Wettelijk kader
De gemeente heeft een zorgplicht voor de onderwijshuisvesting van primair en voortgezet onderwijs. Per 1 januari 2015 maken de onderhoudsbudgetten voor het basisonderwijs geen onderdeel meer uit van de algemene uitkering in het Gemeentefonds, maar gaan deze direct naar de scholen (wetwijziging decentralisatie buitenonderhoud en aanpassing schoolgebouwen).
Vanaf 2015 geldt in principe dat de gemeente budget beschikbaar kan stellen voor:
de nieuwbouw van een school (normkosten);
uitbreiding van de school met nieuwe of tijdelijke lokalen.
Het principe is dat de school budget beschikbaar heeft voor:
onderhoud aan casco, dakvervanging, kozijnen, ramen en deuren, schilderbeurt;
onderhoud van wanden, keuken, vloer-, wand- en plafondafwerking;
onderhoud en vervanging van technische installaties;
aanpassingen (op basis van gewijzigde wet- en regelgeving).
De Onderwijsraad heeft geadviseerd de wettelijke opheffingsnorm van 23 leerlingen los te laten en het aantal van 100 leerlingen als ondergrens te hanteren. Daarmee zouden scholen ontstaan met minimaal 4 groepen. De Staatssecretaris heeft aangegeven dit advies niet over te nemen en geeft juist ruimte aan lokale oplossingen en regionaal beleid. Daarmee onderkent het Rijk de noodzaak van kleinere scholen in landelijk gebied, maar stuurt het ook op behoud van kwalitatief onderwijs. De Staatssecretaris heeft daartoe ook de kleinescholentoeslag voor de komende jaren in stand gehouden. Het overheidsbeleid is er echter, door het afbouwen van deze toeslag, op gericht druk op te bouwen voor het realiseren van grotere scholen.
Vervoer van huis naar school wordt belangrijker bij clustering van schoolgebouwen. Dat betekent aandacht voor de organisatie en bereikbaarheid. Wettelijke grens voor leerlingenvervoer is op 6 kilometer gesteld.
Scholen hebben recht om op hemelsbreed 1 kilometer (BO) en 2 kilometer (VO) gebruik te kunnen maken van een gymnastiekruimte. Voor tijdelijke capaciteitstekorten kunnen noodoplossingen gezocht moeten worden zoals vervoer, tijdelijke gymzalen, gebruik van sportcentra, etc.
Beleid gemeente Achtkarspelen
De beleidsambitie van de gemeente is het behoud van minimaal één krachtige school per dorp.
Voor een krachtige basisschool zijn voldoende leerlingen nodig, zowel voor de kwaliteit van het onderwijs als voor een financieel gezonde school. De gemeente houdt de grens van 80 leerlingen als richtlijn voor een duurzame, financieel gezonde en kwalitatief goede basisschool aan. Dit aantal leerlingen zorgt ervoor dat je vier combinatieklassen kunt vormen, waardoor de kwaliteit van het onderwijs op peil blijft. De schoolbesturen staan op één lijn met de gemeente wat betreft de richtlijn van circa 80 leerlingen voor een krachtige basisschool. Hiervoor is het financieel wel van belang dat de kleinescholentoeslag blijft bestaan.
Daar waar mogelijk wil Achtkarspelen inzetten op de realisatie van kindzorgpunten. Het integraal betrekken van voorschoolse en andere kindvoorzieningen zorgt voor doorgaande lijnen in leren en zorg. De gemeente is voorstander van multifunctioneel gebruik van gebouwen en samenwerking tussen verschillende partijen.
Voor het voorgezet onderwijs is geen uitgesproken visie vanuit de gemeente aanwezig.
De schoolbesturen doen hun best om de scholen in Surhuisterveen (Singelland college) en Buitenpost (Nordwin en Lauwerscollege) te behouden. Hiervoor zijn in Surhuisterveen de twee middelbare scholen organisatorisch al samengegaan.
Wat zien we?
