Art. 3.2.3. Omgevingsvisie Diemen 2040 — Duurzaam Diemen

Diemen kiest voor het klimaat In 2040 wil Diemen een gemeente zijn met duurzame energie, zoveel mogelijk klimaatadaptief ingericht, met sterke ecologische structuren, hoge natuurwaarden en een hoge biodiversiteit. Schone mobiliteit en een circulaire economie dragen ook bij aan de duurzaamheidsambities. We willen dat afval in 2050 niet meer bestaat, doordat we grondstoffen optimaal hergebruiken, aansluitend bij de nationale doelstelling op dit gebied. Duurzaamheidsdoelstellingen: 2030 Een klimaatneutrale gemeentelijke organisatie(doelstelling uit Duurzaamheidsagenda) 2040 Een fossiel onafhankelijk Diemen (doelstellinguit Duurzaamheidsagenda) 55% CO2-reductie in 2030 (nieuwe EU-doelstelling) 2050 Circulaire economie (nationale doelstelling) 2050 Klimaatadaptieve gemeente (Europese richtlijn) Duurzame energie Samen met de Diemense samenleving wil de gemeente flink op energie besparen, want wat we niet gebruiken hoeven we ook niet duurzaam op te wekken. Een groot deel van de woningen is in 2040 geïsoleerd en van het gas afgegaan. Alle gemeentelijke nieuwbouw is tenminste energieneutraal en aardgasloos. De buurten en wijken worden in toenemende mate geschikt voor verwarming gekoppeld aan een duurzame warmtebron, zoals aquathermie (warmte uit water) of de restwarmte van een bedrijf. De overgang naar nieuwe, duurzame manieren van verwarmen en koken hebben grote impact op inwoners. Vaak zijn er ingrijpende veranderingen in de woningen noodzakelijk die kostbaar zijn. Met deze aspecten houden we rekening bij de transitievisie warmte van de gemeente Diemen. Daarnaast onderzoekt de gemeente Diemen momenteel de mogelijkheden voor wind- en zonne-energie. De gemeenteraad van Diemen heeft in juni 2021 de Regionale Energiestrategie 1.0 (RES) van de energieregio Noord-Holland Zuid vastgesteld. Hiermee heeft de raad ook groen licht gegeven voor een verdere verkenning naar de mogelijkheden van wind- en zonne-energie in de Diemense zoekgebieden. De zoekgebieden uit de RES zijn verwerkt in deze Omgevingsvisie. Ze liggen in het buitengebied langs de zware infrastructuur en ook langs de Gooiseweg. Alle wind-zoekgebieden van Diemen liggen in beschermde gebieden in de Diemerscheg. De gemeente Diemen gaat daarom eerst onderzoeken wat de effecten zijn op de natuur en of er mogelijkheden zijn voor het compenseren van natuur. De resultaten van deze natuurtoets verwachten we begin 2022. Het college van Diemen zal daarna de afweging maken of een verdere zoektocht naar de mogelijkheden voor windturbines in de Diemense zoekgebieden zin heeft. De zoekgebieden liggen op minimaal 400m afstand van woningen. De 400 meter afstandsmaat is een voorlopige ruimtelijke vertaling van de normen voor geluid en slagschaduw. In een later stadium (nadat eerst is gebleken dat er in Diemen daadwerkelijk ruimte is voor windturbines en er ook een initiatiefnemer is die daarmee aan de slag wil gaan), zal de exacte geluidproductie en slagschaduwduur moeten worden berekend en zal dit onder de geldende normen moeten vallen. Tussen het spoor en de A1 zijn mogelijkheden voor een energiepark: een opwekgebied voor groene energie tussen spoor en snelweg met een sterke recreatieve belevingswaarde. Voor het opwekken van zonne-energie gebruiken we de zogenoemde zonneladder: bestaande ongebruikte plekken eerst. Denk hierbij aan daken van parkeergarages, bedrijven, scholen en woningen. Waar mogelijk stuurt de gemeente bij nieuwbouw aan op