Als uitwerking van het Hoofdlijnenakkoord 2022 – 2026 is gekozen voor een raadpleging volgens de methode Participatieve Waarde Evaluatie (PWE). Op 11 oktober 2022 stemde de raad in met de startnotitie Nota Rust en Activiteiten op Zondag. Het college gaf vervolgens op 20 februari 2023 aan een extern onderzoeksbureau de opdracht om de PWE-inwonersraadpleging uit te voeren. Deze vorm van raadpleging gaat niet over meningen, maar over waarden. Deelnemers stappen in de schoenen van een bestuurder, wegen verschillende opties en opvattingen tegen elkaar af en vertellen wat ze zelf belangrijk vinden. Voor deze raadpleging is gekozen om meer inzicht te krijgen in de opvattingen van de inwoners van Hoeksche Waard voor het maken van keuzes over het onderwerp rust en activiteiten op zondag. Deze raadpleging is onderdeel van een breder traject.
De essentie van een PWE-raadpleging is dat deelnemers 20 minuten op de stoel van een beleidsmaker, bestuurder of politicus plaatsnemen en het beleidsdilemma ervaren. We noemen de PWE-raadpleging hierna ook wel het (inwoners)onderzoek.
De hoofdvraag van het onderzoek was: ‘Welke waarde hechten inwoners van de Hoeksche Waard aan de verschillende ideeën over rust en activiteiten op zondag?’ Deelnemers konden 50 punten verdelen over acht ideeën over de zondag. Des te belangrijker zij een idee vonden, des te meer punten zij konden geven. In deze methode kunnen inwoners met alle perspectieven – zowel groepen met een sterke mening, als groepen met een meer genuanceerde of gematigde mening – deze uiten. Tussen 1 juni en 10 juli 2023 hebben 18.392 inwoners van boven de 16 jaar meegedaan aan het onderzoek. De resultaten van het onderzoek zijn samengebracht in een rapport.
Klankbordgroep
Ondernemers, maatschappelijke organisaties en hun klanten of leden werden van harte uitgenodigd om deel te nemen aan de raadpleging (PWE). Daarnaast is een aantal belangenorganisaties uitgenodigd om deel te nemen aan een klankbordgroep. Op verschillende momenten keek de klankbordgroep kritisch mee naar de vormgeving van het proces om er gezamenlijk voor te zorgen dat alle belangrijke aspecten van rust en activiteiten op zondag aan bod kwamen.
Belangrijkste resultaten
De belangrijkste resultaten van het onderzoek zijn:
Het inwonersonderzoek laat zien dat er verschillen zijn tussen inwoners van de Hoeksche Waard in hoe zij denken over de invulling van de zondag. Tegelijkertijd ziet het onderzoeksbureau gedeelde waarden en grote middengroepen die genuanceerd en gematigd over het onderwerp nadenken. Het resultaat van dit onderzoek is allesbehalve zwart-wit.
Bij het verdelen van 50 punten over acht ideeën krijgt de optie ‘ruimte voor winkeliers om zelf te kiezen of ze open willen op zondag’ gemiddeld genomen de meeste punten (8,6 punten). Een meerderheid van de inwoners van de Hoeksche Waard vindt het belangrijk dat er meer mogelijkheden voor openstelling komen. De optie ‘ruimte om op zondag het geloof te belijden’ is de tweede prioriteit voor inwoners (6,9 punten). Het onderzoeksbureau ziet dat een minderheid van de inwoners de zondagsrust in religieuze zin belangrijk vindt, maar voor hen is dit wel van bijzonder grote waarde;
Deelnemers die waarde hechten aan meer mogelijkheden op zondag (naast winkels bijvoorbeeld ook evenementen) gebruiken daarbij drie argumenten het meest:
Inwoners moeten elkaar keuzevrijheid geven, op dit moment ervaren zij de situatie als onevenwichtig (sommige inwoners kunnen niet naar een winkel als ze dat willen, andere kunnen wel naar een kerk als ze dat willen).
