Het tweede scenario richt zich op het versterken van de ecologische functie van bermen en het verhogen van de waarden voor natuur, landschap en recreatie.
De ecologische waarde en belevingswaarde van het gebied nemen hierdoor toe.
Van de traditionele bermen wordt een deel aan het ecologisch bermareaal toegevoegd.
De traditionele bermen worden op locaties die hiervoor geschikt zijn omgevormd naar ecologische bermen met een aangepast maairegime. Deze locaties zijn in een werksessie met de beleidsmedewerkers en civieltechnische medewerkers van de gemeente bepaald. Hierbij is heel bewust de keuze gemaakt om niet overal ecologisch bermbeheer toe te passen. Alleen in bermen waar het halen van het einddoel reëel is.
Met een schuifbalk is de positie van ecologisch bermbeheer aangegeven. De komende jaren zal dit in Staphorst steeds vaker te zien zijn. Bijlage 6 bevat een kansenkaart met locaties waar mogelijkheden worden gezien voor realiseren van ecologische bermen.
Tabel 5-4: Schuifbalk positie ecologisch bermbeheer scenario 2
Het areaal op deze manier onderhouden heeft pluspunten en minpunten. De pluspunten zijn:
De beheerstrategie levert een positieve bijdrage aan het versterken van de
biodiversiteit en de beleving ervan;
De wegenbouwkundige en verkeerstechnische functie van de bermen blijft geborgd;
De beheerstrategie is goedkoper omdat er minder gemaaid hoeft te worden;
Meer bermen hebben een afwisselende vegetatie en borgen bloeiende soorten die aansluiten bij het omliggende landschap;
De bermvegetaties zijn aantrekkelijk voor kleine dieren en insecten;
De ecologische bermen leveren een positieve bijdrage in de strijd tegen de eikenprocessierups.
De minpunten om het areaal op deze manier te onderhouden zijn:
Het omvormen van grasbermen naar ecologische bermen vraagt om investeringen;
Het verhogen van de biodiversiteit en belevingswaarde van bermen is een langdurig proces. Dit kan wel 5 tot 15 jaar duren;
De omschakeling naar ecologisch bermbeheer behoeft veel uitleg en voorlichting voordat hiermee gestart kan worden;
De bermen kunnen na de bloei tijdelijk als minder verzorgd worden ervaren;
Onjuist beheer kan lang opgebouwde ecologische waarden in één keer vernietigen.
Dit scenario vraagt gedeeltelijk om een andere aanpak die is onder te verdelen in vijf stappen:
Onderzoek
De afgelopen periode is op basis van de bermbreedte en obstakelvrije zone in beeld gebracht welke delen van het areaal geschikt zijn voor ecologisch bermbeheer. Belangrijk is vooraf op te merken welke inzichten de pilotgebieden met bloemrijke bermen hebben opgeleverd. Daaruit blijkt dat het moeilijk is om de juiste soorten en het juiste beheer op een bepaalde grondslag te vinden. Daarom zal er voorafgaand aan het omvormen een inventarisatie op de potentiële locaties worden uitgevoerd naar bodem, grondwater, vegetatie, landschapstype, fauna en gepaste zaadmengsels.
Omvormen
De omvorming van een traditionele berm naar een ecologisch berm verloopt in drie fasen: frezen, aanvullen en inzaaien. Bij het toepassen van zaadmengsels wordt goed gekeken naar de specifieke omstandigheden. Er worden (lokale) soorten ingezaaid die zich op termijn vanzelf zouden kunnen vestigen op de locatie.
Voordat er wordt omgevormd worden de bermen vrijgemaakt van takbegroeiing zoals bramen, wilgen, vogelkers of riet. Ook het waterschap wordt gevraagd om mee te doen.
Beheer en onderhoud
Na omvorming worden de ecologische bermen één keer per jaar na de bloeiperiode gemaaid.
Het maaisel blijft enkele dagen liggen om te drogen zodat zaden kunnen afrijpen en insecten in de berm achterblijven. Na deze periode wordt het maaisel bij elkaar geraapt en afgevoerd.
Voor de traditionele bermen en ruige bermen blijft de huidige beheerstrategie gelden (zie 3.2.2).
Alleen rondom bomen en obstakels blijft het gras langer staan. Het bijmaaien is één keer per jaar nodig.