dakconstructies die voldoende robuust zijn om zonnepanelen te dragen. Ook wanden van wooncomplexen, taluds en geluidschermen kunnen mogelijk worden gebruikt. We gaan hierbij slim om met de ruimte die we hebben en sparen onze open groengebieden zoveel mogelijk voor andere functies. Zoals we ook in het ontwikkelperspectief Diemerscheg hebben opgenomen, zien we ruimte voor initiatieven die passen bij de grote beweging van de energietransitie. Als voorbeeld: biedt de (over-)ruimte rondom de Diemercentrale geen mooie kans voor het ontwikkelen van een educatieve energiecampus? Dé plek waar alles op het gebied van energie en de transitie hiervan te leren, te beleven en te bespreken is en daarmee ook kan bijdragen aan inzicht en draagvlak voor de transitie. Daarnaast willen we graag dat de Diemercentrale verduurzaamt en dat deze wordt ingezet voor het gasvrij maken van de wijken. Hier liggen kansen om aardwarmte te benutten. Binnen de grenzen van wat wettelijk mogelijk is, weert de gemeente het gebruik van houtige biomassa voor verwarmingsdoeleinden (dus geen verwarming op o.a. houtige biomassa noch complexmatige palletburners). In het dichtbevolkte Diemen is geen plaats voor een kerncentrale. “Je kunt de windmolens niet tegenhouden, noodzakelijk kwaad. Je komt anders niet van het gas af.” Citaat van een inwoner Aardwarmte De gemeente Diemen onderzoekt samen met andere gemeenten uit de MRA de mogelijkheden van aardwarmte (ook wel geothermie genoemd). Aardwarmte is een onuitputtelijke duurzame energiebron. Het kan bijvoorbeeld worden ingezet om huizen te verwarmen. Er is alleen nog weinig bekend over de mogelijkheden van aardwarmte in onze regio. Onderzoek wijst naar verwachting eind 2021 uit of en waar de ondergrond geschikt is. Op basis van deze informatie kan worden bepaald waar en op welke diepte aardwarmte kan worden gewonnen. Winnen van aardwarmte moet zorgvuldig gebeuren en de risico’s die dit met zich meebrengt voor het grond- en oppervlaktewatersysteem moeten vermeden worden. Een aardwarmtebron kan het beste nabij een warmtenet liggen. Dit bespaart kosten en warmteverlies. Bovengrondse ruimtelijke reserveringen voor aardwarmte zullen dus voornamelijk nabij het warmtenet komen te liggen. De bovengrondse minimale benodigde ruimte voor aardwarmte in de gebouwde omgeving bedraagt een half tot één voetbalveld voor boring, opslagruimte, logistiek en een veiligheidszone. Maar één boorlocatie is niet genoeg. De gemeente Amsterdam heeft bijvoorbeeld uitgerekend dat als ze in 2040 voor 20% van het warmteaanbod gebruik willen maken van geothermie, er zo’n twintig boorlocaties ontwikkeld zullen moeten worden. Er zijn in de regio reeds opsporingsvergunningen aangevraagd door verschillende partijen, waaronder in de gemeenten Amsterdam en Almere. Ruimte voor het energiesysteem De energietransitie leidt tot nieuwe onder- en bovengrondse infrastructuur. Ondergronds is ruimte nodig voor warmtenetten, warmte en koude opslag, aardwarmte en elektriciteitsleidingen. Bovengronds zijn meer warmteoverdrachtstations en warmteregelkamers nodig. En voor de elektra moeten er meer verdeel- en transformatorstations komen. Op dit moment is nog niet precies bekend hoe deze infrastructuur eruit komt te zien en wat hiervoor nodig zal zijn. Wel weten we dat het een uitdagende opgave is die hoog op de agenda van de gemeente Diemen staat. De uitwerking vindt plaats via de RES en de transitievisie warmte. Klimaatadaptieve inrichting van het dorp In Diemen is de leefomgeving in 2050 klimaatadaptief ingericht om zo hitte- en waterstress zoals overstromingen te voorkomen. Hittestress speelt met name op drukbezochte en versteende locaties zoals het Diemerplein en de Kruidenhof in Diemen Zuid. Ook langzaam verkeerroutes zijn aandachtslocaties. Daarnaast moet overal een bui van 120mm afgevoerd kunnen worden, zonder dat gebouwen en (parkeer)kelders onderlopen. Door in de openbare ruimte laaggelegen groen toe te voegen stroomt overtollig water daar vanzelf naar af. Dit zorgt ervoor dat de riolering minder water hoeft op te vangen. En dat er minder water versneld afgevoerd wordt naar het oppervlaktewater en hoofdwatersysteem. Wanneer een wijk toch al op de schop moet vanwege bodemdaling, groot onderhoud en/ of de energietransitie, wordt dit moment aangegrepen om verbeteringen toe te voegen. Bij aanleg en onderhoud van de riolering wordt alleen waar nodig regenwater afgevoerd, om het hoofdwatersysteem niet teveel te belasten. Daarnaast is het belangrijk dat er lokaal voldoende water aanwezig is om groen van water te kunnen voorzien. Bij elke herinrichting worden nut en noodzaak van het verhard oppervlak beoordeeld en wordt zoveel mogelijk oppervlak vergroend. In de toekomst zijn in de tuinen van Diemenaren, in de openbare ruimte en op schoolpleinen de tegels grotendeels verdwenen. Er is meer ruimte voor waterberging in de bodem en ecologisch groen met meer biodiversiteit vlakbij huis, dankzij een lokale aanpak met tuinambassadeurs. Het bomenbestand in Diemen wordt vergroot en we proberen een langere levensduur te realiseren voor de bomen. Dit doen we door ze hoger te planten en ook ondergronds voldoende ruimte te reserveren. Meer schaduw zorgt ervoor dat Diemen ook tijdens hete dagen leefbaar blijft. Bovendien is er binnen 300 meter van elke woning een hittebestendige plek te vinden, waar mensen verkoeling kunnen opzoeken bij hittestress. Op gebouwen worden zoveel mogelijk groene daken gerealiseerd, waar mogelijk in combinatie met zonnepanelen. Buitengebied In het buitengebied wijzen we waterbergingsgebieden aan om een robuust watersysteem en natuurontwikkeling te combineren. Om bodemdaling en uitstoot van broeikasgassen door afbraak van organisch bodemmateriaal tegen te gaan, gaan we op slimme wijze om met de grondwaterstanden in de veenweidegebieden. Waar mogelijk verhogen we deze. We vormen het Diemerbos samen met onze partners om tot een groot nat klimaatbos met een variatie aan natuurwaarden en daarbij passende kleinschalige extensieve natuurrecreatie. Denk hierbij aan wandelen over kade-, vlonder-, laars- en waadpaden. De hond uitlaten kan hier nog steeds. De Diem Maar ook activiteiten zoals otterspotten en ringslangexcursies, buitensport met misschien wel ruimte voor ‘mudraces’, varen, kanoën en natuurspelen zijn hier denkbaar. Overal in Diemen waar dat mogelijk is worden oevers natuurvriendelijk aangelegd en waterpartijen verbonden in samenwerking met relevante partijen. “De combinatie tussen natuuren recreatie is mogelijk.” Citaat van een inwoner Ruimte voor plant en dier De biodiversiteit krijgt in Diemen een kans door meer aandacht te geven aan de natuur. De groengebieden buiten de bebouwde kom behouden een natuurbestemming. Overal in de gemeente verhogen we de natuurwaarde en biodiversiteit van ons groen. Zo gaan we tevens essentaksterfte, de eikenprocessierups en iepenziekte tegen. Exoten met een negatieve invloed op de biodiversiteit, zoals de Japanse Duizendknoop, worden aangepakt. Ook de bebouwde omgeving richten we natuurinclusief in. Pleinen, daken en gevels worden vergroend en nieuwe gebouwen worden natuurinclusief ontwikkeld en gebouwd. De Diemer Vijfhoek en het Diemerbos zijn kerngebieden in de ecologische structuur. Daarnaast zijn er kleinere ondersteunende gebieden ofwel ecologische stapstenen zoals Park Spoorzicht, de Diemerpolders, de Omloop, het Penbos, de Weilanddriehoek en de Spoordriehoek. Deze kerngebieden en ondersteunende gebieden worden optimaal ingericht en beheerd voor de doelsoorten die zich hier (kunnen) bevinden. Daarnaast en daartussen is het fijnmazige ecologische netwerk versterkt. Ook de natte ecologische verbindingen doen ertoe. Ecologische verbindingszones worden in stand gehouden en kwalitatief verbeterd. De knelpunten in het systeem van ecologische verbindingszones worden opgelost. De ecologie wordt hier verbeterd door onder andere het toevoegen van natuurvriendelijke oevers, ruigtes en bloeiende bermen. Hierdoor kunnen vele soorten zich goed bewegen van en naar het Diemerbos. Bomenroutes en waterpartijen door Diemen fungeren als de belangrijkste ecologische verbindingen maar zorgen ook voor prettige, koele routes voor langzaam verkeer. We kiezen voor inheemse en biodiverse beplanting in een afwisselend en natuurlijk landschap zodat vlinders, bijen, vogels en andere soorten hier kunnen floreren. Bij het bepalen van het assortiment aan straatbomen en voor plantsoenen wordt de voorkeur gegeven aan inheems (vruchtdragend) materiaal. Op prominente locaties worden vaste planten gebruikt die een mooi aanzien hebben, maar ook goed zijn voor de biodiversiteit. De gemeente kiest voor ecologisch beheer. Bermen worden zoveel mogelijk onderhouden met een ecologisch maaibeleid dat rekening houdt met ecologie en biodiversiteit. De gemeente gebruikt daarnaast geen chemische bestrijdingsmiddelen. Bij aanleg van nieuwe wegen en herprofilering van wegen wordt gekeken of er mogelijkheden zijn om met faunatunnels de passeerbaarheid voor dieren te verbeteren. Bij verbreding van de autosnelwegen en spoorwegen moet schade aan natuur en recreatieve mogelijkheden worden gecompenseerd. Toewerken naar een circulaire economie In een circulaire economie ontstaat er geen afval meer. Materialen worden zo hoogwaardig mogelijk hergebruikt of kunnen weer worden opgenomen door de natuur. Om in 2050 een volledig circulaire economie te hebben, zetten we in op een aantal speerpunten, te weten: preventie van afval en zo hoogwaardig mogelijk hergebruik van reststromen, het uitbannen van giftige en milieuschadelijke stoffen, een circulaire aanpak van grondstofstromen en strategische grondstoffen binnen de MRA en Meerlanden regio. De gemeente stimuleert en faciliteert waar mogelijk duurzaam bouwen en slopen. Hieronder valt ook het toepassen van houtbouw en andere vormen van biobased bouwen. Daarnaast stimuleert en faciliteert de gemeente o.a. het slim benutten van organische reststromen, duurzamer ontwerp, productie en gebruik van spullen en de ontwikkeling van (lokale) circulaire producten en diensten. De gemeente zet zoveel mogelijk in op duurzaam en circulair inkopen. In principe weegt duurzaamheid voor tenminste 20% mee indien het onderdeel is van een gemeentelijke aanbesteding op economisch meest voordelige inschrijving. Hiervan kan alleen gemotiveerd worden afgeweken. Dit gaat ook over de ontwikkeling van de openbare ruimte en de keuze voor straatmeubilair zoals bankjes, tafels, omheiningen etc. Bij ontwikkelingen streeft de gemeente