De warmtetransitie is ingewikkeld en vindt niet van de ene op de andere dag plaats. De gebouwen en de infrastructuur moeten aangepast worden en er zijn duurzame energiebronnen nodig. Om dat te realiseren zijn grote investeringen nodig door professionele partijen zoals de woningcorporaties, de netbeheerder en door inwoners. De transitie vraagt om nieuwe vormen van samenwerken met al die partijen én met onze buurgemeenten. Die samenwerking gaat verder dan het naast elkaar uitvoeren van projecten of het afstemmen van planningen. De gemeente is regisseur van de warmtetransitie en werkt hierin nauw samenwerken de belangrijkste partners om zo de ambities te kunnen realiseren en de overstap naar aardgasvrij aan te jagen.
3.1 Regierol gemeente
De gemeente ziet voor zichzelf een belangrijke rol in de warmtetransitie. Deze rol richt zich met name op de volgende sporen: informeren, stimuleren, faciliteren, organiseren, initiëren en zelf het goede voorbeeld geven. Voor de warmtetransitie heeft de gemeente een aantal projecten benoemd:
Warmtebedrijf of warmtenetwerk: we leggen in het voorjaar van 2021 de raad een besluit voor om het warmtenetwerk uit te breiden op Bergerden en de mogelijkheden voor het oprichten van een gezamenlijk warmtebedrijf met Firan en de Provincie nader te onderzoeken.
Routekaart: we maken een routekaart met de stappen voor een energieneutraal (glas)tuinbouwgebied in 2030.
Verduurzamen bedrijventerreinen: Bedrijventerreinen verduurzamen. Zo lopen er concrete projecten op Houtakker en Agropark en ook op Pannenhuis lopen initiatieven. Als gemeente faciliteren we dit en stimuleren we het toekomstbestendig maken van deze bedrijventerreinen.
Duurzame initiatieven: we hebben minimaal vier keer per jaar contact met Duurzaam Zilverkamp en Doornenburg Duurzaam met energie, of ieder ander Wijk- of Dorpsontwikkelingsplan (WOP/ DOP) met een werkgroep gericht op duurzaamheid / energietransitie.
Duurzame bronnen: we gaan verder met het onderzoeken/ toepassen van bronnen zoals zonthermie, aquathermie en opslag van warmte middels Hoger Temperatuur Opslag (HTO).
Ook geven we in onze werkwijze invulling aan onze regierol. Dit staat hieronder beschreven.
Gemeente aan zet
Als gemeente geven we graag zelf het goede voorbeeld. We gaan voor een energieneutrale gemeentelijke organisatie, het isoleren van gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed (korte termijn minimaal label B in 2022) en het inzetten van de gebouwen om energie op te wekken (we hebben bijvoorbeeld zonnepanelen op alle geschikte gebouwen). We zullen ook het gemeentelijk vastgoed inzetten als ‘startmotor’ voor de warmtetransitie. Voor gebouwen met gemeentelijke betrokkenheid, zoals scholen, het cultureel centrum en sportaccommodaties, zullen we het initiatief nemen om in overleg te gaan met de betrokken partijen over de mogelijkheden voor de overstap naar aardgasvrij.
Regionale Energie Strategie (RES)
Regionaal worden afspraken gemaakt over de duurzame invulling van de regionale energievraag in de vorm van de Regionale Energie Strategie (RES). In de RES brengt Lingewaard samen met de andere gemeenten binnen de regio het potentieel aan duurzame energiebronnen in de regio in kaart. Onderdeel van de RES is de Regionale Structuur Warmte (RSW), waarmee de regionale warmtevraag, de warmtebronnen, de benodigde infrastructuur en de bovenlokale kansen en uitdagingen op het gebied van de warmtetransitie in beeld worden gebracht. Ook hierin vervult Lingewaard een belangrijke rol.
