Op een geconstateerde overtreding volgt altijd een schriftelijke reactie. De aard en de ernst van de overtreding, en de gevolgen daarvan, bepalen hoe het bestuur op een overtreding reageert:
Vergunninggericht toezicht vereist in het algemeen direct interventie vanwege onomkeerbare gevolgen.
Bij het taakveld ro en Bouwen, is vervolgens de vraag aan de orde of de aangetroffen situatie gelegaliseerd kan worden.
Bij objectgericht toezicht kan de overtreder een langere termijn krijgen om de overtreding op te heffen, maar volgen we maximaal drie stappen.
Bij overtreding van kernbepalingen, verboden of gedragsvoorschriften wordt direct het stappenplan gevolgd.
De stappen zijn gerelateerd aan de zwaarte van de overtreding, de gevolgen voor de omgeving, de inbreuk op het recht en aan de LHS. De toezichthouder kiest de stap met de beste aanpak. Normaliter zijn de stappen opeenvolgend, waarbij de overtreder steeds de keuze wordt geboden de overtreding te beëindigen en waarbij de volgende stap het gevolg is van die keuze.
Onderzoek of alsnog vergunning verleend kan worden voor een geconstateerde overtreding, is geen onderdeel van de handhaving.
Afhankelijk van dit onderzoek volgt de behandeling volgens het stappenplan, of een gedoogbeschikking en een vergunningstraject.
Niet ernstige overtredingen
De overtreding is duidelijk maar is een incident. Na de eerste controle volgt een schriftelijke waarschuwing, en tegelijkertijd kondigt de toezichthouder een hercontrole aan. De overtreder krijgt een termijn om de overtreding te herstellen.
Overtreding van een kernbepaling is minimaal “ernstig”.
Als bij de hercontrole de overtreding niet is opgelost, volgt de aankondiging dat een sanctiebeschikking in voorbereiding is. De beschrijving daarvan staat in stap 2.
Controle -> waarschuwing -> hercontrole -> aankondiging -> 2e hercontrole -> sanctie
Ernstige overtredingen
Een overtreding is ernstig als het een kernbepaling betreft, als er sprake is van recidive, als er directe aantasting is voor gezondheid, milieu, imago van de gemeente, of bij calculerend gedrag. Na constatering volgt een schriftelijke aankondiging dat een sanctie in voorbereiding is. De overtreder krijgt de gelegenheid om daarover zijn zienswijzen in te brengen. Afhankelijk van de gevolgen, aard en ernst van de overtreding kan de toezichthouder direct vragen naar de zienswijzen van de overtreder, of de overtreder krijgt die mogelijkheid bij de schriftelijke bevestiging van de aankondiging.
Ook dan volgt een hercontrole, maar als de overtreding dan nog niet ongedaan is gemaakt, brengt het college het uitgesproken voornemen ten uitvoer en krijgt de overtreder een sanctiebeschikking. Hierbij worden de zienswijzen meegewogen in de beslissing.
Controle -> aankondiging -> hercontrole -> sanctie
Spoedeisende overtredingen
Als de overtreding onmiddellijk ingrijpen vereist omdat de gevolgen onomkeerbaar zijn, er gevaar dreigt voor personen, een verbod wordt overtreden, of in geval van een calamiteit, is directe sanctionering nodig. Ook als sprake is van recidive of aantasting van de leefomgeving in betekenende mate, kan dit aanleiding zijn om meteen stap 3 toe te passen. In gevallen waarin de derde stap het logische vervolg is op de stappen 1 en 2, is er uiteraard geen sprake van spoed.
Spoedeisendheid houdt ook in dat het mogelijk is direct op te treden:
De overtreder krijgt geen mogelijkheid zienswijzen in te brengen.
De overtreder krijgt geen begunstigingstermijn om de overtreding op te heffen.
De sanctie wordt meteen toegepast of opgelegd.
Eventueel wordt de beschikking later in schriftelijke vorm uitgereikt.
De Awb biedt hiertoe mogelijkheden. Bestuursdwang is dan het geëigende sanctiemiddel.
Controle -> sanctie
In principe heeft een bestuursrechtelijk sanctiebesluit een begunstigingstermijn, waarbinnen de overtreder de mogelijkheid krijgt om de overtreding te beëindigen en de gevolgen ongedaan te maken voordat het sanctiebesluit van kracht wordt.
Hoe lang deze begunstigingstermijn duurt hangt af van de eerdere stappen, de gevergde actie van de overtreder, de omvang van het gevolg van overtreding en van de ernst van de overtreding. In een geval waarin alle stappen zijn gevolgd, ligt een lange begunstigingstermijn niet meer in de rede. Voor de meest voorkomende overtredingen stelt een protocol standaardtermijnen.
Factoren die de toezichthouder meeweegt in zijn reactie op geconstateerde overtredingen zijn:
heeft de overtreder een “geschiedenis”;
zijn er onomkeerbare gevolgen;
de omstandigheden waaronder de overtreding heeft plaatsgevonden (was het onwetendheid of calculerend gedrag);
is er, wat betreft de overtreding of de reactie erop, een precedent;
zijn de voorschriften handhaafbaar;
heeft de overtreder schuld;
kan de situatie worden gelegaliseerd;
is er reden om te gedogen.
Voor het vervolgtraject onderzoekt de toezichthouder de eigendomssituatie. Bij toepassing van bestuursdwang is de eigenaar betrokken. Dwangsommen zijn gericht op degene die de overtreding pleegt en het in zijn macht heeft de overtreding te beëindigen. De gemeente kan betrokken partij zijn door eigendomsrecht of contractuele relatie met de overtreder.
Hoewel op grond van de tweewegenleerleer de publiekrechtelijke dient te worden gevolgd, kan het privaatrecht het naleefgedrag ondersteunen.
HOOFDSTUK 12.
Artikel 12.1.
Stappenplan voor de handhaving
Onderdeel van VTH-Beleid Heemstede 2019-2022