naar een zoveel mogelijk gesloten grondbalans. Bij het gebruik van beton, asfalt en bestratingsmateriaal past de gemeente zoveel mogelijk gerecyclede en duurzame varianten toe. Organische reststromen vanuit het beheer van het openbaar groen en ingezameld gft-afval worden slim benut. Duurzame mobiliteit De verduurzaming van het vervoer is in 2040 vervolmaakt. In 2040 zijn wandel – en fietsverbindingen verbeterd en is er een dekkende laadinfrastructuur voor het rijden op elektriciteit en/of fossielvrije brandstoffen als waterstof en biogas uit biologische restafvalstromen. Diemen zet in op een netwerk van laadpalen dat zowel kan laden als kan leveren aan het net. Hiermee kunnen de accu’s van elektrische voertuigen ingezet worden voor het afvlakken van pieken en dalen in de elektriciteitsproductie. Het gebruik van deelauto’s, deelfietsen/scooters en het openbaar vervoer is een gewoonte geworden van veel Diemenaren, omdat er standplaatsen van deelvoertuigen aanwezig zijn in iedere wijk. Autodeellocaties worden zo goed mogelijk over de gemeente verspreid. Locaties moeten minimaal 200 meter uit elkaar liggen. Water We zetten in op het versterken en verbinden (en zichtbaar maken) van de groenblauwe structuren, het beperken van bodemdaling, waterveiligheid, het voorkomen van wateroverlast, de beschikbaarheid van voldoende zoetwater, het verbeteren van de (zwem)waterkwaliteit, het verbeteren van het inzamelen van afvalwater en het verbeteren van de waterzuivering en de kwaliteit van het drinkwater. Samenwerking met het waterschap, drinkwaterbedrijven en natuurorganisaties is zeer belangrijk om de genoemde ambities te kunnen realiseren. Diemen is onderdeel van het deelgebied Amstelland binnen het Waterschap Amstel Gooi en Vecht. Het watersysteem van Diemen hoort bij het Amstelland hoofdwatersysteem, waarmee de polders van Diemen drooggehouden kunnen worden en van vers en gezond water kunnen worden voorzien. De keringen zorgen daarbij voor een veilige leefomgeving onder de waterspiegel beneden zeeniveau. De capaciteit van het hoofdwatersysteem is ontoereikend om klimaatverandering (zonder extra maatregelen) op te kunnen vangen. Daarom is het nodig om water beter vast te houden, daar waar het valt. Deze sponswerking is zowel in het stedelijke dorp als het buitengebied een belangrijk leidend principe bij ruimtelijke ontwikkelingen. Hierrnee voorkomen we piekafvoeren bij extreme buien in het water- en rioolsysteem en zo is er ook meer water beschikbaar bij droogte. Dat vraagt om meer ruimte voor water bij ruimtelijke ontwikkelingen in Diemen. Een goede waterkwaliteit is daarvoor een noodzakelijke voorwaarde, ook voor een levendige biodiversiteit. Dit vraagt om schoon water en schone bodems en ook om een natuurlijke inpassing van watergangen. In deelgebied Amstelland spelen vele waterthema’s een rol, waarbij het grootste accent in deze regio ligt op de volgende opgaven: Het hoofdwatersysteem beschermen en lokaal meer waterberging creëren. Klimaatbestendige inrichting en een robuust watersysteem. Bodemdaling remmen. Verbeteren van de waterkwaliteit. Benutten potentie aquathermie en oog voor de invloed op het watersysteem. Beschermen ondergrondse transportleidingen afvalwater. Bescherming cruciale infrastructuur. Bodem De ondergrond is een complex natuurlijk ecosysteem dat onlosmakelijk met de bovengrond verbonden is. Diemen wil duurzaam omgaan met haar ondergrond en zoekt in alle ontwikkelingen en beheersopgaven naar een balans tussen gebruiken en