Om tot een goede inventarisatie van gemeentelijke monumentale bomen in Eersel te komen wordt uitgegaan van een aantal criteria. Deze criteria kunnen dwingend of optioneel van aard zijn.
dwingend wil zeggen dat een boom moet voldoen aan de desbetreffende criteria wil deze in aan-merking komen voor een monumentale status. Het betreft dus de randvoorwaarden;
optioneel wil zeggen dat een boom als monumentale boom wordt aangemerkt, wanneer deze aan één of meer van deze criteria voldoet. Een monumentale boom hoeft dus niet aan alle optionele cri-teria te voldoen. Er is bij optionele criteria dus sprake van een keuzemogelijkheid.
De dwingende criteria zijn:
de leeftijd van de boom is minimaal 80 jaar;
de boom mag niet in een onherstelbaar slechte conditie verkeren (d.w.z. de boom moet in beginsel weer in een redelijke conditie zijn te brengen), volledig verval van de boom is niet binnen 10 jaar te verwachten.
Optionele criteria (de boom moet ten minste aan één van de volgende voorwaarden voldoen):
Esthetische en belevingswaarde van de boom:
door leeftijd en verschijning (omvang en grootte) beeldbepalend en onvervangbaar voor het karakter van de omgeving;
grote landschappelijke waarde;
de boom heeft een zeer speciale betekenis voor het dorp of de buurt waarin deze staat, wordt algemeen als bijzonder, zeldzaam en mooi ervaren.
Cultuurhistorische waarde van de boom:
de boom is verweven met de geschiedenis van de omgeving;
de boom is een herdenkingsboom; geplant naar aanleiding van een belangrijke, gedenkwaardige gebeurtenis;
de boom is een markeringsboom; geplant ter markering, bv. grensbomen in agrarisch gebied;
de boom is een kruis- of kapelboom; geplant naast een kapel of kruisbeeld om de locatie te benadrukken;
de boom is een mythologische boom; speelt een belangrijke rol in mythen en legenden in de streek;
de boom is geadopteerd door een school;
de boom heeft een bijzondere snoeivorm of (natuurlijke) groeivorm.
Natuurwetenschappelijke en ecologische waarde van de boom:
de boom biedt plaats aan bijzondere planten of dieren;
de boom maakt deel uit van een belangrijke (ecologische) route.
Dendrologische waarde van de boom:
de boom is een zeldzaam voorkomend geslacht, soort, variëteit of ras;
de boom heeft een bijzondere groeivorm als gevolg van natuurlijke oorzaken, bijvoorbeeld tweestammig of meerstammig.
Zeldzaamheid:
de boom is de dikste, hoogste of oudste in de gemeente.
Voor de herdenkingsbomen kan in een enkel geval een uitzondering gemaakt worden op het dwingende leeftijdscriterium. Als voorbeeld kan gedacht worden aan het 100-jarigen bos, waarbij een boom geplaatst wordt voor een inwoner die 100 is geworden. Of de zogenaamde Amaliaboom. Dit is een boom die geplant is naar aanleiding van de geboorte van prinses Amalia en die de potentie heeft om uit te groeien naar een volwaardige monumentale boom.
In de loop van 2013 is de ‘Lijst Monumentale Bomen’ opgesteld. Eens in de vier jaar wordt de lijst met monumentale bomen geactualiseerd en door het college vastgesteld.
Voor plaatsing op de lijst worden de particuliere boomeigenaren op de hoogte gesteld, waarbij de mogelijkheid bestaat bezwaar te maken.