Faciliteren initiatieven
We hechten belang aan het betrekken bij en samenwerken met inwoners en bedrijven en zorgen ervoor dat zij altijd bij de gemeente terecht kunnen met hun vragen. Dat kan via www.lingewaard.nl/energietransitie. We vinden het belangrijk te werken aan energietransitie op de plekken waar inwoners en ondernemers dit ook willen. Aan de slag op plekken waar ‘energie’ zit op dit onderwerp.
Communicatie
Op de website www.energieloketlingewaard.nl vinden inwoners informatie over de mogelijkheden om zelf stappen te zetten in het (voorbereiden op) de overstap naar aardgasvrij en het benutten van natuurlijke momenten om maatregelen te nemen. Bedrijven kunnen ook terecht op deze website en worden doorverwezen naar andere interessante sites.
Op locaties waar concrete initiatieven zijn om energie te besparen of op duurzame manier te gaan verwarmen, neemt de gemeente graag het voortouw in de communicatie richting inwoners. Zo zijn we in de Zilverkamp actief in gesprek met inwoners, inwonersinitiatief Duurzaam Zilverkamp, Lingewaard Energie, Waardwonen en Liander om de warmtetransitie gezamenlijk vorm te geven met ieders een eigen rol en verantwoordelijkheid. Zo ziet Waardwonen voor een deel van haar bezit kansen om dit met de gemeente op te pakken.
Innovatie
We onderzoeken de mogelijkheden van duurzame warmtebronnen in onze gemeente. Zo onderzoeken we samen met Lingewaard Energie, Duurzaam Zilverkamp en verschillende marktpartijen de toepassing van grootschalige zonthermie velden, mogelijk gecombineerd met aquathermie. Innovatieve projecten die ook de provincie wenst te ondersteunen. Innovatie en participatie komen hier samen, maar dat vraagt veel van ieders inzet. NEXTgarden wil in 2030 energieneutraal zijn en daarmee het eerste energieneutrale tuinbouwgebied in Nederland. Een mogelijke duurzame warmteopslag met Hoger Temperatuur Opslag (HTO) kan hiertoe helpen. De uitkomsten van de proefboring worden verwacht in het eerste kwartaal van 2021. Gemeente Lingewaard kan zich op termijn ontwikkelen tot een regionale energie hub voor de regio.
Monitoring
Om na te gaan in welke mate we vorderingen maken met het realiseren van onze doelstellingen zullen we de resultaten van de voortgang in de warmtetransitie monitoren. Dit doen we door te meten hoeveel woningen er elk jaar aardgasvrij worden en wat het effect is van toegepaste besparingsmaatregelen om het gebruik van warmte te verminderen.
3.2 Partners in transitie
De transitie naar een aardgasvrije gemeente is een enorme opgave. De gemeente kan dit niet alleen. Een goede samenwerking met inwoners van Lingewaard en de partijen die een belangrijke rol hebben in de energietransitie is essentieel. Samenwerking met andere overheden en overheids-gelieerde organisaties (rijk, provincie Gelderland, regio Arnhem-Nijmegen, waterschap Rivierenland, netbeheerder Liander). Samenwerking met betrokken organisaties (zoals woningbouwcorporaties Waardwonen en Woningstichting Gendt, energiecoöperatie Lingewaard Energie, inwonersinitiatieven, dorpsraden, wijkplatforms en Vitens). En samenwerking met individuele inwoners en bedrijven.
Wij zijn als gemeenten vroegtijdig in gesprek met de betrokken partners. Ter illustratie bespreken we met Waardwonen de routekaart die zij voor ogen hebben voor het aardgasvrij maken van hun corporatiebezit. En betrekken we Vitens al in de opstartfase als we in een bepaald deel van de gemeente gaan nadenken over een alternatief voor aardgas, om de veilige drinkwatervoorziening te kunnen (blijven) garanderen.
