Klimaatwaarde
Houtopstanden binnen de ringbanen en langs koele looproutes9Onderdeel van Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Koel Tilburg hebben een klimaatwaarde. Het behouden van houtopstanden met een klimaatwaarde is uitgangspunt. Soms hebben houtopstanden wat hulp nodig en kan bijv. met het verbeteren van de groeiplaats een individuele boom duurzaam behouden worden (en daarmee zijn bijdrage aan klimaat verhogen of behouden). Dit is niet altijd de beste keuze. In sommige gevallen is het beter om houtopstanden te vervangen voor nieuwe houtopstanden die tezamen een betere bijdrage aan klimaat geven. Bijv. omdat groeiplaatsomstandigheden minder/onvoldoende zijn geworden en er geen manieren meer zijn om de houtopstand te helpen om hem weer vitaler te krijgen. De bijdrage van deze houtopstanden aan klimaat neemt nu al af of zal in de nabije toekomst afnemen.
Werkwijze
Om het zwaarwegend maatschappelijk belang van houtopstanden in de klimaatwaarde te bepalen, wordt de bijdrage van de desbetreffende houtopstanden aan klimaat in zowel de huidige (A) en als de nieuwe situatie (B) in beeld gebracht en met elkaar vergeleken. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen hoge, gemiddelde en lage scores. De inhoudelijke uitleg per score-categorie staat in de tabellen op pagina 15.
Bij de afweging van de bijdrage van houtopstanden aan klimaat geldt het volgende:
NIEUWE SITUATIE (B)
Score klimaat
laag
gemiddeld
hoog
HUIDIGE SITUATIE (A)
laag
de bijdrage aan klimaat verbetert niet**
de bijdrage aan klimaat verbetert*
de bijdrage aan klimaat verbetert*
gemiddeld
de bijdrage aan klimaat verbetert niet**
de bijdrage aan klimaat verbetert*
de bijdrage aan klimaat verbetert*
hoog
de bijdrage aan klimaat verbetert niet**
de bijdrage aan klimaat verbetert niet**
de bijdrage aan klimaat verbetert*
*: er is sprake van een zwaarwegend maatschappelijk belang à de omgevingsvergunning kan verleend worden
**: er is geen sprake van een zwaarwegend maatschappelijk belang m.b.t. klimaat à toets aan andere zwaarwegend maatschappelijke belangen
Als de score in de nieuwe situatie hoger is dan de score in de huidige situatie, dan verbetert de bijdrage aan klimaat in het desbetreffende plan. Er kan dan een omgevingsvergunning voor het vellen van de houtopstand worden verleend.
Als een houtopstand in de nieuwe situatie lager scoort dan in de oude situatie, dan verslechtert de bijdrage aan klimaat. Het desbetreffende plan dient dan te worden getoetst aan andere zwaarwegende maatschappelijke belangen (klik hier: stap II).
Als de score in de huidige situatie laag is en in de nieuwe situatie laag blijft, dan verbetert de bijdrage aan klimaat niet (en was het al slecht in de huidige situatie). Het desbetreffende plan dient dan te worden getoetst aan andere zwaarwegende maatschappelijke belangen (klik hier: stap II).
Als de score in de nieuwe situatie gelijk blijft aan de score in de huidige situatie (uitgezonderd het hiervoor genoemde punt), dan verbetert de bijdrage aan klimaat in het desbetreffende plan. Dus:
zowel in de oude als nieuwe situatie blijft de score hoog;
zowel in de oude als nieuwe situatie blijft de score gemiddeld.
In deze gevallen kan een omgevingsvergunning voor het vellen van de houtopstand worden verleend.
Inhoudelijke beoordeling zwaarwegend maatschappelijk belang: klimaat
Bij het beoordelen van de huidige en toekomstige bijdrage van houtopstanden aan klimaat, wordt één uitspraak gedaan over alle houtopstanden samen die onderdeel uitmaken van het plangebied van de desbetreffende ontwikkeling10 Dus niet per individuele houtopstand. Dit is een wijziging ten opzichte van de Bomenverordening 2021.. De conditie, levensverwachting en/of het bladvolume vormen hierbij het uitgangspunt. Deze eigenschappen hebben een directe relatie met de bijdragen die houtopstanden aan klimaat kunnen leveren. Bijvoorbeeld schaduw, waterbuffering, transpiratie. Zaken waar bij dit aspect naar gekeken wordt zijn onder meer:
Zijn de houtopstanden in onomkeerbaar slechte conditie?
Hebben ze in de huidige omstandigheden voldoende groeiplaats?
Wat is het huidige kroonoppervlak i.r.t. tot de conditie van de houtopstanden?
Hoeveel bomen en groen zijn er in de directe omgeving (en wat is de kwaliteit hiervan)?
Dragen de houtopstanden bij aan de beleving/leefbaarheid (afhankelijk van de locatie van de houtopstand: een ‘half verminkte’ boom draagt hier niet veel aan bij).
A.Huidige bijdrage van houtopstanden aan klimaat
Voor het bepalen van de huidige bijdrage van houtopstanden aan klimaat zijn conditie en levensverwachting van doorslaggevend belang. Deze twee maatstaven samen bepalen in grote mate het (toekomstige) bladvolume van de houtopstanden. Het huidige bladvolume11Als recent houtopstanden zijn vervangen of een nog te voltooien herplantverplichting speelt is voor deze houtopstanden het kroonvolume van de houtopstanden vóór de uitgevoerde kap het uitgangspunt. vormt het ijkpunt voor de vergelijking (toetsing) van de bijdrage van de houtopstand aan klimaat in de toekomstige situatie. Er wordt onderscheid gemaakt tussen een hoge, gemiddelde en lage score:
HUIDIGE SITUATIE (A)
Score
Bijdrage houtopstanden aan klimaat
hoog
gemiddeld
laag
Conditie
redelijk-goed
matig, maar niet onomkeerbaar
slecht OF conditie matig onomkeerbaar
Levensverwachting
circa > 15 jaar
circa < 15 jaar
circa < 10 jaar of groeistagnatie.
→ De medewerker bomen en kapaanvragen beoordeelt dit aspect.
B.Bijdrage houtopstanden aan klimaat in de nieuwe situatie
Om de bijdrage van houtopstanden aan klimaat in de nieuwe situatie te bepalen wordt onder meer gekeken naar:
De groeiplaats die de (nieuwe) houtopstanden meekrijgen;
De levensverwachting van een soort houtopstand;
De locatie van de houtopstand (boven- en ondergronds);
Wat wordt het kroonvolume bij volwassenheid?
Open groeiplaats/onderbeplanting, kwaliteit van de groeiplaats.
Ook hier wordt een onderscheid gemaakt tussen een hoge, gemiddeld en lage score:
NIEUWE SITUATIE (B)12 Boomtechnisch/inhoudelijk wordt dit getoetst aan de boommonitor van Norminstituut bomen.
score
Bijdrage houtopstanden aan klimaat
hoog
gemiddeld
laag
Bladvolume/conditie
de houtopstanden in het plangebied hebben binnen 15 jaar een bladvolume gelijk aan de huidige situatie en hebben in volwassen status minimaal 30% meer bladvolume dan de huidige situatie
de houtopstanden in het plangebied hebben binnen 20 jaar een bladvolume gelijk aan de huidige situatie en hebben in volwassen status minimaal 10% meer bladvolume dan de huidige situatie
het duurt langer dan 20 jaar voordat het bladvolume gelijk is aan de huidige situatie of het huidige bladvolume wordt in de nieuwe situatie niet meer gehaald
Levensverwachting
de (ondergrondse) groeiplaatsen zijn zodoende ingericht dat de houtopstanden duurzaam en gezond de leeftijd van minimaal 60 jaar kunnen bereiken.
de (ondergrondse) groeiplaats is zodoende ingericht dat de houtopstanden duurzaam en gezond de leeftijd van minimaal 60 jaar kan bereiken
-
Overig
het plan voldoet aan de klimaatscore en het puntensysteem natuurinclusief bouwen (instrument duurzaamheid)
het plan voldoet aan de klimaatscore en het puntensysteem natuurinclusief bouwen (instrument duurzaamheid)
-
→ De medewerker bomen en kapaanvragen beoordeelt dit aspect.
Koele looproutes in grote ruimtelijke ontwikkelingsprojecten
Op de boomwaarde zoneringskaart hebben koele looproutes een klimaatwaarde. Doel hiervan is dat deze looproutes een bepaalde mate van beschaduwing hebben van (bij voorkeur) bomen. Het behouden van deze houtopstanden is uitgangspunt. Er kunnen zich echter situaties voordoen waarbij de koele looproute op een andere plek komt te liggen (op een bestaande, of een nieuwe looproute) met als consequentie dat deze op de huidige plek komt te vervallen. Dit kan bijv. gebeuren binnen grote stedelijke ontwikkelingsprojecten (o.a. Kenniskwar-tier). Door een andere verkaveling en routering kan de nieuwe situatie anders zijn dan de huidige situatie. In deze gevallen wordt de verplaatsing van deze koele looproute als uitgangspunt genomen in de afweging. Bij de eerstvolgende actualisatie van de boomwaarde zoneringskaart (elke drie jaar wordt bekeken of de kaart moet worden geactualiseerd) wordt deze aanpassing verwerkt.
Ecowaarde
Houtopstanden met een ecowaarde spelen een belangrijke rol voor de (stads)ecologie. Samen met water en het overige groen hebben zij een positieve invloed op het leefklimaat van de inwoners van onze gemeente en zijn ze van levensbelang voor het behoud van flora en fauna. De houtopstanden die op de BWZ-kaart in een zone met ecowaarde staan, maken onderdeel uit van de ecologische structuren zoals deze op de Stadsnatuurkaart 2040 staan. Zoals een weg een verbindingsweg vormt tussen huis en bestemming, vormen zones met een eco-waarde verbindingswegen tussen leefgebieden van planten, vogels, vleermuizen en kleinere dieren in de stad. Houtopstanden met een ecowaarde krijgen alle kans om uit te groeien tot een duurzame en voor ecologie waardevolle houtopstanden. Ook houtopstanden op volkstuincomplexen en op begraafplaatsen maken onder-deel uit van de ecowaarde op de BWZ-kaart.
Het behouden van houtopstanden met een ecowaarde is het uitgangspunt, mits de houtopstand bijdraagt aan ecologie. In sommige gevallen is het beter om houtopstanden te vervangen door nieuwe (soorten) houtopstanden of andersoortig groen. Belangrijk daarbij is de bijdrage van de houtopstand aan het functioneren van de ecologische structuur.
Werkwijze
Om het zwaarwegend maatschappelijk belang van houtopstanden in de ecowaarde te bepalen, wordt de bijdrage van de desbetreffende houtopstanden aan ecologie in zowel de huidige (A) als de nieuwe situatie (B) in beeld gebracht en met elkaar vergeleken. Hierbij maken we onderscheid tussen hoge, gemiddelde en lage scores. De inhoudelijke uitleg per score-categorie staat in de tabellen op de volgende twee pagina’s.
Bij de afweging van de bijdrage van houtopstanden aan ecologie geldt het volgende:
NIEUWE SITUATIE (B)
Score ecologie
laag
gemiddeld
hoog
HUIDIGE SITUATIE (A)
laag
de bijdrage aan ecologie verbetert niet**
de bijdrage aan ecologie verbetert*
de bijdrage aan ecologie verbetert*
gemiddeld
de bijdrage aan ecologie verbetert niet**
de bijdrage aan ecologie verbetert*
de bijdrage aan ecologie verbetert*
hoog
de bijdrage aan ecologie verbetert niet**
de bijdrage aan ecologie verbetert niet**
de bijdrage aan ecologie verbetert*
*: er is sprake van een zwaarwegend maatschappelijk belang → vergunning kan verleend worden
**: er is geen sprake van een zwaarwegend maatschappelijk belang m.b.t. ecologie → toets aan andere zwaarwegend maatschappelijke belangen
Als de score in de nieuwe situatie hoger is dan de score in de huidige situatie, dan verbetert de bijdrage aan ecologie in het desbetreffende plan. Er kan dan een omgevingsvergunning voor het vellen van de houtopstand worden verleend.
