Voor de rechtmatigheidscontrole van de jaarrekening zijn totaal negen verschillende toetsingscriteria te onderscheiden. De eerste zes criteria gaan over zowel rechtmatigheid als getrouwheid. Deze criteria zijn afgedekt in de getrouwheidsoordeel van de accountant. De laatste drie criteria gaan alleen over rechtmatigheid. In de rechtmatigheidsverantwoording legt het college specifiek verantwoording over de laatste drie criteria. In tabel 3 staan de toetsingscriteria vermeld. Vervolgens worden de drie criteria die alleen gaan over rechtmatigheid verder uitgelegd.
Tabel 3: toetsingscriteria
Criteria
Omschrijving
1
Calculatiecriterium
De vastgestelde bedragen zijn juist vastgesteld en/of berekend.
2
Valuteringscriterium
Het tijdstip van de betalingen en de verplichtingen is juist.
3
Adresseringscriterium
De betaling is gedaan aan de juiste persoon of organisatie.
4
Volledigheidscriterium
Alle te verantwoorden opbrengsten zijn verantwoord.
5
Aanvaardbaarheidscriterium
De financiële beheersingshandeling past binnen de gestelde kaders.
6
Leveringscriterium
De geleverde goederen of diensten zijn juist.
7
Begrotingscriterium
De financiële beheersingshandeling past binnen de vastgestelde begroting.
8
Voorwaardencriterium
De financiële beheersingshandeling voldoet aan de geldende regelgeving.
9
Misbruik en oneigenlijk gebruik-criterium
Het beleid op het gebied van misbruik en oneigenlijk gebruik is nagevolgd.
4.2.1. Begrotingscriterium
Bij het begrotingscriterium gaat het erom dat alle baten en lasten binnen de grenzen van de begroting blijven dat door de raad is vastgesteld. Begrotingsrechtmatigheid wordt beoordeeld op het niveau waarop de begroting door de raad is vastgesteld. Bij de begroting van gemeente IJsselstein is dat op programmaniveau. Bij investeringen wordt de begrotingsrechtmatigheid beoordeeld op het niveau van het totaal vastgestelde investeringskrediet. Een overschrijding van het jaarbudget voor de investering, passend binnen het totaal bedrag van het krediet, is rechtmatig.
Bij begrotingsafwijkingen kan onderscheid gemaakt worden tussen verschillende soorten afwijkingen. Op welke manier er met de verschillende soorten afwijkingen moet worden omgegaan bij de rechtmatigheidsbeoordeling, wordt in de volgende sub-paragrafen verder uitgelegd.
4.2.1.1. Overschrijding van lasten of investeringskredieten
Overschrijdingen van lasten of investeringskredieten zijn altijd onrechtmatig, maar sommige afwijkingen worden gezien als acceptabele, niet verwijtbare begrotingsafwijkingen. De overschrijdingen van de lasten of investeringskredieten worden getoetst aan de volgende voorwaarden om te beoordelen of ze acceptabel en niet verwijtbaar zijn:
De raad is binnen het boekjaar geïnformeerd over de overschrijding van de begrote lasten of investeringskrediet, maar er is geen begrotingswijziging vastgesteld.
De overschrijding van de begrote lasten of investeringskrediet kon niet tijdig in de Q3-rapportage worden opgenomen.
Er is sprake van een kostenoverschrijding die gecompenseerd kan worden door direct gerelateerde baten.
Er is sprake van een open-einde-regeling.
De overschrijding van de begrote lasten of investeringskrediet is ontstaan door een gewijzigde regelgeving ten opzichte van de begroting.
De overschrijding van de begrote lasten of investeringskrediet is voorafgaand aan het uitvoeren van het beleid met instemming van de raad tot stand gekomen.
Als een overschrijding van de lasten of van een investeringskrediet voldoet aan een van deze voorwaarden, dan wordt deze beoordeeld als acceptabel en niet verwijtbaar. Deze begrotingsafwijkingen worden wel opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording (voor zover de verantwoordingsgrens is overschreden), maar worden niet verder toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording en de paragraaf bedrijfsvoering.
4.2.1.2 Onderschrijding van lasten en investeringskredieten
Onderschrijdingen van lasten en investeringskredieten zijn rechtmatig als ze tijdig gemeld zijn aan de raad. In lijn met Commissie BBV is het tijdig als deze afwijkingen bij de jaarrekening gemeld en toegelicht worden.
4.2.1.3 Onderschrijding en overschrijding van baten
Onderschrijdingen en overschrijdingen van baten zijn rechtmatig als ze tijdig gemeld zijn aan de raad. In lijn met Commissie BBV is het tijdig als deze afwijkingen van de jaarrekening gemeld en toegelicht worden.
4.2.2. Voorwaardencriterium
Het voorwaardencriterium gaat over de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De voorwaarden zijn vastgelegd in diverse wet- en regelgeving, en opgenomen in het normenkader rechtmatigheid. De voorwaarden gaan over onderdelen zoals doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, duur en hoogte. Voorwaarden die direct invloed hebben op het getrouwe beeld van de jaarrekening, worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Als de financiële beheershandeling te herstellen is én ook herstelt wordt, dan is het geen rechtmatigheidsfout.
4.2.3. Misbruik en oneigenlijk gebruik-criterium
Bij het misbruik en oneigenlijk gebruik-criterium gaat het erom dat de gemeente effectieve maatregelen neemt om misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsgelden en gemeentelijke eigendommen te voorkomen, op te sporen of te corrigeren. Het college heeft in elke regeling die gevoelig is voor misbruik en oneigenlijk gebruik regels vastgesteld die misbruik en oneigenlijk gebruik tegengaan. Ook heeft het college een overkoepelend M&O-beleid vastgesteld.
Artikel 4.2.
Toetsingscriteria
Onderdeel van Beleidsregel accountantscontrole (controleprotocol) gemeente IJsselstein 2023-1