7.1. Financiële kaders
De gemeente Bergeijk investeert structureel in cultuur in Bergeijk in de vorm van subsidies aan culturele organisaties om activiteiten te ontplooien. In een enkel geval gaat het om een gerichte investering, zoals bij de verbouwing van de Kattendans. We werken aan het bereiken van de onderstaande doelen binnen de bestaande middelen.
7.2. Kunst en cultuur voor iedereen bereikbaar
We streven naar een kwalitatief goed, divers en laagdrempelig aanbod van cultuur voor de inwoners en bezoekers van de gemeente Bergeijk. Een inclusief en divers aanbod. Dan hebben we het over:
Het bereiken van alle inwoners ongeachte sekse, afkomst, sociale klasse of een beperking;
Een cultureel aanbod van culturele instellingen waar iedereen zich in kan herkennen.
We vragen de culturele instellingen dit te laten zien middels hun personeel, programmering, publiek en partners.
Er valt nog wat te winnen als het gaat om bereik en laagdrempeligheid. Deelnemen aan cultuur is voor veel inwoners geen vanzelfsprekendheid. Zij voelen zich niet altijd op hun plek binnen de bestaande organisaties of verenigingen. Soms uit onbekendheid of omdat zij zich onvoldoende herkennen in het aanbod.
Cultuur biedt veel mogelijkheden voor participatie in de samenleving. Ouderen vinden hierin een zinvolle vrijetijdsbesteding waardoor ze langer fit en gezond blijven, maar eigenlijk geldt dit voor iedereen. Kunst en cultuur bieden zingeving, uitdaging en allerlei mogelijkheden om andere mensen te leren kennen.
Beleidsdoelen
De culturele organisaties in Bergeijk bieden de inwoners van Bergeijk een aanbod aan activiteiten welke artistiek interessant is en/of goed aansluit bij de behoefte van de inwoners.
Kunst en cultuur moet voor iedereen toegankelijk zijn. Het totale aanbod moet bewoners aanspreken van alle leeftijden en achtergronden.
Instellingen moeten aandacht hebben voor het bereiken van nieuw publiek.
Rol gemeente
Het faciliteren van organisaties en verenigingen die de stevige basis van het culturele leven zijn.
Het faciliteren van gemeenschapshuizen en andere accommodaties die gebruikt kunnen worden als repetitie- en oefenruimtes.
In gesprek gaan met de gesubsidieerde culturele organisaties over hoe zij hun bereik onder de inwoners van Bergeijk kunnen vergroten.
Rol culturele partners
De bestaande subsidiegelden inzetten voor een inclusieve programmering of inclusief activiteitenaanbod.
Moeite doen om inwoners die je nog niet hebt bereikt te verleiden om deel te nemen aan kunst en cultuur.
Samenwerken met andere culturele partners maar ook met bijvoorbeeld de welzijnssector.
7.3. Talentontwikkeling
De gemeente Bergeijk vindt het erg belangrijk dat kinderen de mogelijkheden wordt geboden om zich cultureel te ontwikkelen. Dat begint over het algemeen met een kennismaking met cultuur in het gezin of binnen de school.
Wanneer een kind echt belangstelling heeft en zich wil bekwamen in een kunstdiscipline, begint de volgende fase: het leren van een ambacht. Onder begeleiding van een leraar leert het kind een kunstvorm te beheersen. De volgende fase is het doen: actief worden in een vereniging of culturele organisatie. In een enkel geval stromen kinderen door naar het kunstvakonderwijs om er hun beroep van te maken.
Je zou dit kunnen beschouwen als een culturele loopbaan waarin mensen zich blijven ontwikkelen vanuit hun eigen interesse en in hun eigen tempo. Het is een vorm van talentontwikkeling, gericht op een levenslange deelname aan cultuur. Niet iedereen volgt precies het beschreven pad, maar alle culturele loopbanen hebben de elementen kennismaken, leren en doen in zich.
De kritieke momenten in deze loopbaan zijn steeds de overgangen. Van geïnspireerd raken in het onderwijs naar de stap zetten om bijvoorbeeld een muziekinstrument te gaan bespelen. Of om vanuit de les de eerste stappen te zetten bij een amateurkunstvereniging. Of weer opnieuw beginnen na een periode van geen deelname. Ook de lokale mogelijkheden zijn erg bepalend. Wanneer je jouw gekozen kunstvorm niet kunt beoefenen bij jou in de buurt betekent dit vaak een abrupte stop van de culturele loopbaan.
