Het voorkomen van het toepassen van grond met resten Japanse Duizendknoop in Uithoorn
De Japanse Duizendknoop is een uitheemse plantensoort die een groot negatief effect heeft op de biodiversiteit. Bovendien kan de soort aanzienlijke economische schade veroorzaken, bijvoorbeeld doordat de stabiliteit van dijken wordt verminderd of door schade aan verhardingen, bouwwerken, rioleringen of funderingen door de enorme groeikracht van de wortelstokken.
De Japanse duizendknoop kan zich heel snel verspreiden wanneer grond met wortelresten wordt ontgraven en elders toegepast. Verspreiding kan ook optreden doordat wortelresten aan materieel blijven zitten. Grondverzet is een van de belangrijkste oorzaken van verspreiding.
Sommige gemeenten maken ter bestrijding van de plant uitzonderingen voor het gebruik van bestrijdingsmiddelen die wettelijk niet zijn toegestaan in het openbaar groen.
Voor afvoer van grond met wortelresten kan de werkwijze worden gevolgd zoals genoemd op de website van de Branchevereniging Organische Reststoffen, https://bvor.nl/invasieve-exoten/.
Rijks- en Europees beleid invasieve exoten in partijen grond en baggerspecie
Bij het toepassen van grond of baggerspecie stelt het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) regels aan de chemische kwaliteit en aan de soort en mate van toegestane bijmenging met bodemvreemd materiaal. Bij het grond- en baggerverzet moet echter ook rekening gehouden worden met de eventuele aanwezigheid van invasieve exoten. Hier zijn ook regels opgenomen in een Europese Verordening en in het Bal.
Europese verordening invasieve-uitheemse soorten
De EU-verordening 1143/2014 over invasieve uitheemse soorten bevat rechtstreeks werkende regels om de introductie en verspreiding van zorgwekkende invasieve uitheemse soorten te voorkomen. Deze staan op de zogenoemde ‘Unielijst’. Dit zijn invasieve exoten die zodanige negatieve effecten hebben dat gezamenlijk optreden op het niveau van de Europese Unie nodig is. Deze verordening bepaalt dat lidstaten alle noodzakelijke stappen ondernemen om de onopzettelijke introductie of verspreiding van invasieve exoten te voorkomen, die voor de Europese Unie zorgwekkend zijn. Daarnaast verbiedt de verordening het opzettelijk op het grondgebied van de EU brengen van dieren of planten van de Unielijst. Ook het houden, verhandelen en kweken van deze dieren of planten en het vrijlaten van de betreffende dieren of planten in het milieu is verboden.
Dit betekent onder meer dat iemand die bewust met invasieve exoten besmette grond gebruikt en naar elders verplaatst, in strijd handelt met de wet en strafbaar is. Het zorgvuldig verwijderen van invasieve exoten voorafgaand aan het graven in de bodem (om vermenging van resten van de invasieve exoot met de te ontgraven grond te voorkomen) draagt bij aan het voorkomen van introductie en verspreiding. Dit geldt ook voor het niet toepassen in schone gebieden van grond of bagger waar resten van een invasieve exoot als bijmenging in aanwezig is in gebieden waar deze soort nog niet voor komt.
Nationaal handelsverbod in het Bal
In aanvulling op de invasieve exoten van de Unielijst van de Europese Commissie, is een aantal invasieve Aziatische duizendknopen nationaal aangewezen als invasieve exoten waarvoor vanaf 1 januari 2022 een nationaal handelsverbod geldt. Dit geldt voor de volgende soorten:
De Japanse duizendknoop (Fallopia japonica, waaronder de dwergvariëteit Fallopia japonica var.compacta);
De Sachalinse duizendknoop (Fallopia sachalinensis);
De Bastaardduizendknoop (Fallopia x bohemica).
In paragraaf 11.2.10 van het Bal zijn regels opgenomen voor activiteiten die de introductie of verspreiding van invasieve uitheemse soorten tot gevolg hebben of kunnen hebben. Hierin zijn de regels uit de Europese verordening en het nationaal handelsverbod opgenomen. Deze regels zijn opgenomen met het oog op de bescherming van de natuur, de gezondheid en het milieu. Artikel 11.108 van het Bal gaat in op het verbod om te handelen in strijd met de invasieve exoten-basisverordening. Artikel 11.109a gaat in op het handelsverbod van de drie hierboven genoemde Aziatische duizendknopen.
Doorwerking van de EU-verordening en het handelsverbod naar het grondverzet
De regels voor het toepassen van grond of baggerspecie zijn opgenomen in paragraaf 4.124 van het Bal. In deze paragraaf staan geen regels voor invasieve exoten. Maar de regels uit paragraaf 11.2.10 van het Bal werken ook door naar deze activiteit.
Aziatische duizendknopen kunnen zich zeer gemakkelijk verspreiden via levensvatbare delen van de planten (wortelstokken, stengels of zaad- en stengeldelen) in maaisel, grond en compost. Wortelstokken, stengels of zaad van Aziatische duizendknopen mogen niet verhandeld of vervoerd worden, ook niet als onderdeel van een lading grond, tenzij dit handel of vervoer naar voorzieningen voor uitroeiing betreft. Handel en vervoer in het kader van uitroeiing van Aziatische duizendknopen blijft dus wel toegestaan.
Bij het toepassen van grond of baggerspecie zal daarom op basis van de herkomstlocatie vooronderzoek moeten worden gedaan naar een eventuele verdenking op invasieve exoten. Het is praktisch gezien aan te raden om dit mee te nemen in het vooronderzoek volgens NEN 5725. Daarnaast kan bij het uitvoeren van het veldwerk bij een bodemonderzoek of de monsterneming bij een partijkeuring gelet worden op de eventuele aanwezigheid van invasieve exoten. Als er invasieve exoten aanwezig zijn, dan mag deze grond of baggerspecie alleen worden vervoerd in het kader van uitroeiing of toegepast worden in gebieden waar dezelfde invasieve exoten reeds voorkomen. Dit laatste betekent dat de situatie op de toepassingslocatie vooraf in kaart moet worden gebracht.
Het is daarom zinvol en aan te raden om contractueel af te spreken dat de toe te passen grond vrij is van resten van invasieve exoten.
Kennisnetwerk Invasieve Exoten
Het Kennisnetwerk Invasieve Exoten, bestaande uit wetenschappers en lokale/provinciale overheden, ondersteunt overheden, terreinbeheerders en grondeigenaren bij vragen over preventie, bestrijding en beheersing van invasieve exoten. Het is een centraal online platform, met gevalideerde kennis, bestaand uit onafhankelijke specialisten en ervaringsdeskundigen en beantwoordt vragen, onderzoekt tips en neemt nieuwe kennis op. Het platform is openbaar voor professionals en particulieren. Zie de website Invasieve exoten - Invasieve exoten (invasieve-exoten.info).
Hoofdstuk 10
Artikel 10.8
Japanse Duizendknoop en andere invasieve exoten
Onderdeel van Beleidskader bodem onder de Omgevingswet Gemeente Uithoorn