Een boom wordt gekapt wanneer deze onveilig is gebleken. Dat kan soms spoedeisend zijn doordat er sprake is van acuut gevaar waardoor noodkap moet plaatsvinden. Bij acuut gevaar wordt over het algemeen geen vergunning verleend vanwege tijdsgebrek. In die gevallen wordt er gewerkt met toestemming. In de overige onveilige situaties kan er nog wel een vergunning nodig zijn. Een boom kan onveilig zijn en gevaar opleveren:
Als de boom geheel of grotendeels is afgestorven;
Als de boom fysiek ernstig beschadigd is waarbij de stabiliteit daardoor is verdwenen, bijvoorbeeld door holtes, wortelsterfte of wit- of bruinrot;
Als de boom door een ziekte of aantasting ernstig is verzwakt met een onmiskenbare fatale afloop;
Als de boom niet meer voldoet aan praktijknormen ten aanzien van trek- dan wel breuksterkte.
Voorbeelden van (acuut) gevaar zijn:
Instabiliteit ten gevolge van bliksem-, storm-, of aanrijschade;
Bomen met een net ontdekte pathogene schimmel, insecten-, virus- of bacterie-aantasting en/of het gevaar voor verspreiding hiervan (bijv. iepziekte, essentaksterven, watermerkziekte, letterzetter);
Bomen met een onlangs sterk verminderde vitaliteit waardoor gevaar kan ontstaan, bijvoorbeeld veroorzaakt door bouw- of graafwerkzaamheden nabij het wortelgestel, verdroging of vergiftiging;
Ernstige schadedreiging (om wat voor reden dan ook) aan nabijgelegen bebouwing, ondergrondse infrastructuur of wegverkeer.
Als er sprake is van een gevaarlijke situatie en eventueel spoedeisend belang, dan dient door of namens de eigenaar van de houtopstand een boomveiligheidsonderzoek te worden gedaan. Die is namelijk risicoaansprakelijk voor de boom. In acute gevallen kan de gemeente dat zelf doen. Aandachtspunt is dat bij noodkap ook sprake kan zijn van het opleggen van een herplantplicht, er moet namelijk altijd ook worden beoordeeld of er sprake is van een waardevolle houtopstand (zie ook 3.2.1). Ook het kappen van een dode boom kan vergunningsplichtig zijn.
Volgens de VFL (artikel 7:1 sub 7) kan de gemeente toestemming geven tot direct vellen. In de praktijk wordt toestemming hiervoor verleend door de ambtenaar die de situatie komt beoordelen.
Hoofdstuk 3. › Paragraaf 3.1
Artikel 3.1.1
Gevaarzetting en spoedeisend belang
Onderdeel van Beleidskader Houtopstanden