3.3 Financiering
Deze opgave pakken we dus gefaseerd aan en kan alleen slagen als daarvoor goede condities komen. De Rijksoverheid werkt op dit moment aan het ontwikkelen van een zogenaamde ‘isolatie standaard’, die per woningtype een handelingsperspectief biedt voor de geschikte mate van isolatie. Aan dit perspectief kunnen passende financieringsconcepten worden gekoppeld. Deze en andere financieringsmogelijkheden kunnen helpen om het juiste tempo te bereiken in de isolatieaanpak in Lingewaard.
Ook de provincie Gelderland stelt verschillende financieringsmogelijkheden beschikbaar voor energiebesparende maatregelen:
Subsidie voor VvE’s: onderzoek naar de mogelijkheden voor energiebesparing en procesondersteuning voor renovatie voorbereiding
Provincie denkt ook na over mogelijke financieringsconstructies. De verwachting is dan ook dat de provincie haar succesvolle subsidieprogramma woningisolatie gaat voortzetten.
Vanuit het rijk is de VNG-ondersteuningsstructuur energiebesparing opgezet. Doel hiervan is om vraag en aanbod met betrekking tot woningisolatie beter op elkaar af te stemmen. Wij hebben een Lingewaards energieloket, waar inwoners terecht kunnen voor advies en tips.
Daarnaast werkt de rijksoverheid ook aan financieringsmogelijkheden voor de warmtetransitie en de energiebesparende maatregelen voor woningen. We zijn nauwgezet op de hoogte van financieringsmogelijkheden en –ontwikkelingen, ook bijvoorbeeld vanuit RVO en Oost-NL.
3.4 Betaalbaarheid
In de uitgangspunten van deze transitievisie warmte is genoemd dat een betaalbare oplossing essentieel is om de warmtetransitie in Lingewaard te kunnen uitvoeren. We hebben daarom gekeken naar de oplossingen met de laagste maatschappelijke kosten. Warmtetransitie vraagt investeringen en heeft consequenties voor maandlasten. We kunnen dit vraagstuk niet volledig als gemeente oplossen, een deel van de oplossingen zoals nieuwe vormen van financiering en subsidies zal op landelijk niveau moeten worden opgepakt. Meer informatie is te lezen in onderstaande tekstkader.
Daarnaast zijn we als gemeente ook op zoek naar nieuwe (financiële) arrangementen. En we hebben het Energietransitiefonds dat we inzetten om de energietransitie aan te jagen.
Betaalbaarheid van de warmtetransitie
In het klimaatakkoord is het uitgangspunt benoemd dat de energietransitie in de gebouwde omgeving voor inwoners woonlastenneutraal moet zijn. Er moet een balans worden gevonden in de kosten en opbrengsten. Hoe, dat wordt ten tijde van het schrijven van deze transitievisie warmte nog landelijk uitgewerkt. Daarbij moeten we ook niet vergeten dat op aardgas blijven door stijgende energiebelasting op termijn ook duurder wordt, en dat maatregelen zoals isolatie zichzelf (deels) terugverdienen in een lagere energierekening en een hogere woningwaarde. Iedere woning of gebouw is anders, wat betekent dat de oplossingen, de kosten en de baten ook voor iedereen anders liggen.
Met subsidies, nieuwe manieren van financiering en wetgeving gaan we de komende jaren in Nederland uitvinden hoe een betaalbare warmtetransitie mogelijk is. Eén ding is zeker: we werken we toe naar haalbare en betaalbare oplossingen. Haalbaar en betaalbaar voor huurders en verhuurders, voor particuliere eigenaren en Verenigingen van Eigenaren (VvE’s). Want alleen met een betaalbare oplossing krijgen we uiteindelijk iedereen mee op weg naar aardgasvrij.
Artikel 3.
Hoe organiseren we de warmtetransitie
Onderdeel van Besluit van de gemeenteraad van de gemeente Lingewaard houdende regels omtrent het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving