Art. 7.6 Geactualiseerd archeologibeleid en onderzoeksagenda archeologie gemeente Vijfheerenlanden

Versterkingen (kastelen, versterkte huizen, blokhuizen) Welke factoren spelen een rol bij de locatiekeuze van versterkingen? wat zijn overeenkomsten en verschillen hierin bij de bekende kasteelterreinen? Welke functie hadden de versterkingen? In hoeverre werden ze voor bewoning gebruikt? Wat is de verschijningsvorm en de ontwikkeling van de versterkingen (inclusief de grachtenstelsels en voorburchten) in de gemeente? Wat is de invloed van de grootschalige ontginningen op de opkomst en verspreiding van de versterkingen in de Volle en Late Middeleeuwen? Wat is de relatie tussen versterkingen en andere op het platteland voorkomende bewoningskernen, zoals de agrarische nederzettingen en ontginningsnederzettingen? Waar lag kasteel Everstein? Specifiek: kasteel/stad Hagestein Wat was de exacte vorm en grootte van het kasteel van Hagestein? Hoe was het stadje Gasperden/Hagestein vorm gegeven (poorten, wegen, grachten etc.)? Had de stad Hagestein een stenen ringmuur of alleen een aarden wal met palissaden? Hoe ontwikkelde de stad zich tot de verwoesting? In hoeverre was de zone binnen de grachten van de stad Hagestein bebouwd toen de stad in 1405 werd verwoest? Waar exact hebben zich de blokhuizen bevonden die voor het beleg van Hagestein zijn gebouwd? Is er een aantoonbaar verschil in de morfologie van de verschillende blokhuizen? Heeft op het (voormalige) omgrachte perceel langs de Biezenweg tijdens de belegering van Hagestein een blokhuis gestaan? Zo ja, hoe heeft dit blokhuis eruit gezien? Welke archeologische sporen heeft de Arkelse oorlog nog meer achtergelaten, zowel bij Hagestein als in de rest van de gemeente? Oude Hollandse Waterlinie Welke (archeologische) resten van de Oude Hollandse Waterlinie zijn er buiten de vestingsteden Leerdam en Vianen en de Post bij Ameide? Welk verband is er tussen het landschap en de Oude Hollandse Waterlinie in de gemeente? Welke invloed had de aanleg van de Oude Hollandse Waterlinie op de inrichting van het landschap? Nieuwe Hollandse Waterlinie Welke (archeologische) resten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zijn er buiten fort Everdingen? Welke archeologische resten worden rondom fort Everdingen aangetroffen? Welk verband is er tussen het landschap en de Nieuwe Hollandse Waterlinie in de gemeente? Welke invloed had de aanleg van de Nieuwe Hollandse Waterlinie op de inrichting van het landschap? Tweede Wereldoorlog FLAK Rondom de Lekbrug bevinden zich in de uiterwaarden en op de dijktaluds de resten van Duitse stellingen. Aan de Vianense kant blijkt uit verschillende bronnen dat het gaat om FLAK (Fliegerabwehrkanone of Flugzeug Abwehr Kanone) voor de bescherming van de brug. Deze stellingen bevinden zich mogelijk goed bewaard in de bodem. Onderzoeksvragen voor deze FLAKstellingen zouden kunnen zijn: Wat is de staat/gaafheid van de FLAK stellingen in de uiterwaarden? Welke aanwijzingen zijn er voor de constructiewijze, en functie van de verschillende elementen in de stellingen, zoals de loopgraven, de geschutsposities? Welke aanwijzingen zijn er voor het ‘leven in de stelling’? Stellingen Diefdijk De Nederlandse stellingen van de Diefdijk liggen overwegend oostelijk van de dijk zelf en daarmee buiten de gemeente. Op de dijk zelf hebben zich echter ook enkele gegraven posities bevonden in mei 1940. Deze zijn terug te vinden op luchtfoto´s en in `Strategisch Laagland´ (Steenbergen en Van der Zwart, 2006). Naar alle waarschijnlijkheid bevonden zich ook direct achter de Diefdijk ondersteunende posities, zoals verbindingsposten, munitieopslag en veldkeukens. Daarover is nog weinig bekend. Kan door middel van aanvullend luchtfoto-onderzoek een meer gespecificeerde verwachting voor deze posities opgesteld worden? Wat is de gaafheid, functie en waarde van de infanterie stellingen op de Diefdijk? (Prospectief of gravend onderzoek zou nadere informatie kunnen opleveren over de gaafheid, functie en waarde van deze stellingen. Met nadruk moet gezegd worden dat van de gegraven stellingen uit 1940 in Nederland vrijwel geen resten aan het oppervlak zijn overgebleven, dus dat hier weinig over bekend is.) Radarstation Gorilla Radarstation Gorilla, gelegen ten westen van Schoonrewoerd, was een van de (circa) 84 radarstations in Nederland (waarvan 52 langs de kust en 32 landinwaarts). Op dit station stonden twee radars opgesteld en er hoorde een groot kamp bij met