Het is daarom van belang dat de betrokken organisaties goed samenwerken zodat niemand gedurende dit proces “buiten de boot” valt. Het is belangrijk dat deze organisaties goed luisteren naar de behoeften van deelnemers en zoveel mogelijk hun best doen om aan te sluiten bij de passies van potentiële deelnemers.
In Bergeijk is er op het gebied van de (blaas)muziek een prachtig voorbeeld van een naadloze samenwerking. Art4U heeft samen met de scholen en de muziekverenigingen een doorgaande leerlijn muziekonderwijs ontwikkeld. Via het provinciale programma Cultuureducatie met Kwaliteit werken de scholen samen met Art4U aan de verbetering van de kwaliteit van hun cultuuronderwijs.
In Bergeijk ligt het zwaartepunt van onze investering op het stimuleren van kinderen en jongvolwassenen. We zorgen ervoor dat zij zich cultureel kunnen ontwikkelen. Daar kunnen ze een leven lang plezier van hebben. Ook volwassenen stimuleren we tot actieve cultuurdeelname door hen de faciliteiten te bieden in onze culturele accommodaties en gemeenschapshuizen waar activiteiten plaatsvinden.
Beleidsdoelen
De scholen in Bergeijk hebben een kwalitatief hoogstaand aanbod aan culturele activiteiten in samenwerking met lokale en regionale culturele instellingen.
Er is een groot en gevarieerd aanbod aan organisaties die een breed palet aan mogelijkheden bieden voor de actieve kunstbeoefening, zowel als het gaat om het “leren” als het “doen”.
Er is ruimte om nieuwe vormen van kunstbeoefening toe te voegen aan het bestaande aanbod.
Rol gemeente
In gesprek gaan met de gesubsidieerde culturele organisaties over hoe zij talentontwikkeling bij inwoners van Bergeijk kunnen vergroten.
(Financiële) ruimte creëren om nieuwe initiatieven of kunstuitingen mogelijk te maken.
Stimuleren van nieuwe doorlopende leerlijnen op andere disciplines.
Rol culturele partners
Openstaan voor vragen naar nieuwe manieren van kunstbeoefening.
Hun middelen (zoals ruimtes, podia, apparatuur) beschikbaar te stellen voor nieuw talent (binnen redelijke grenzen).
Samenwerking om (lokaal) talent optimaal te ontwikkelen en te voorkomen dat de culturele loopbaan van deelnemers voortijdig wordt afgebroken.
7.4. Samenwerken
Zoals eerder gesteld kent de gemeente Bergeijk een actief en rijkgeschakeerd cultureel veld met stevige organisaties. Elke partner vervult een unieke rol in dit veld en voegt daar vanuit zijn specifieke kijk iets aan toe.
Dit leidt in sommige gevallen tot een diversiteit aan eilandjes die allemaal hun eigen netwerk en activiteiten hebben. Dit kan leiden tot onnodige concurrentie. Meer samenwerking en onderlinge afstemming kan ervoor zorgen dat activiteiten elkaar versterken. Daardoor ontstaat er meer ruimte voor experimenten en onverwachte combinaties.
De oprichting van een cultureel platform kan een bijdrage leveren aan meer onderlinge bekendheid en interessante samenwerkingen.
Beleidsdoel
Meer onderlinge samenwerking in het culturele veld om te komen tot innovatieve oplossingen en activiteiten van onderop.
Rol gemeente
Initiatief nemen voor het oprichten van een cultureel platform.
Stimuleren van nieuwe kansrijke en bijzondere samenwerkingen.
Rol culturele partners
Openstaan voor een actieve deelname aan het platform.
Meedenken over de vorm waarin een platform gegoten moet worden.
Samen met andere organisaties aan de slag gaan in nieuwe samenwerkingsverbanden.
7.5. Verhalen en het rijke verleden van de gemeente Bergeijk
De gemeente Bergeijk is gelegen in het landschap van de Kempen. Het gebied kent een lange geschiedenis van bewoning en dat levert veel bijzondere verhalen op. Hieronder noemen we aantal in het oog springende verhalen.
Er zijn veel sporen van (prehistorische) bewoning gevonden in de beekdalen. Vermeldingswaardig zijn de sporen van Merovingische nederzettingen met een paar opmerkelijke grafvondsten.
In de 17e, 18e en 19e eeuw waren er in de Kempen, met name in Bergeijk, veel Teuten actief. De Teuten waren handelaren die in de lente en zomer rondtrokken tot in Denemarken om hun handelswaar te verkopen. Het was een exclusief Kempisch verschijnsel en heeft vele inwoners van de Kempen tot welstand gebracht.
