Het stellen van regels heeft weinig zin als hier niet op wordt gehandhaafd. Arbeidsmigranten hebben zelf niet altijd voldoende kennis van zaken als het gaat om rechten ten aanzien van huisvesting en arbeid en inkomen. Dat betekent dat de gemeente, soms in samenwerking met andere partijen, periodiek moet controleren op hun woon- en werkomstandigheden. Er lopen in de gemeente diverse handhavingszaken met dwangsom. Handhaving vindt plaats in samenwerking met de ODR (Omgevingsdienst Rivierenland) en de politie.
Wonen: vergunninggebonden handhaving
De gemeente gaat controleren of sprake is van illegale en slechte huisvesting van arbeidsmigranten. Als voldoende goede en legale huisvesting voor arbeidsmigranten beschikbaar is, zal worden gehandhaafd op locaties waar nu illegaal arbeidsmigranten zijn gehuisvest. Het is niet de bedoeling arbeidsmigranten hun huisvesting te ontnemen zonder voor een goed alternatief te zorgen, tenzij sprake is van een onacceptabele woonsituatie. In dat geval zal de werkgever c.q. het uitzendbureau zorg moeten dragen voor directe verhuizing naar een goede en toegestane huisvesting.
Het gaat enerzijds om een systematische, periodieke controle van verdachte adressen en anderzijds incidentele controles op basis van meldingen aan de gemeente door omwonenden maar ook om andere signalen als een bovenmatig aantal huisvuilniszakken of een geconstateerde overbelasting van het riool.
Aan commerciële huisvesters wordt de eis gesteld dat zij lid zijn van SNF (Stichting Normering Flexwonen). Dat houdt in dat SNF zelf jaarlijks ongevraagd bij hen een keuring zal uitvoeren.
Overlast: niet-vergunning gebonden handhaving
Bij niet-vergunning gebonden handhaving gaat het om meldingen en klachten die bij de gemeente binnen komen, bijvoorbeeld bij overlast (vaak in combinatie met illegale bewoning). De gemeente handhaaft bij overlast op basis van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) en indien nodig de Wet aanpak woonoverlast gemeenten. De overlastmeldingen worden geregistreerd op adresniveau. Het gewenste effect is dat overlast wordt gestopt of zich niet herhaalt. Hoewel bij elke woonsituatie overlast kan optreden en niet is voorbehouden aan arbeidsmigranten, vraagt het voorkómen van overlast bij huisvesting van arbeidsmigranten aandacht. De verantwoordelijkheid ligt in eerste instantie bij de beheerder van de locatie(s) zelf, maar als het gaat om de openbare ruimte is de gemeente uiteindelijk verantwoordelijk.
Aanpak misstanden en criminaliteit
Bij de aanvraag van een bouw- of exploitatievergunning voor een kamerverhuurbedrijf of pension (waarbij het dus ook om de huisvesting van arbeidsmigranten kan gaan) voert de gemeente standaard een toets uit op basis van de Wet Bibop. Deze toets is erop gericht om misbruik ten behoeve van een criminele organisatie te voorkomen.
De gemeente is aangesloten bij het infoplein RIEC (Regionaal Informatie- en Expertisecentrum). Het RIEC richt zich op de bestrijding van ondermijnende (georganiseerde) criminaliteit. Het RIEC verbindt informatie, expertise en capaciteit van verschillende overheidspartners ter bestrijding van ondermijnende criminaliteit. Via het informatieplein -waaraan standaard gemeenten, politie, Belastingdienst en OM deelnemen (en incidenteel andere RIEC-partners aansluiten) wordt op casusniveau samengewerkt en wordt informatie gedeeld en verrijkt op basis van het RIEC-convenant. Het doel is te komen tot een (integrale) aanpak waarbij preventieve, bestuurlijke, fiscale en/of strafrechtelijke instrumenten kunnen worden ingezet.
Daarnaast is West Betuwe net als een aantal andere gemeenten in de regio aangesloten bij de LSI (Landelijke Stuurgroep Interventieteams). Dit is ook een samenwerking van verschillende overheidspartijen en richt zich op de projectmatige aanpak van verschillende vormen van sociale zekerheidsfraude en criminaliteit.
Wanneer sprake is van vermoedens van misstanden op een breder terrein (fraude, criminaliteit) worden controles opgeschaald door ook andere instanties zoals de Inspectie SZW te betrekken. De Inspectie SZW werkt landelijk en houdt risicogericht toezicht op de naleving van de arbeidswetgeving zoals de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag, de Arbeidstijdenwet en de Arbeidsomstandighedenwet. Een van de voorwaarden voor inhoudingen voor huisvesting is dat deze moet voldoen aan de kwaliteitseisen die zijn overeengekomen in de cao tussen sociale partners. Als de Inspectie SZW-signalen ontvangt dat sprake is van misstanden, bijvoorbeeld ten aanzien van slechte huisvesting, worden deze signalen gedeeld met de gemeente. Daarnaast deelt de gemeente eveneens signalen met de Inspectie SZW. Hierbij kan worden samengewerkt in interventieteams van de Landelijke Stuurgroep Interventieteams (LSI-verband) en in de Regionale Informatie en Expertise Centra. De samenwerking in interventieteamverband heeft onder andere als doel uitkeringsfraude, fraude met belastingen en toeslagen en overtredingen van arbeidswetgeving en daarmee samenhangende misstanden, aan te pakken en te voorkomen. In de RIEC’s wordt informatie over criminaliteit uitgewisseld tussen de Inspectie SZW, gemeenten en een aantal andere partners zoals de Belastingdienst, de Immigratie- en Naturalisatiedienst en het Openbaar Ministerie.
Artikel 4.3
Toezicht en handhaving
Onderdeel van Beleidsplan Huisvesting Arbeidsmigranten West Betuwe