Als een houtopstand in de nieuwe situatie lager scoort dan in de oude situatie, dan verslechtert de bijdrage aan ecologie. Het desbetreffende plan dient te worden getoetst aan andere zwaarwegende maatschappelijke belangen (klik hier: stap II).
Als de score in de huidige situatie laag is en in de nieuwe situatie laag blijft, dan verbetert de bijdrage aan ecologie niet (en was het al slecht in de huidige situatie). Het desbetreffende plan dient dan te worden getoetst aan andere zwaarwegende maatschappelijke belangen (klik hier: stap II).
Als de score in de nieuwe situatie gelijk blijft aan de score in de huidige situatie (uitgezonderd het hiervoor genoemde punt), dan verbetert de bijdrage aan ecologie in het desbetreffende plan. Dus:
Zowel in de oude als nieuwe situatie blijft de score hoog;
Zowel in de oude als nieuwe situatie blijft de score gemiddeld.
In deze gevallen kan een omgevingsvergunning voor het vellen van de houtopstand worden verleend.
Inhoudelijke beoordeling zwaarwegend maatschappelijk belang: ecologie
Bij het beoordelen van de huidige en toekomstige bijdrage van houtopstanden aan ecologie, wordt één uitspraak gedaan over alle houtopstanden samen die onderdeel uitmaken van het plangebied. Het ecologisch functioneren vormt hiervoor de basis. Het (toekomstig) gebruik door doelsoorten en hun habitat vormen hiervoor het uitgangspunt. Deze eigenschappen hebben een directe relatie met de bijdrage die een houtopstand aan ecologie kan leveren. Zaken waar bij dit aspect naar gekeken wordt zijn onder meer:
Zijn de houtopstanden in onomkeerbaar slechte conditie?
Hebben ze in de huidige omstandigheden voldoende groeiplaats?
Wat is het huidige ecologische waarde in relatie tot de conditie van de houtopstanden?
Kan bij het wegvallen van de houtopstanden het groen/houtopstanden in de directe omgeving deze functie overnemen?
Welke habitat is gewenst?
A.Huidige bijdrage van de houtopstanden en/of groen aan ecologie
Voor de huidige bijdrage van houtopstanden aan ecologie is het ecologisch functioneren van essentieel belang. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen een hoge, gemiddelde en lage score:
HUIDIGE SITUATIE (A)
score
Bijdrage houtopstanden aan ecologie
hoog
gemiddeld
laag
Ecologisch functioneren
er wordt voldaan aan de Stadsnatuurkaart 2040 (zowel qua ecologisch functioneren als qua maatvoering)
de structuur functioneert ecologisch, maar de maatvoering wordt niet gehaald.
de structuur functioneert ecologisch niet.
Conditie
Conditie: Redelijk – Goed gekoppeld aan het gewenste ecologisch functioneren van het gebied of de structuur.
Conditie matig en de conditie is niet onomkeerbaar.
Conditie slecht, OF conditie matig onomkeerbaar
→De ecoloog en de medewerker bomen en kapaanvragen beoordelen dit aspect samen. In uitzonderlijke gevallen is het vanuit ecologisch oogpunt juist wenselijk dat houtopstanden in een afstervende fase zijn. Dit wordt meegenomen bij de beoordeling van de conditie en levensverwachting.
B.Bijdrage houtopstanden en/of groen aan ecologie in de nieuw situatie
Om de bijdrage van houtopstanden en groen aan ecologie in de nieuwe situatie te bepalen wordt onder meer gekeken naar:
Het ecologisch functioneren van de structuur in de toekomst.
De groeiplaats die de (nieuwe) houtopstanden of groen meekrijgen;
De levensverwachting van een soort boom;
De locatie van de boom (o.a. i.r.t. bodem);
Open groeiplaats/onderbeplanting, kwaliteit van de groeiplaats.
Ecologisch functioneren moet breder worden gezien dan alleen houtopstanden. Soms kan de toevoeging van ander groen (en geen of minder houtopstanden) juist zorgen voor een verhoging van het ecologisch functioneren.
