Algemeen
Het begrotingscriterium houdt verband met de financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten en lasten, alsmede de balansposten, die binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en hiermee samenhangende programma’s tot stand zijn gekomen. In de begroting zijn de maxima voor de lasten vermeld die door de gemeenteraad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting, waarbij het juiste programma, de toereikendheid van het begrotingsbedrag, alsmede het begrotingsjaar van belang zijn.
Het bestaande beleid van de gemeenteraad wordt afgeleid uit:
de primitieve begroting met toelichting, en;
de begrotingswijzigingen met toelichting, zoals blijkend uit de raadsbesluiten.
Begrotingsoverschrijdingen
Ten aanzien van het begrotingscriterium zijn de volgende verschillende typen begrotings-overschrijdingen te onderkennen:
Kosten(overschrijdingen) betreffende activiteiten die niet passen binnen het bestaande beleid en waarvoor men geen voorstel tot begrotingsaanpassing heeft ingediend bij de gemeenteraad.
Deze kosten (overschrijdingen) worden als onrechtmatig beschouwd.
De gemeenteraad is in de mogelijkheid een indemniteitsprocedure op te starten. Om die reden zal de accountant over deze overschrijdingen, ongeacht de geldende rapporteringstoleranties, afzonderlijk dienen te rapporteren.
Kosten(overschrijdingen) die wel in het beleid passen, maar die ten onrechte niet tijdig zijn geautoriseerd door de gemeenteraad. Deze kosten (overschrijdingen) worden als onrechtmatig beschouwd.
Kosten(overschrijdingen) die geheel of grotendeels worden gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten, bijvoorbeeld via kostendekkende omzet of subsidies. Deze overschrijdingen zijn ook onrechtmatig, maar tellen niet mee voor het oordeel.
Kosten(overschrijdingen) die passen binnen het bestaande beleid maar niet tijdig konden worden gesignaleerd, zoals bij
Een open einde (subsidie)regeling;
Vorderingen die niet geïnd kunnen worden;
Noodzakelijke afwaarderingen door marktomstandigheden (duurzame waardevermindering).
Vaak blijken dergelijke zaken pas bij het opmaken van de jaarrekening. Deze overschrijdingen worden als onrechtmatig aangemerkt, maar tellen niet mee voor het oordeel.
Kosten(overschrijdingen) die worden gecompenseerd door extra opbrengsten die niet direct gerelateerd zijn. Over de aanwending van de extra opbrengsten had de gemeenteraad nog geen besluit genomen. Deze kosten (overschrijdingen) worden als onrechtmatig beschouwd.
Kosten(overschrijdingen) betreffende activiteiten die achteraf als onrechtmatig moeten worden beschouwd, bijvoorbeeld doordat dit uit nader onderzoek door de subsidieverstrekker, belastingdienst of een toezichthouder blijkt (bijvoorbeeld een belastingnaheffing).
Het zal hier in de praktijk vaak gaan om interpretatieverschillen bij de uitleg van wet- en regelgeving, die na het verantwoordingsjaar aan het licht komen. Deze inbreuken op de rechtmatigheid zijn logischerwijs niet aan het licht gekomen tijdens het verantwoordingsjaar en dus ook niet in het accountantsoordeel betrokken.
Indien deze situatie zich voordoet tijdens het verantwoordingsjaar, dan worden deze kosten (overschrijdingen) als onrechtmatig beschouwd. Indien deze situatie wordt geconstateerd na het verantwoordingsjaar waarop de situatie betrekking heeft, dan wordt dit niet meegenomen in het rechtmatigheidsoordeel van het huidige verantwoordingsjaar.
Kosten(overschrijdingen) op het totaal geautoriseerd budget voor een investering, waarvan de gevolgen voornamelijk zichtbaar worden via hogere afschrijvings- en financieringslasten in het jaar zelf of volgende jaren. De overschrijding wordt in het jaar waarin de onrechtmatigheid heeft plaatsgevonden, als onrechtmatig aangemerkt.
Het verschuiven van kosten tussen door de gemeenteraad vastgestelde programma’s waarmee kostenoverschrijdingen onzichtbaar worden gemaakt en waar geen raadsbesluit over is, wordt ook als onrechtmatig aangemerkt.
Begrotingsafwijkingen die in formele zin onrechtmatig zijn maar niet meetellen voor het oordeel over de rechtmatigheid van de accountant moeten worden opgenomen in het verslag van de accountant. De raad moet deze afwijkingen bij het vaststellen van de jaarrekening expliciet autoriseren.