Een belangrijk instrument voor de nalevingsstrategie is de Tafel van Elf (hierna te nomen: T11) (Bron: Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid). De T11 is een samenhangende opsomming van dimensies die bepalend zijn voor de naleving van regelgeving. De T11 is ontstaan vanuit de praktische behoefte om inzicht te krijgen in de factoren die de gehoorzaamheid van mensen aan regelgeving bepalen en de invloed die rechtshandhaving daarop heeft. De basis wordt gevormd door een combinatie van in de literatuur voorkomende sociaalpsychologische, sociologische en criminologische theorieën, aangevuld met algemene inzichten en praktijkervaringen op het terrein van rechtshandhaving.
De elf dimensies voor naleving van wetgeving zijn ondergebracht in twee groepen.
Dimensies van spontane naleving
Handhavingsdimensies
1. kennis van de regels
6. meldingskans
2. kosten en baten
7. controlekans
3. mate van acceptatie
8. detectiekans
4. normgetrouwheid doelgroep
9. selectiviteit
5. niet-overheidscontrole
10. sanctiekans
11. sanctie-ernst
Tabel 1: De Tafel van Elf (Bron: Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, 2010)
De T11 is grotendeels gebaseerd op beredeneerd gedrag (rationeel). Vanuit de gedragswetenschappen is bekend dat gedrag niet alleen gestuurd wordt door beredeneerde, weloverwogen keuzes, maar ook door automatische, intuïtieve oordelen. Dit geldt ook voor nalevings- of overtredingsgedrag. Bij het in kaart brengen van motieven voor naleving of overtreding is het dus van belang om naast de beredeneerde, weloverwogen motieven ook de onbewuste, automatische, intuïtieve motieven in kaart te brengen. In het zogenaamde duale model voor naleving en overtreding worden deze bewuste en onbewuste motieven voor regelnaleving/overtreding in kaart gebracht.
Figuur 6: Het duale model voor bewuste en onbewuste naleving en overtreding
Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid ontwikkelde op basis van dit duale model het InterventieKompas, dat de opvolger is van de T11. Het interventiekompas is een digitaal instrument dat naast rationeel gedrag ook een kijk biedt op onbewust gedrag. In een aantal stappen kan hiermee worden geanalyseerd waarom een bepaalde groep zich niet aan de regels houdt. Het InterventieKompas onderzoekt welke gedragsmechanismen een rol spelen bij de regelovertreding. Het gedrag verschilt per (sub) doelgroep.
Figuur 7: Het interventiekompas (Bron: https://www.interventiekompas.nl/#/ )
Het is belangrijk om de daadwerkelijke reden van mogelijke niet naleving van wet- en regelgeving te achterhalen. Daarmee kan ook een beeld worden weergegeven van de motieven en de passende strategieën.
Hoofdstuk
Artikel 4.2