In het begin van de 20ste eeuw vestigde een kolonie van progressieve idealisten zich in Bergeijk. Uiteindelijk leidde dit tot de oprichting van Weverij De Ploeg, die met namen in de jaren 1960 en ‘70 zeer succesvol is. Rondom dit bedrijf ontstaat een gemeenschap die de artistieke voorhoede van Bergeijk wordt. Samen met de gemeente realiseren zij bijzondere projecten in de openbare ruimte van Bergeijk. Hiervan is veel nog te bezichtigen.
De arme grond en de geïsoleerde ligging aan de grens met België hebben hun invloed op de Bergeijkenaren. Dit wordt beschreven in het DNA (De Natuurlijke Aard) van de Bergeijkenaar. Het document beschrijft de Bergeijkenaren als harde werkers, een beetje conservatief maar wel bereid zich aan te passen aan de omstandigheden met ook een passie voor kunst en cultuur.
Al deze verhalen tezamen vormen het verhaal van de gemeente Bergeijk. Dat verhaal is niet alleen interessant voor inwoners maar ook voor bezoekers. Al deze verhalen kunnen meer worden gebruikt in de profilering van de gemeente Bergeijk. Vanuit cultureel perspectief springt met name het verhaal rond de Weverij De Ploeg eruit; dit heeft geleid tot topcultuur van internationale allure.
Beleidsdoel
De verhalen uit de rijke geschiedenis van de gemeente Bergeijk gebruiken in het profiel van de gemeente Bergeijk.
Rol gemeente (via Stichting Beleef Bergeijk)
Promoten van de verhalen en gebruiken bij de profilering van de gemeente Bergeijk.
De verhalen zichtbaar maken in gemeentelijke uitingen.
Rol culturele partners
Gebruik de verhalen als inspiratiebron voor aanbod en/of activiteiten.
7.6. Beeldende Kunst en Vormgeving in de openbare ruimte en de gemeentelijke collectie
Gemeentelijke collectie beeldende kunst
In de loop van de jaren heeft de gemeente Bergeijk een omvangrijke collectie beeldende kunst opgebouwd. Een deel van deze kunstwerken is onderdeel van het interieur van het gemeentehuis. Een ander deel is opgeslagen. De laatste jaren is het zicht op de inhoud van deze collectie wat verdwenen, ondanks een inventarisatie nog niet zo lang geleden. Gezien het verleden van Bergeijk is de kans aanwezig dat hier artistiek interessante werken tussen zitten. Het is daarom zaak om (1) te weten uit welke werken de collectie bestaat en (2) op basis daarvan een afweging te maken wat de gemeente ermee zou kunnen doen.
Beeldende Kunst en Vormgeving in de Openbare Ruimte
Onder openbare ruimte verstaan we de ruimtelijke omgeving die in eigendom is van de gemeente Bergeijk zoals straten, pleinen, parken, maar ook de binnenruimten van gebouwen in eigendom van de gemeente zoals het gemeentehuis, gemeenschapshuizen en de muziekschool. In deze nota gaat het om zowel de kunstcollectie voor buiten als voor binnen. Daarnaast kan de gemeente bijdragen aan kunstwerken die niet op eigen terrein staan maar wel in de openbare ruimte zichtbaar zijn: werken bij onder andere scholen, zorginstellingen of op terreinen van overheden als Provincie, Waterschap, Staatsbosbeheer.
D'n Eyckel van Bergeijk
Meestal spreekt men van Kunst in de Openbare Ruimte, maar omdat de grenzen tussen beeldende kunst en vormgeving al lang zijn vervaagd en Bergeijk een belangrijke historie kent op het gebied van vormgeving, geven we hier de voorkeur aan Beeldende Kunst en Vormgeving in de Openbare Ruimte.
De rol van de kunstenaar bij de vormgeving van de openbare ruimte is uitgebreid. Naast de traditionele aankopen en opdrachten van sculpturen denken kunstenaars tegenwoordig ook mee over de inrichting van parken, pleinen, winkelcentra en zelfs van landschappen en infrastructuur. Ook dragen zij bij aan de beeldkwaliteit van de gebouwde omgeving bij de vormgeving van straatmeubilair, bruggen, viaducten en de aanleg van een gemeenschappelijke groente- of kruidentuin. Wij hanteren deze brede opvatting van de beroepspraktijk. Ook in Bergeijk is er aandacht voor de rol van functionele kunst en vormgeving in de openbare ruimte, waar de brug over de Keersop een mooi voorbeeld van is.
