verstrekte bijzondere bijstand aan de gemeente terug te betalen indien de toegekende proceskostenvergoeding daarin voorziet. (Terugvordering in mogelijk op grond van artikel 58 lid 2 onderdeel f onder 2 Pw).
Vorm bijzondere bijstand
De bijzondere bijstand voor kosten van rechtsbijstand wordt in beginsel om niet verstrekt.
Aan de bijzondere bijstand te verbinden verplichtingen
De verplichting om de definitieve uitspraak te overleggen.
De verplichting om, indien mogelijk, te verzoeken om veroordeling van de tegenpartij in de proceskosten.
De verplichting om, indien de tegenpartij veroordeeld wordt tot een gehele of gedeeltelijke vergoeding van de proceskosten, de verstrekte bijstand terug te betalen.(In strafzaken komt bij seponering, vrijspraak of ontslag van rechtsvervolging de eigen bijdrage te vervallen.)
Hoofdstuk 7
Artikel 7.7