De veranderingen van ecologisch bermbeheer vragen om een andere blik en instelling van de buitendienst. Ook van de groenopzichters wordt een andere manier van kijken en denken verwacht. Hiervoor zullen trainingen worden aangeboden. Er wordt bij ecologisch bermbeheer geen gebruik gemaakt van de huidige klepelmaaier, bijvoorbeeld een schotelmaaier/cyclomaaier sluit aan bij ecologisch bermbeheer. De gemeente stelt een plan van aanpak op om het materieel aan te passen om beheer goed te kunnen uitvoeren en de nodige investeringen te doen. Ook zal moeten worden gekeken of het besturen van de nieuwe maaimachine intern is onder te brengen.
Communicatie en participatie
Goede voorlichting over ecologisch bermbeheer is nodig om inwoners te informeren.
Samen met de afdeling communicatie wordt een plan opgesteld om de belanghebbenden en inwoners mee te nemen in het proces van omvorming en het doel van ecologisch bermbeheer. Dit is belangrijk om draagvlak en bewustwording te creëren. Ook wordt ingegaan op de samenwerking met bijvoorbeeld agrarische bedrijven of de natuurverengingen. Er zal informatie gedeeld worden via de gemeentelijke website en de lokale krant.
Monitoring
Aan de hand van monitoring probeert de gemeente het bermbeheer beter te ontwikkelen. De ecologische bermen worden jaarlijks beoordeeld. Per berm wordt bepaald wat nodig is. Het uiteindelijke succes is afhankelijk van veel factoren. Er is niet één manier om het gewenste eindbeeld te behalen. Pas na meerdere jaren is te zeggen in hoeverre de maatregelen resultaat hebben opgeleverd. De totale kosten voor dit scenario bestaan uit eenmalige en structurele kosten.
Kosten en inzet
Het uitvoering geven aan dit scenario zal op bepaalde gebieden extra inzet en kosten vergen. Getracht wordt deze extra kosten en inzet op te vangen binnen de huidige financiële kaders van de gemeente. Een korte opsomming van de verwachte extra inzet en de dekking hiervan:
Extra inzet door de groen en landschapsbeheerders om juiste mengsels te vinden voor de ecologische bermen in Staphorst. Binnen de huidige budgetten (evt. budget natuur en landschap) en personele middelen;
Uit een eerste inventarisatie volgt dat circa 34.000 m2 berm zich voor ecologisch bermbeheer leent. Afhankelijk van de locatie worden één of beide kanten van de weg omgevormd en ingezaaid met mengsels. Bij het daadwerkelijk inzaaien zal gekeken worden of werk-met-werk gemaakt kan worden. De kosten voor omvorming worden opgevangen in het projectbudget of in het budget voor berm- en slootbeheer.
Extra inzet op training en opleiding van de eigen dienst voor ecologisch bermbeheer. De kosten worden opgevangen binnen de beschikbare opleidingsbudgetten.
Inzet op communicatie en participatie over ecologisch bermbeheer. Samen met de afdeling communicatie zal hier invulling aan gegeven worden. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van reeds beschikbare middelen (zoals de eigen website). Waar nodig wordt beperkt extra ingezet op aanvullende communicatiemiddelen (bv. folder ecologisch bermbeheer of bebording met uitleg). De kosten hiervan worden opgevangen in de beschikbare budgetten hiervoor.
Aanvullend materieel, de gemeente heeft reeds in de begroting een post opgenomen voor het aanschaffen van een nieuwe kleine tractor. Deze kan ook worden ingezet voor het ecologisch beheren van de bermen. Binnen de beschikbare budgetten zal gekeken worden welk klein materieel aanvullend noodzakelijk is om ecologisch bermbeheer goed uit te kunnen voeren. Investering tractor is reeds opgenomen op de gemeentelijke begroting.
Door ecologisch beheer zal de hoeveelheid af te voeren maaisel afnemen. Verwachting is dat hierdoor ook de stort- en afvoerkosten afnemen. Dit biedt ruimte om invulling te geven aan ecologisch bermbeheer binnen de huidige budgetten.
Het monitoren, bijsturen en evalueren van het ecologisch bermbeheer zal extra inzet vragen van de betrokken medewerkers. Verwachting is dat dit past binnen de huidige beschikbare formatie, waar nodig wordt gekeken naar herverdeling van taken en verantwoordelijkheden.
Hoofdstuk 5 › Paragraaf 5.2
Artikel 5.2.4
Bermen scenario 2: Vergroten ecologisch beheer
Onderdeel van Beleidsplan wegen en bermen 2022-2026