Er zijn binnen de gemeente drie onderwijsorganisaties actief voor primair onderwijs. De volgende scholen vallen onder de verschillende bestuurlijke organisaties:
Noventa (christelijk primair onderwijs)
Roobol (openbaar primair onderwijs)
Noorderbasis (gereformeerde scholenvereniging)
Augustinusga
Samenwerkingsschool Stynsgea (130 ll)
Boelenslaan
Samenwerkingsschool De Waldiik (80 ll)
Buitenpost
De Lichtbron (310 ll)
De Mienskip (191 ll)
De Fontein (110 ll)
Drogeham
De Tarrising (141 ll)
Gerkesklooster-Stroobos
De Claercamp (104 ll)
Harkema
De Wynroas (265 ll)
It Holdersnêst (168 ll)
Kootstertille
De Merlettes (132 ll)
De Balkwar (86 ll)
Oranje Nassau (87 ll)
Surhuisterveen
De Hoekstien (145 ll)
Bernebrêge (230 ll)
It Skriuwboerd (155 ll)
Surhuizum
J. Looijenskoalle (109 ll)
Twijzel
De Oanrin (85 ll)
Twijzelerheide
Reinbôge (178 ll)
It Twaspan (49 ll)
In Buitenpost en Surhuisterveen zit voortgezet onderwijs. In Buitenpost is het Lauwerscollege en het Nordwin college (AOC). In Surhuisterveen zijn het Lauwerscollege en Singelland organisatorisch samengegaan. Qua huisvesting zijn hier nog wel beide gebouwen in gebruik, dit vraagt om een oplossing.
In elk dorp staat in ieder geval één basisschool, maar in veel dorpen zijn op dit moment meerdere scholen aanwezig. De daling van het leerlingenaantal zorgt in sommige gevallen voor overcapaciteit in het schoolgebouw of te weinig leerlingen voor een gezond onderwijskundig klimaat.
De prognose voor het leerlingenaantal de komende 10 jaar laat zien dat er in elk dorp een school van circa 80 leerlingen kan zijn. In beginsel hebben de schoolbesturen de bevoegdheid om beslissingen te nemen wat betreft samenwerking of opheffing van een school, om het leerlingenaantal van 80 te behouden. Bij de volgende scholen is het kansrijk om in te zetten op een samenwerkingsschool:
It Twaspan in combinatie met Reinboge in Twijzelerheide
De Balkwar in combinatie met de Merlettes in Kootstertille
De samenwerkingsschool in Boelenslaan is een succesvol voorbeeld van een samenwerkingsschool. Ook in Augustinusga is een samenwerkingsschool gerealiseerd. Deze school vraagt alleen nog om een huisvestingsoplossing. Tot voor kort gaf de school les verspreid over de twee bestaande schoolgebouwen. Het schoolbestuur vraagt om een nieuw te bouwen school in Augustinusga. De gemeente heeft een helder perspectief op de toekomstige huisvesting van de samenwerkingsschool toegezegd.
Behalve de mogelijk in de toekomst leegkomende schoolgebouwen van De Maskelyn in Augustinusga en It Twaspan in Twijzelerheide, staat de voormalige basisschool De Stile in Boelenslaan nog leeg en krijgt de Claercamp in Gerkesklooster-Stroobos een tijdelijke functie als meergeneratiehuis.
De bouwkundige staat van de schoolgebouwen is, op de scholen in Twijzelerheide en Surhuizum na, voldoende tot goed. De scholen in Twijzelerheide en Surhuizum zijn als redelijk ingeschat. Vanuit de schoolbesturen is aangegeven dat de technische staat van de over het algemeen vrij oude schoolgebouwen zorgt voor een grote kostenpost aan onderhoud.
Aanbevelingen
Stimuleren samenwerkingsscholen (onder 1 dak)
Het aantal leerlingen loopt terug, waardoor leegstand in delen van gebouwen ontstaat of scholen rond de grens van 80 leerlingen komen. Als kansen zich voordoen, zetten we in op samenwerking, zowel organisatorisch als het gezamenlijk delen van een accommodatie. Dat kan verder gaan dan meer scholen onder één dak. Naast stimuleren vraagt dit ook om inzet van de gemeente om de kansen wat betreft samenwerkingsscholen te realiseren.
Om een doorgaande leerlijn te creëren is het van belang om ook de peuterspeelzaal en kinderopvang hierin te betrekken, met het oog op kindzorgcentra ook zorgfuncties zoals het consultatiebureau en het centrum voor jeugd en gezin. Het creëren van samenwerkingsscholen is een ingewikkeld proces waarvoor je de tijd moet nemen. Vroegtijdig met betrokkenen eerste stappen zetten is dan ook van groot belang. Hierbij is van belang om aan te sluiten bij initiatieven van onderop waarvoor een breed draagvlak aanwezig is. In Boelenslaan en Augustinusga is deze stap inmiddels gezet, in Twijzel is deze stap niet gelukt. In Kootstertille en Twijzelerheide komt dit op de agenda de komende jaren.