Brug over de Keersop
Het onderhoud van kunst in de openbare ruimte is door de gemeente Bergeijk gewaarborgd, middels een overeenkomst met een lokale partij. Dit onderhoud is structureel opgenomen in de gemeentelijke begroting.
Naast de meer uitgebreide rol van kunst en vormgeving in de openbare ruimte, wordt steeds meer belang gehecht aan transparantie van beleid en onafhankelijkheid van adviezen. Daarom mag de instelling van een onafhankelijke Adviescommissie Beeldende kunst en Vormgeving niet ontbreken. Deze commissie adviseert het college van burgemeester en wethouders. Kwaliteit staat hierbij voorop. De adviescommissie kan hierover een gefundeerd oordeel geven. Deze commissie werkt uitsluitend met professioneel opgeleide en actieve beeldend kunstenaars en vormgevers die affiniteit hebben met werken voor de openbare ruimte. De adviescommissie maakt gebruik van de Landelijke Algemene Voorwaarden Kunstopdrachten 2015 (LAVK2015) zoals die is opgezet door Cultuur-Ondernemen in samenspraak met een aantal prominente (gemeentelijke) opdrachtbemiddelaars.
Beleidskader Beeldende Kunst en Vormgeving Openbare Ruimte
Het beleidskader omvat drie invalshoeken en is breed van opzet zodat er voldoende ruimte is om invulling te geven aan wat er op enig moment wenselijk wordt geacht. Het uitgangspunt van deze kaders is wat er door de jaren heen al is gerealiseerd in Bergeijk, alsmede het DNA van Bergeijk en haar zes kernen. Tevens is er ruimte voor incidentele kaders.
Afhankelijk van de ambities en/of praktische omstandigheden kan nieuwe kunst geplaatst worden vanuit de volgende drie invalshoeken:
Het artistieke DNA van Bergeijk;
Bergeijk kent een rijke historie op het gebied van vormgeving en architectuur met het door Gerrit Rietveld ontworpen gebouw van De Ploeg, het bushokje en de klok, het park van Mien Ruys, het huis van meubelontwerper Martin Visser met zijn bijzondere collectie kunst, de aanwezigheid van het Studio Job House en het replica-plein van Ad Dekkers. Deze unieke collectie willen we in stand houden en waar mogelijk uitbreiden met objecten voor de openbare ruimte;
Het sociale, cultuurhistorische en geografische DNA van de zes kernen zoals verwoord in het DNA-boek;
Het gaat hierbij om de realisatie van een kunstwerk in elke kern die deel uitmaakt van een samenhangende reeks. De werken geven uitdrukking aan bijzondere eigenschappen van elke kern wat betreft ruimtelijke omgeving, cultuurhistorische ontwikkeling en sociaal-culturele kenmerken;
Incidentele kaders om kunstwerken te realiseren;
Er moet voldoende ruimte zijn om in te spelen op onverwachte kansen zoals bij de bouw van gemeentelijk onroerend goed of de aanleg van infrastructuur (aandacht hiervoor bij nieuwe projecten), maar ook door aan te sluiten bij ontwikkelingen in buurgemeenten van kunstroutes en land-art projecten.
In het geval van schenkingen kan de adviescommissie sturend optreden, met name wat betreft de kwaliteit van het werk en de professionaliteit van de maker. De adviescommissie kan adviseren een aanbod van inferieure kwaliteit af te wijzen.
Beleidsdoelen
Er is een brede kijk op de rol van kunst en vormgeving in de openbare ruimte, dus ook bij de (nieuw) gebouwde omgeving (functionele kunst).
Herzien van de opzet en procedure voor het functioneren van een nieuwe, onafhankelijke Adviescommissie Beeldende Kunst en Vormgeving.
Nieuwe voorstellen voor beeldende kunst in de openbare ruimte worden beoordeeld langs het beleidskader.
Financiële middelen beschikbaar stellen voor de aanschaf van kunst in de openbare ruimte.
Een (nieuwe) inventarisatie van de gemeentelijke collectie beeldende kunst.
Rol gemeente
Instellen van een nieuwe, onafhankelijke commissie voor kunst in de openbare ruimte.
Beschikbaar stellen van budget voor de realisatie van kunst in de openbare ruimte.
Artikel 7.
Hoofdlijnen beleidskader 2022-2025
Onderdeel van Beleidskader kunst en cultuur 2022 - 2025 Gemeente Bergeijk