beschermen van de bodem. In Diemen streven we naar een gezonde bodemkwaliteit en rijke biodiversiteit van de bodem. Een vitale en gezonde (boven) grond is van belang als basis voor andere thema’s zoals een groene en gezonde leefomgeving. De gezondheid van de bodem kan bepaald worden aan de hand van tools zoals de Soil Health Index8Het waterschap heeft een ‘Waterpraatplaat’ gemaakt met de belangrijkste ambities en gebiedsopgaven. De gemeente Diemen onderschrijft deze gebiedsopgaven. www.soilhealthindex.nl/. De ondergrond biedt ook kansen bij de schaarser wordende bovengrondse ruimte in Diemen. In Diemen richten we ons op de vraag hoe de ondergrond kan helpen onze doelstellingen te verwezenlijken. De integrale aanpak die de Omgevingswet voorstaat zet Diemen in bij een 3D-ordeningsaanpak. Opgaven als vervanging van nutsvoorzieningen (energietransitie), aanpassingen aan het klimaat (klimaatadaptatie) en behoud van eigenschappen van de ondergrond (waarborgen van duurzaam gebruik) leggen druk op de draagkracht van de (onder)grond. Deze opgaven, die elk bijdragen aan de opgaven in deze Omgevingsvisie, dwingen tot het zoeken naar balans tussen benutten en beschermen van de ondergrond. De Spoordriehoek: een complexe locatie De spoordriehoek is een weidelandschap met paarden, tussen drie spoorwegen en tussen Diemen Centrum en Plantage de Sniep. Dit gebied is voor meerdere toekomstige functies interessant: wonen, een versterking van de natuurfunctie en duurzame energieopwekking. Dit gebied laat goed zien, hoe complex het is wanneer verschillende belangen moeten worden afgewogen en er een keuze moet worden gemaakt. In onze online vragenlijst heeft circa 55% van de inwoners aangegeven dat ze hier woningbouw kansrijk vinden (circa 30% was het hiermee oneens). We komen echter enkele forse uitdagingen tegen bij de eventuele uitvoering hiervan: Het gebied is heel slecht bereikbaar. Het is het overwegen waard om te onderzoeken hoe we dit gebied bereikbaar kunnen maken. De ontsluiting zal echter hoge kosten met zich meebrengen en bestaande gebieden langs het spoor doorsnijden; Doordat het gebied op dit moment slecht ontsloten is en hierdoor geen duidelijk onderdeel van Diemen is, is de sociale veiligheid een obstakel; Er ligt op dit moment een reservering voor de IJmeerlijn in dit gebied (voor een metro naar Almere) – maar het precieze tracé is nog niet bekend en hiervoor zijn overigens ook nog andere alternatieven in beeld; De geluidsbelasting door het spoor en de A1 is een obstakel dat moet worden opgelost; In het gebied staan hoogspanningsmasten waarvoor richtafstanden m.b.t. magneetvelden gelden en die een nadelig effect hebben op de beleving van het gebied; Dit gebied maakt onderdeel uit van de ecologische structuur; Dit gebied is nodig voor incidentele waterberging. Bij hevige regenval komen de waterbergingsgebieden als eerste onder water te staan, waardoor geen schade optreedt in het stedelijk gebied. Bebouwing in het gebied maakt compensatie middels dure ingrepen mogelijk noodzakelijk; Dit gebied is in de RES 1.0 vastgesteld als een zoekgebied voor zonne-energie. Spoordriehoek Conclusie Gezien de complexiteit van dit gebied, is het voor de gemeente geen prioriteit om dit gebied te ontwikkelen. Momenteel is het ook nog een zoekgebied voor zonne-energie en heeft het een ecologische en waterbergende functie. Mochten we dit gebied op termijn toch kunnen ontwikkelen, dan gelden de spelregels van hoofdstuk 5. Duurzaam Diemen

Rechtspraak bij dit artikel