Activiteiten hebben positieve effecten op de mens, zoals gezondheid, plezier, saamhorigheid en sociale cohesie.
Op zondag activiteiten kunnen doen geeft rust in een druk, werkend bestaan.
Deelnemers die waarde hechten aan rust op zondag wijzen het meest op vier argumenten:
De religieuze motivatie (God heeft de zondag als rustdag gegeven).
De zorg over lawaai en overlast en daarmee het verdwijnen van rust.
De zorg over druk op winkeliers en personeel.
De positieve effecten van rust, zoals ontspanning en onthaasting in een jachtige 24- uurseconomie.
De resultaten zijn niet zwart-wit. Inwoners van Hoeksche Waard kunnen grofweg worden ingedeeld in vier groepen die de waarden verschillend prioriteren. We zien twee uitgesproken groepen: de ene is voor maximale keuzevrijheid (22%), de ander voor maximale ruimte voor zondagsrust (15%). We zien ook twee gematigde middengroepen die rekening willen houden met alle perspectieven: de ene wil graag meer keuzevrijheid, maar onder voorwaarden vanuit het idee rekening te houden met elkaar (41%). De andere groep heeft liever rust, maar wil onder voorwaarden ook meer mogelijkheden toestaan (22%);
Twee van de vier groepen, tezamen een meerderheid van 63%, willen daarmee meer mogelijkheden op zondag. Deze inwoners vinden dat er (onder voorwaarden) ruimte moet zijn om zelf keuzes te maken.
De meeste inwoners in de Hoeksche Waard zien dus graag verandering in de huidige situatie. Zij zien graag meer mogelijkheden voor inwoners, winkeliers en organisatoren van evenementen;
Een meerderheid (eveneens 63%) wil rekening met elkaar houden. Deze twee groepen willen graag dat inwoners elkaar respecteren en pleiten voor voorwaarden. Dat uit zich onder andere in vele voorstellen van inwoners om voorwaarden te stellen aan meer activiteiten. Deze voorstellen zijn met name gericht op het beperken dan wel voorkomen van overlast.
Bijvoorbeeld evenementen en winkelopenstelling op zondag na 12:00, niet in de buurt van kerken, geen lawaai, etc. De wens tot rekening houden met elkaar suggereert ook dat deze twee groepen, een meerderheid dus, geen voorkeur heeft voor de uiterste posities (‘maximale keuzevrijheid’ en ‘maximale ruimte voor zondagsrust’);
Tegelijkertijd blijft het voor een substantiële groep mensen (15% tot 30%) van groot belang dat er voldoende ruimte is en blijft voor inwoners om hun geloof in rust op zondag te belijden;
De optie ‘rekening met elkaar houden’ is gedeeld door alle vier groepen. Het belang dat veel inwoners hieraan hechten wijst erop dat zij vinden dat de uiteindelijke keuze niet zomaar een meerderheidsbeslissing kan zijn. Veel inwoners zijn op zoek naar een middenweg waarin water bij de wijn wordt gedaan door zowel de partijen die staan voor volledige keuzevrijheid als de partijen die willen dat op zondag de winkels nooit open kunnen;
Alle bovenstaande resultaten zijn representatief voor gemeente Hoeksche Waard op de kenmerken geslacht, leeftijd, opleidingsniveau en woonplaats.
Inwonersforum
Een groep van ongeveer 20 inwoners van de Hoeksche Waard speelde een belangrijke rol in het onderzoek. Zij vormden samen een inwonersforum. In maart 2023 kregen 320 inwoners een uitnodiging van de burgemeester. De adressen werden bepaald door een steekproef. Van de 320 inwoners die werden aangeschreven, wilden er 60 deelnemen aan het inwonersforum. Daarom is er nog een keer geloot. Op die manier hebben de onderzoekers een mix van 21 deelnemers samengesteld bestaande uit jongere en oudere inwoners uit verschillende woonplaatsen in de Hoeksche Waard. De eerste bijeenkomst van het inwonersforum was in april 2023. Tussen mei en oktober 2023 kwam het Inwonersforum nog vier keer bij elkaar om op basis van de onderzoeksresultaten een advies te schrijven.
