Risicomanagement is geen instrument dat eenmalig wordt toegepast. Risicomanagement is een continue proces. Het proces bestaat uit een vijftal stappen en is geënt op de planning & control cyclus van de organisatie. Het risicomanagementproces is geborgd in de planning & control cyclus.
1. Identificeren risico's
De eerste stap van de cyclus bestaan uit het identificeren en beoordelen van de belangrijkste risico’s die de realisatie van de doelstellingen in de weg staan. Risico’s worden onderverdeeld in categorieën die het mogelijk maken om vergelijkbare risico’s in de organisatie in kaart te brengen en afspraken te maken over de omgang met de verschillende typen risico’s.
Interne risico’s bevinden zich binnen de invloedsfeer van de gemeente. De gemeente kan direct invloed uitoefenen op de gevolgen van de risico’s door aanpassing van het beleid of de plannen. Externe risico’s worden gekenmerkt doordat de oorzaak van de risico’s zich buiten de beïnvloedingsfeer van de gemeente bevindt. Onderstaand is een categorisering opgenomen van de risico’s.
Intern
Extern
Financieel
Economisch/ markt
Materieel
Politiek/ maatschappelijk
Organisatorisch (interne bedrijfsvoering)
Natuur
Politiek/ bestuurlijk
Juridisch
Human resource
Imago
2. Beoordelen risico’s
Bij de beoordeling wordt twee maatstaven gehanteerd:
Een inschatting van de kans dat het risico zich voordoet.
Een inschatting van de (financiële) impact wanneer het risico zich voordoet.
In de praktijk is het maken van inschattingen lastig. Daar waar mogelijk wordt deze geobjectiveerd aan de hand van onderliggende informatie. Het risico wordt beoordeeld door de kans te vermenigvuldigen met de (financiële) impact.
Er is sprake van de volgende kansklassen.
Klasse
Percentage
Referentiebeeld
1
10%
< of 1 x per 10 jaar
2
20%
1 x per 5-10 jaar
3
30%
1 x per 2-5 jaar
4
40%
1 x per 1-2 jaar
5
50%
1 x per jaar of >
3. Bepalen risicomanagement strategieën
In deze fase wordt de strategie bepaald hoe er met het risico wordt omgegaan. Hierbij onderkennen wij vier strategieën.
Beheersen
Het nemen van maatregelen om de kans op voorkomen en / of de impact van een risico te verkleinen. Er zijn vele mogelijkheden om risico’s te beheersen, bijvoorbeeld het aanpassen van procedures en systemen, beleid en rapportages. De keuze op welke wijze een specifiek risico wordt gereduceerd, is sterk afhankelijk van het risico (wat is mogelijk) en de kosten / baten analyse die bepaalt of het opportuun is het risico op de gekozen wijze te beheersen.
Accepteren
Accepteren betekent dat de gemeente accepteert dat het risico zich kan voordoen en geen of nauwelijks maatregelen neemt om de impact of kans op voorkomen te verkleinen.
Vermijden
Dit houdt in dat het beleid of de activiteit waar een risico door ontstaat, wordt beëindigd, op een andere manier wordt vorm gegeven of geen beleid geformuleerd wordt dat een expliciet risico met zich meebrengt.
Overdragen
Het risico afdekken door een verzekering of het beleid dat een risico met zich meebrengt, uit laten voeren door een andere betrokken partij. Deze neemt daarbij ook de financiële risico’s over.
4. Bewaken en monitoren
Als sluitstuk van het proces is niet alleen belangrijk of de juiste strategie is gekozen en is toegepast maar te bewaken en te toetsen dat de gekozen maatregel het gewenste effect heeft (monitoren). Indien een maatregel niet het gewenste effect heeft kan worden bijgestuurd.