De gemeentelijke overheid heeft de algemene verantwoordelijkheid voor het toezien op de openbare veiligheid op haar grondgebied. Meer precies heeft de gemeente de taak om voor allerhande in diverse wetgeving beschreven activiteiten een afweging te maken of de activiteit en de daarmee verbonden risico’s acceptabel zijn. Hiervoor heeft de gemeente vergunningverlenende en toezichthoudende bevoegdheden. Daarnaast heeft de gemeente, i.c. de burgemeester, de bevoegdheid om bij acute bedreigingen van de openbare veiligheid de maatregelen te nemen die hij nodig acht (172 t/m 176 Gemeentewet).
Het Rijk legt de verantwoordelijkheid voor het omgaan met de risico’s van CE bij de gemeenten. Voor het opsporen en ruimen van conventionele explosieven is de gemeente bevoegd gezag. In de wet- en regelgeving rondom het opsporen en ruimen van explosieven zijn geen andere bevoegdheden en plichten van de burgemeester geduid, dan die welke rechtstreeks uit de Gemeentewet (en de Wet op veiligheidsregio’s) voortvloeien. Dat betekent dat van de burgemeester wordt verwacht dat hij ingrijpt indien de openbare orde en/of veiligheid in het geding is of dreigt te komen. De burgemeester heeft hierin een zelfstandige bevoegdheid.
Zodra een CE is gevonden, en voordat deze is overgedragen aan de EODD, valt het CE onder de verantwoordelijkheid van het Bevoegd Gezag (de burgemeester). Na overdracht aan de EODD, valt het CE onder de verantwoordelijkheid van de EODD (het Rijk).
Of sprake is van een (mogelijke) verstoring van de openbare orde en/of veiligheid in het geding is, hangt steeds af van de feitelijke situatie ter plaatse. In principe moet worden uitgegaan van een verstoring in de publieke ruimte. De grens tussen de private ruimte en de publieke ruimte is echter niet strak te trekken. Ook een groot ongeval dat zich alleen voordoet in de private ruimte kan - door de impact op de bewoners of werknemers binnen die private ruimte, maar ook de mogelijke impact op de omgeving zonder dat meteen schade ontstaat – een verstoring van de openbare orde en veiligheid met zich meebrengen.
Dat het bevoegd gezag de verantwoordelijkheid heeft ten aanzien van de openbare veiligheid betekent echter niet dat zij preventief dient op te treden tegen alle mogelijke risico’s die de samenleving bedreigen, of dat dit wettelijk mogelijk is. Zo is het niet mogelijk derden – organisaties of particulieren – te dwingen nader onderzoek naar CE te verrichten of te voldoen aan eisen in de vergunningverlening ten aanzien van onderzoek naar CE. De instrumenten die de burgemeester in handen heeft in het kader van openbare orde en veiligheid, kunnen alleen worden ingezet als er sprake is van klaarblijkelijk gevaar.
Bij het opsporen en ruimen van explosieven heeft de burgemeester een zelfstandige taak: steeds moet hij op basis van adviezen van deskundigen (i.c. in ieder geval de gecertificeerde bedrijven) beoordelen of de openbare orde en veiligheid in het geding zijn.
Volgens het werkveld-specifiek certificatieschema Opsporen Conventionele Explosieven (WSCS-OCE) dient voor de opsporingswerkzaamheden een projectplan te worden opgesteld, dat in een aantal gevallen (zoals benaderingswerkzaamheden) door de gemeente waarbinnen het opsporingsgebied is gelegen, goedgekeurd moet worden door het Bevoegd Gezag.
Handhaving
De gemeente heeft geen direct handhavende rol met betrekking tot CE. Indien er op enig moment als gevolg van werkzaamheden bij, vanuit of in de buurt van CE een onveilige situatie ontstaat of kan ontstaan voor de openbare orde en veiligheid, kunnen de werkzaamheden worden stil gelegd door:
Inspectie SZW op grond van de Arbowetgeving
De burgemeester.
De gemeente heeft de volgende mogelijkheden binnen het bestaande proces voor toetsing aan en handhaving van de openbare veiligheid:
De omgevingsvergunning
Noodbevoegdheden burgemeester
Omgevingsvergunning
In de aanvraag voor een omgevingsvergunning wordt aangegeven op welke wijze wordt gebouwd. Dit is een indicatie met betrekking tot grondroerende, trilling en/of zetting veroorzakende activiteiten die plaatsvinden. Bij het aanvragen van bouwvergunningen moet stil worden gestaan bij de bodembelastingkaart. De omgevingsvergunning kan hierop niet worden afgewezen maar wordt gebruikt als indicatie betreffende de mogelijke risico’s voor de openbare veiligheid.
Noodbevoegdheden burgemeester
In het kader van de algemene bevoegdheid tot handhaving van de openbare orde en veiligheid is de burgemeester belast met de handhaving van de openbare veiligheid. De burgemeester beschikt over een aantal bevoegdheden om de openbare orde en veiligheid te handhaven. Indien activiteiten gaan plaatsvinden in een verdacht gebied zonder dat daarvoor de nodige onderzoeken zijn uitgevoerd, kan de burgemeester op basis van zijn noodbevoegdheden verbieden deze activiteiten uit te voeren. Het toepassen van noodbevoegdheden is een uiterst middel en is niet bedoeld om in reguliere ontwikkelingsprocessen toe te passen. Hieronder zijn in het kort de noodbevoegdheden van de burgemeester vermeld.
Opperbevel:
de burgemeester heeft het opperbevel bij een ramp, een zwaar ongeval of bij ernstige vrees daarvan (art. 5 Wet veiligheidsregio's).
Noodbevel:
de burgemeester kan noodbevelen geven ter handhaving van de openbare orde of ter beperking van gevaar in geval van oproerige beweging, ernstige wanordelijkheden, rampen of zware ongevallen of vrees daarvoor (noodbevel, art. 175 Gemeentewet).
Noodverordening:
de burgemeester kan algemeen verbindende voorschriften geven ter handhaving van de
openbare orde of ter beperking van gevaar in geval van rampen of zware ongevallen of vrees daarvoor (noodverordening, art. 176 Gemeentewet).
Overige taken
Ontwikkelen van beleid;
Het verzamelen, beheren en verstrekken van informatie over CE in de ondergrond;
Coördinatie, opdrachtverstrekking en toezicht rondom CE-onderzoek- en ruimingsprojecten in het kader van gemeentelijke ontwikkelings- en buitenruimteprojecten
Hoofdstuk 5. › Paragraaf 5.1
Artikel 5.1.3
Bevoegd gezag
Onderdeel van Beleidsplan Conventionele Explosieven (CE) Haarlemmermeer en Haarlemmerliede en Spaarnwoude