Het brede maatschappelijke onderzoek (de raadpleging) en het advies van het inwonersforum laten ons belangrijke waarden zien die de inwoners van de Hoeksche Waard met elkaar delen. Het vinden van een nieuwe balans tussen deze waarden kan op veel verschillende manieren. Het inwonersforum heeft in september 2023 een belangrijk advies gegeven over met name evenementen en de openstelling van winkels op zondag. Samenvattend luidt dit advies om de winkels in de gemeente open te stellen op zondag in de middag, in alle kernen of – als variant – alleen in de grote kernen. Ook wordt geadviseerd om evenementen qua omvang, aard, aantal en locatie aan te laten sluiten bij het karakter van de Hoeksche Waard.
Ondernemers, maatschappelijke organisaties en kerkgenootschappen zijn vervolgens uitgenodigd om te reageren op het advies van het Inwonersforum. In de maanden oktober en november 2023 is door velen van deze gelegenheid gebruik gemaakt. Ook deze reacties zijn betrokken bij het voorstel dat door het college aan de gemeenteraad is voorgelegd.
Het brede maatschappelijk onderzoek en het advies van het inwonersforum, laten ons belangrijke waarden zien, die de inwoners van de Hoeksche Waard met elkaar delen. De twee meest gedeelde waarden zijn ‘meer keuzevrijheid’ en ‘rekening houden met elkaar’. Deze waarden worden heel concreet in het vraagstuk van rust en activiteiten op zondag, waarbij er mensen zijn die ruimte vragen voor meer activiteiten op zondag, terwijl anderen de huidige situatie rondom de zondagsrust zoveel mogelijk willen behouden. Het vinden van een nieuwe balans tussen deze waarden kan op veel verschillende manieren. Het inwonersforum heeft hierover een belangrijk advies gegeven.
Beide varianten in het inwonersadvies betekenen een aanzienlijke verruiming van de mogelijkheden om winkels in de gemeente Hoeksche Waard op zondag te openen in vergelijking met de huidige situatie en zijn scenario's die slechts een beperkte verruiming betekenen, bijvoorbeeld de vigerende regeling in Oud-Beijerland van toepassing verklaren voor de gehele gemeente, niet langer aan de orde.
Ondernemers, kerkelijke en maatschappelijke organisaties hebben gereageerd op de uitkomsten van de inwonersraadpleging en het advies van het inwonersforum. Deze reacties lopen sterk uiteen en waren in meerderheid terughoudend met betrekking tot winkelopenstelling op zondag. Uiteindelijk heeft de raad gekozen voor scenario 1a namelijk dat de winkels op zondag open mogen van 12.00-17.00 uur.
De uitkomsten van de inwonersraadpleging, het advies van het inwonersforum en het besluit van de gemeenteraad d.d. 18 juni 2024 over de “adviesnota Rust en Activiteiten op Zondag” vormen de basis voor de nota “Rust en Activiteiten op Zondag”. Deze nota biedt kaders voor verschillende aspecten van het openbare leven op zondag, waaronder evenementen, winkeltijden, bouwactiviteiten en de openstelling van gemeentelijke accommodaties. Het doel is om een evenwicht te vinden tussen de behoefte aan rust en de behoefte aan activiteiten op zondag.
Deze nota zal (indien nodig) verder worden uitgewerkt in verordeningen/overige besluiten, welke aan de gemeenteraad worden voorgelegd. Op deze manier wordt ernaar gestreefd om een duidelijk en effectief beleid te creëren dat rekening houdt met de behoeften en wensen van alle betrokkenen. Het uiteindelijke doel is om een evenwicht te vinden tussen rust en activiteiten op zondag, terwijl de unieke identiteit van elke gemeenschap binnen de Hoeksche Waard wordt gerespecteerd.
Hoofdstuk 1.
Artikel 1.3
Project “Nota Rust en Activiteiten op Zondag”
Onderdeel van Nota Rust en Activiteiten op Zondag Hoeksche Waard 2024