Ook in de nieuwe situatie wordt onderscheid gemaakt tussen een hoge, gemiddeld en lage score:
NIEUWE SITUATIE (B)
score
Bijdrage houdopstanden aan ecologie
hoog
gemiddeld
laag
Ecologisch functioneren
de nieuwe structuur heeft de juiste inrichting om ecologisch te functioneren. Ook wordt er voldaan aan de maatvoering (m2)
de nieuwe structuur heeft de juiste inrichting om ecologisch te functioneren, maar de maatvoering (m2) wordt niet gehaald
de nieuwe structuur heeft niet de juiste inrichting om ecologisch te kunnen functioneren. Ook de maatvoering (m2) wordt niet gehaald
het plan voldoet aan de klimaatscore en het puntensysteem natuurinclusief bouwen (instrument duurzaamheid)
het plan voldoet aan de klimaatscore en het puntensysteem natuurinclusief bouwen (instrument duurzaamheid)
-
→De ecoloog en de medewerker bomen en kapaanvragen beoordelen dit aspect samen. In heel uitzonderlijke gevallen is het juist gewenst dat houtopstanden in een afstervende fase zijn. Dit wordt meegenomen bij de beoordeling van de conditie en levensverwachting.
Ecologische structuren in grote ruimtelijke ontwikkelingsprojecten
De houtopstanden die op de BWZ-kaart in een zone met ecowaarde staan, maken onderdeel uit van de huidige (stedelijke) ecologische verbindingszones of van de ecologische structuren zoals deze op de stadsnatuurkaart 2040 staan of ze staan op begraafplaatsen en volkstuincomplexen. Zoals een weg een verbindingsweg vormt tussen huis en bestemming, vormen zones met een ecowaarde verbindingswegen tussen leefgebieden van planten, vogels, vleermuizen en kleinere dieren in de stad. Houtopstanden met een ecowaarde krijgen alle kans om uit te groeien tot een duurzame en voor ecologie waardevolle bomen. Behoud staat voorop.
Er kunnen zich echter situaties voordoen waarbij de ecologische structuur of -stapsteen op een andere plek komt te liggen (conform de uitgangspunten van de Stadsnatuurkaart 2040), met als consequentie dat deze op de huidige plek komt te vervallen. Dit kan bijv. gebeuren binnen grote stedelijke ontwikkelingsprojecten (o.a. Kenniskwartier). Door een andere verkaveling en routering kan de nieuwe situatie anders zijn dan de huidige situatie. In deze gevallen wordt de verplaatsing13 van deze ecologische structuur of- stapsteen als uitgangspunt genomen in de afweging. Bij de eerstvolgende actualisatie van de boomwaarde zoneringskaart (elke drie jaar wordt bekeken of de kaart moet worden geactualiseerd) wordt deze aanpassing verwerkt.
Monumentale bomen
Sommige bomen zijn zo belangrijk voor de stad, dat we ze een monumentale status hebben gegeven. Deze bomen staan op de Kaart Monumentale Bomen Tilburg (KMBT). Ze krijgen hiermee alle kans om uit te groeien tot een duurzame en voor ecologie waardevolle bomen. Boombehoud staat voorop.
Beoordeling monumentale bomen
Uitgangspunt is dat deze bomen behouden moet blijven. Er zijn echter situaties waarbij vellen geen andere optie is:
De verwachte levensduur is < 5jr;
De boom is onveilig;
Er moeten noodzakelijke maatregelen worden genomen om de boom te kunnen behouden (bijv. innemen kroon). Met noodzakelijke maatregelen wordt niet regulier onderhoud bedoeld;
Er is sprake van onrechtmatige hinder;
Er ligt een vordering tot verwijdering van de boom in het kader van artikel 5:42 Burgerlijk wetboek.
Ook een zwaarwegend maatschappelijk belang kan een reden zijn om een omgevingsvergunning voor het vellen van monumentale boom te verlenen ((klik hier: stap II).
Hoofdstuk
Artikel I.
Beoordeling zwaarwegend maatschappelijk belang: houtopstanden in een klimaat- en ecowaarde
Onderdeel van Beleidsregels horende bij de Bomenverordening 2024