bunkers, schuren en barakken. Ook waren er stellingen met luchtafweergeschut en –mitrailleurs aanwezig waarmee het station beschermd werd. Voor dit radarstation gelden de volgende vragen: Zijn in de ondergrond kuilen aanwezig met afval van het personeel dat op het radarstation gestationeerd was? Zijn in de ondergrond nog gedumpte resten van het radarwerk aanwezig? Het radarstation is een terrein waar zowel gewerkt en geleefd werd en maakt dit als ensemble uniek. Zijn er resten aanwezig die kenmerkend zijn voor deze woon/werk combinatie? Wat is de plattegrond van het radarstation? Waar stonden de diverse barakken en bebouwing, waar bevond zich het luchtafweergeschut en waar werd gewoond? Nederlandse Barakken Over Nederlandse barakkenkampen uit mei 1940 is in archeologisch opzicht nog weinig bekend. De meesten barakkenkampen zijn kort na de oorlog al opgeruimd en het land weer in gebruik genomen voor andere doeleinden. Het onderzoek ten behoeve van de verwachtingskaart heeft de globale locatie van een aantal barakkenkampen opgeleverd in de voormalige gemeente Vianen. Twee daarvan liggen op een locatie die mogelijk nog altijd niet bebouwd is. In hoeverre kan de exacte locatie en opbouw van de barakkenkampen worden vastgesteld? (Verder onderzoek kan met behulp van luchtfoto’s worden uitgevoerd.) Wat kan er worden achterhaald over de aard en gaafheid van de archeologische neerslag van deze kampen, de functie van verschillende onderdelen en het kampleven? (Prospectief of gravend onderzoek kan meer informatie opleveren.) Crashlocaties Van de vliegtuigcrashes in de gemeente zijn er tien (zeven nauwkeurig; drie met ruime buffer) ingetekend op de verwachtingskaart. Voor alle locaties gelden echter de volgende vragen: Is er meer informatie te achterhalen over de exacte locatie van de crash en of het vliegtuig al geborgen is? (Deze informatie is mogelijk te vinden in het gemeentearchief of bij de Vliegtuigbergingsdienst.) Gaan de crashes gepaard met veldgraven? (De afgelopen jaren is duidelijk geworden dat berging van/graafwerk naar wrakken een grote toegevoegde waarde kan hebben voor nabestaanden en de lokale bevolking, en zich daarnaast zeer goed leent voor archeologisch onderzoek. Waar mogelijk is berging iets wat in het kader van deze belangen altijd is te overwegen.) Kraters, mangaten en locaties met oorlogsschade In kraters en mangaten (en locaties met oorlogsschade) zijn naar verwachting lang niet altijd archeologische resten aanwezig. Als wel resten aanwezig zijn, betreft dit vermoedelijk vooral afvaldumps. Onderzoeksvragen die relevant zijn: Is aan de hand van onderzoeksresultaten van onderzochte kraters/mangaten de verwachting te verfijnen in welke kraters/mangaten archeologische resten aanwezig zullen zijn en in welke niet? Zijn daar verschillen waar te nemen in de ligging van deze kraters/mangaten in of juist buiten de bebouwde kom of ligging dicht langs de weg ten opzichte van achter op een agrarisch perceel? De in kraters/mangaten aan te treffen resten zullen met name bestaan uit vondsten in de vorm van voorwerpen en puin (van kapot geschoten gebouwen). Kan aan deze vondsten voldoende archeologische relevantie worden toegekend dat dit ook toekomstig onderzoek naar kraters/mangaten rechtvaardigt? Literatuur Delporte, F.M.J., 2008. Inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven en archeologische begeleiding persriool Huys Herlaar, Tienhoven, gemeente Zederik. SOB Research. Exaltus, R.P e.a., 1995. Vijfheerenlanden; Archeologisch onderzoek kasteel Hagestein. RAAP-rapport 135. Genabeek, R.J.M. van & E. Schorn, 2004. Vianen, Diefdijk. Beperkt archeologisch onderzoek. BAAC rapport 04.128. Jackson, J.M.D., 2007. Leerdam, Westwal en vlietskant. Een archeologische begeleiding. ADC rapport 1122. Jacobs, E., 2012. Een archeologische opgraving op de locatie ‘Varkenswei', gemeente Vianen, provincie Utrecht. STAR 292. Jacobs & Burnier archeologisch projectbureau Jordanov, M.S., 2017. Plangebied Dijkverbeteringsplan Hagestein – Opheusden, Gemeenten Vianen, Buren en Neder-Betuwe. Archeologisch vooronderzoek: een combinatie van proefsleuvenonderzoeken en archeologische begeleiding. RAAP-rapport 3301 Kasbergen, F.J.H., 2018. Archeologische begeleiding Oosterlicht College, Uithoflaan 1, Vianen. SOB Research. Rooijen, E. van, 2005. Rapportage van het archeologisch veldonderzoek naar de funderingsresten van de noordelijke en oostelijke stadsmuur te Vianen.

specifieke onderzoeksvragen

Rechtspraak bij dit artikel