Huisvesting voor de samenwerkingsschool Stynsgea in Augustinusga
De samenwerkingsschool geeft op dit moment les in het voormalig schoolgebouw van cbs de Saad. Vanuit het schoolbestuur is de vraag naar passende huisvesting gesteld. Dit gaat om een passend gebouw, maar ook een flexibel, hedendaags schoolgebouw met meerdere gedeelde ruimtes en mogelijkheden om een doorgaande leerlijn te creëren. Hier loopt een parallel project naar waar separaat advies voor wordt gemaakt. De volgende opties zijn denkbaar:
1. Verbouw van bijzondere basisschool De Saad
2. Nieuwbouw MFA op locatie ASC
Vanuit het schoolbestuur en het dorp is de wens uitgesproken voor een MFA op de locatie van ASC die voorziet in onderwijs, een gymzaal, kleedaccommodaties voor sportverenigingen en ontmoeting (kantine). Nieuwbouw vraagt om een investering, maar kan op langere termijn van positieve invloed zijn op de exploitatielast.
3. Wensbeeld: een gezamenlijk MFA voor Augustinusga en Surhuizum
Het moment lijkt nu niet geschikt, maar vanuit Augustinusga is het optimale scenario een MFA voor Augustinusga en Surhuizum. Naast het feit dat de mogelijke geschikte locatie, de Pypketsjerke, nu een andere invulling heeft gekregen, vraagt de huisvestingsvraag van de samenwerkingsschool om een snel perspectief. Een mogelijke samenwerkingsschool tussen Augustinusga en Surhuizum vraagt om inzet en tijd.
Het wensbeeld is wellicht wel over 10 à 15 jaar realiseerbaar indien er nu voor verbouw van de Saad wordt gekozen. Dit is mede afhankelijk van hoe snel een verbouw van De Saad af te schrijven is. Het biedt perspectief om de situatie in de toekomst opnieuw te bekijken.
Inzet op één krachtige bassischool in Twijzelerheide
In Twijzelerheide staan twee basisscholen: It Twaspan (49 leerlingen) en Reinbôge (178 leerlingen). Door het verder dalende leerlingenaantal van It Twaspan kan worden ingezet op één krachtige basisschool van belang. Mede afhankelijk van de voorkeur van de schoolbesturen en het draagvlak bij inwoners kan dit een samenwerkingsschool zijn of het opheffen van It Twaspan betekenen. De gemeente zet zich in voor een samenwerkingsschool.
Het leegkomende schoolgebouw kan de gemeente afstoten: verkoop of sloop. De opbrengst van de verkoop van de school of grond is onzeker.
Inzet op krachtig primair onderwijs in Kootstertille
In Kootstertille staan drie kleine basisscholen. Oranje Nassau (87 leerlingen) heeft een eigen regionale functie en een vrij constante prognose.
De Balkwar (86) en Merlettes (132) hebben te maken met een dalend leerlingenaantal en dus overcapaciteit. De schoolgebouwen zijn bouwtechnisch voldoende, maar wel vrij oud.
Om de onderwijskwaliteit op peil te houden of te verbeteren is een flexibele samenwerkingsschool een goed perspectief.
Afstoten van leegstaande schoolgebouwen
Een aantal panden, of delen van panden, staat leeg of kan de komende jaren zijn functie verliezen (zoals een aantal schoolgebouwen). Afstoten van vastgoed gaat verpaupering tegen en kan tot een directe daling van de kapitaallasten leiden als de vrijgevallen accommodatie of de grond wordt verkocht. Kanttekening bij de grondopbrengsten is dat deze locaties vaak in beeld zijn voor woningbouw, terwijl de woningbehoefte beperkt kan zijn in sommige dorpen. Concrete locaties op dit moment zijn de scholen in Boelenslaan en Gerkesklooster-Stroobos en de gymzaal in Kootstertille. Ook komt op korte termijn de peuterspeelzaal in Gerkesklooster-Stroobos, het Lauwerscollege in Surhuisterveen en de Maskelyn in Augustinusga leeg te staan.
We gebruiken noodzakelijke cookies voor je account en beveiliging. Voor anonieme gebruiksstatistieken (Google Analytics) vragen we je toestemming. Meer over cookies