Omdat de lange termijn effecten van zonneakkers nog niet bekend zijn, is het lastig om te definiëren waar de balans ligt tussen de hoeveelheid zonnepanelen en bodemkwaliteit en ecologie. Met andere woorden, wanneer worden er voldoende maatregelen genomen om de kwaliteit van bodem en natuur onder (en tussen) de panelen op peil te houden? Recent onderzoek van onder andere de Wageningen Universiteit laat zien dat er verschillende factoren zijn die hierin meespelen. Het gaat onder andere om de afstand tussen tafels met panelen, de hoeveelheid licht die de bodem bereikt en de manier van beheer. Hier is steeds meer aandacht voor, ook bij de zonnepanelen branche. In de gedragscode Zon op Land wordt ingegaan op al deze punten. Op basis van de huidige kennis zijn de volgende eisen geformuleerd.
Eisen uit beleidskader
De minimale afstand tussen de rijen met panelen is 3,5 m
Zonnepanelen staan niet direct op de grond en er is voldoende ruimte tussen de rijen met panelen en de tafels met panelen zelf voor voldoende licht en water doorlating en een ecologische inrichting.
Er wordt voorafgaand aan de aanleg een goede nulmeting gedaan van bodem en natuurwaarde met een standaard monitoringsprotocol. De eerste 5 jaar wordt ieder jaar gemonitord. Daarna minstens iedere 5 jaar.
Goede invulling van de eisen betekent:
Er wordt ten minste 25% van het bruto panelenoppervlak vrijgehouden. Dat wil zeggen dat er – van bovenaf gezien – 25% van het gebied waar ook echt de panelen komen, vrij wordt gehouden. De randzones en polderlintzones tellen niet mee omdat het gaat om de bodemkwaliteit van de hele kavel.
Er wordt ruimte gelaten tussen de onderlinge panelen op een tafel zodat water er tussendoor kan stromen. Het is gangbaar om zo verticale en horizontale spleten te maken van ten minste 2 cm breed.
Er wordt ten minste een strook van 3,5 m vrij gehouden tussen de rijen. Daarnaast worden voldoende dwarsdoorzichten aangebracht van ook ten minste 3,5 m breed om tot de gewenste vrije ruimte te komen.
Vrijgehouden ruimtes worden groen ingericht met regionale zaadmengsels. Onder de panelen worden schaduwminnende planten toegepast om ook zoveel mogelijk vegetatie onder de panelen te krijgen.
Het is belangrijk om de bodemkwaliteit en natuurwaarden goed te blijven monitoren. Dat vraagt om een nulmeting, standaard monitoringsprotocol en een eindmeting. Zo kan bijgehouden worden of de maatregelen het gewenste effect bereiken. Er is een meetprotocol ontwikkeld waar initiatiefnemers gebruik van kunnen maken.
Kavelopstelling: Zuidwest oriëntatie
Dakjes opstelling (noordoost - zuidwest opstelling)
In het beleidskader zonneakkers is niet expliciet aandacht besteed aan de zogenoemde ‘dakjes opstelling’. Vanuit ecologisch oogpunt is deze opstelling minder wenselijk dan een opstelling met enkele rijen (zuidwest-opstelling).
Maar, deze opstelling heeft ook voordelen. Het geeft een rustig beeld met minder open kanten. Daarnaast is een dergelijke opstelling beter voor het elektriciteitsnet.
De energieopwekking is meer gelijkmatig verdeeld over de dag. De grootste zorg bij deze opstelling zit in het bedekken van de bodem en mogelijke negatieve effecten voor biodiversiteit en bodemleven. Daarom zijn aanvullende maatregelen nodig om aan de eisen in het beleidskader te voldoen, zoals:
Open ruimte aan bovenkant (ten minste 30 cm) voor extra licht
Ruimte in het gebied creëren door meer dwarsdoorzichten toe te voegen
Extra aandacht besteden aan type beplanting onder de panelen, beheer en de hoeveelheid organische stof.
Deze lijst is niet uitputtend. De gemeente blijft terughoudend in het toepassen van een dakjes opstelling. In overleg tussen ecologen van gemeente en initiatiefnemers worden passende maatregelen bepaald voor een project. Daarbij worden de resultaten van eerdere initiatieven met een dakjes opstelling nadrukkelijk meegenomen.
Het eerste initiatief binnen een deelgebied zet de toon. Latere initiatieven passen dezelfde opstelling toe voor een rustig en uniform beeld.
Kavelopstelling: Noordoost-Zuidwest oriëntatie
Hoofdstuk 4
Artikel 4.4
Bodembedekking en type opstelling
Onderdeel van Beeldkwaliteitsplan Zonnecarré