In deze paragraaf schetsen we aan de hand van de beschikbare data een beeld van het alcoholgebruik, de problemen die daar mee samenhangen en de naleving van wet- en regelgeving op het gebied van alcohol in de gemeente Buren.
Alcoholgebruik onder scholieren
Het alcoholgebruik onder jongeren uit de gemeente Buren wordt elke vier jaar gepeild middels de Gezondheidsmonitor Jeugd GGD Gelderland-Zuid[1]. De GGD voert deze Gezondheidsmonitor uit onder jongeren uit klas 2 en 4 van het voorgezet onderwijs. Hierin zitten voornamelijk jongeren in de leeftijd van 13-14 jaar en 15-16 jaar.
Van de scholieren in Buren van 13-16 jaar had in 2019 69% ooit alcohol gedronken (landelijk 52%), waarvan 37% een glas of meer en 22% alleen een paar slokjes.
Het aantal scholieren van 13-16 jaar in Buren dat in 2019 de afgelopen maand gedronken heeft ligt op 36% (landelijk 27%).
Het totaal aantal scholieren van 13-16 jaar in Buren dat gebinged heeft in de laatste maand is 23% (landelijk 19%).
Van de scholieren in Buren van 13-16 jaar zegt in 2019 29% ooit dronken of aangeschoten te zijn geweest, waarvan 15% de afgelopen maand.
14% van de 13-16 jarigen in Buren drinkt thuis met anderen. Vaker drinken zij bij andere thuis (16%). Deze percentages zijn op basis van alle jongeren – dus niet alleen de drinkers onder hen.
VMBO-leerlingen in Buren drinken ten opzichte van de andere schooltypen vaker en in de laatste maand, zijn vaker bingedrinkers en vaker dronken. Ook vinden hun ouders het vaker goed dat zij alcohol drinken in vergelijking met ouders van leerlingen op andere schoolniveaus.
Het alcoholgebruik onder scholieren in Buren lag in 2019 hoger dan het gemiddelde in Nederland, maar de percentages in Buren zijn in 2019 gedaald ten opzichte van de uitkomsten van de Gezondheidsmonitor Jeugd uit 2015.Sommige groepen jongeren zijn om andere redenen extra kwetsbaar en lopen daardoor ook een groter risico op problematisch alcoholgebruik. Het gaat bijvoorbeeld om kinderen die vroeg beginnen met drinken, kinderen van ouders met een verslaving of psychische problematiek en kinderen met een licht verstandelijke beperking.
Alcohol en opvoeding
Hoewel de invloed van leeftijdgenoten en vrienden (ook wel peers genoemd) op het gedrag toeneemt naarmate kinderen ouder worden, blijven ouders invloed houden op het drinkgedrag van hun opgroeiende kind[2]. Zij doen dat expliciet door de regels die ze stellen maar ook impliciet, bijvoorbeeld via hun houding ten opzichte van alcohol of door hun eigen drinkgewoonten. Ouders die zelf veel drinken, zijn toleranter ten aanzien van alcoholgebruik bij hun kinderen.
In de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 van GGD Gelderland-Zuid geven middelbare scholieren uit Buren een kijkje in de mening van hun ouders bij alcoholgebruik.
Volgens 23% van de scholieren vinden hun ouders het goed dat zij alcohol drinken (klas 2: 11%, klas 4: 32%). In 2015 was dat 17%.
79% van de scholieren heeft afspraken met de ouders over alcohol drinken (80% in klas 2 en 79% in klas 4). In 2015 was dat 74%.
23% heeft met de ouders afgesproken om tot het 18e jaar niet te drinken (29% in klas 2 en 18% in klas 4). In 2015 was dat 24%.
Dit beeld komt globaal overeen met regionale en landelijke cijfers.
Alcoholgebruik onder volwassenen en ouderen
Het alcoholgebruik onder volwassenen en ouderen uit de gemeente Buren is ook inzichtelijk gemaakt middels de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022. We hebben deze vergeleken met de regionale cijfers uit 2020-2021 en de gemeentelijke cijfers uit 2016-2017.
Van de volwassenen/ouderen in Buren geeft 80% aan dat zij de afgelopen 12 maanden alcohol hebben gedronken (regionaal 81%). In 2016 was dit in Buren 81%.
8% van de volwassen/ouderen geeft aan minstens 1x per week 6 (m) of 4 (v) glazen of meer per dag te nuttigen (regionaal 9%). Hiermee zijn zij te kwalificeren als zware drinker. In 2016 was dit in Buren 9%.
5% van de volwassenen/ouderen geeft aan meer dan 21 (m) of 14 (v) glazen per week te nuttigen (regionaal 6%). Hiermee zijn zij te kwalificeren als overmatige drinker. In 2016 was dit in Buren 8%.
Naleving van alcoholverkoop door alcoholverstrekkers (nalevingsonderzoek leeftijdsgrens)
Met nalevingsonderzoek wordt onderzocht in hoeverre de leeftijdsgrens voor de verstrekking van alcoholhoudende drank wordt nageleefd door de verschillende alcoholverstrekkers.
In de winter van 2014/2015 is een lokaal onderzoek uitgevoerd in opdracht van de gemeente naar het naleven van de leeftijdsgrens door alcoholverstrekkers. Hierbij zijn enkele supermarkten, commerciële horecabedrijven en paracommerciële instellingen bezocht door jongeren die niet onmiskenbaar de leeftijd van 18 jaar hadden bereikt. De uitkomst van het nalevingsonderzoek was zeer bedroevend. Uit het rapport bleek toen dat slechts 10% van de onderzochte alcoholverstrekkers in de gemeente de leeftijdsgrens naleefde. Hiermee lag dit resultaat toen bijna 20% lager dan het landelijk gemiddelde in Nederland op dat moment.
In 2019/2020 is opnieuw een start gemaakt met het uitvoeren van een nalevingsonderzoek bij eenzelfde hoeveelheid en type alcoholverstrekkers in de gemeente. Uit het rapport bleek dit keer dat 33% van de onderzochte alcoholverstrekkers de leeftijdsgrens correct naleefde. Dit is een stijging van 23% ten opzichte van 2014/2015. Met een naleving van 33% ligt de gemeente iets onder het landelijk gewogen totale nalevingscijfer in 2018 (37,7%) en 2020 (38%)[3].
Zowel lokaal als landelijk is er geen nalevingsonderzoek naar het verbod van doorschenken bij dronkenschap uitgevoerd. Wel wordt er in de gemeente tijdens controles op gelet of er geen zichtbaar dronken personen aanwezig zijn. Uit enkele regionale onderzoeken (niet in Gelderland-Zuid) blijkt dat de wettelijke bepalingen over doorschenken niet goed worden nageleefd. Personeel blijkt het lastig te vinden om dronkenschap te herkennen en om daar aansluitend op te acteren[4].
Toezicht & Handhaving
Gemeentelijke toezichthouders controleren vanaf 2014 bij verschillende alcoholverstrekkers in hoeverre de alcoholwetgeving en aanverwante in brede zin wordt nageleefd. Het aantal Alcoholwet gerelateerde geconstateerde overtredingen is beperkt en verdeeld over verschillende typen verstrekkers. Hierdoor geven deze cijfers onvoldoende aanknopingspunten voor beleidskeuzes. In 2020 en 2021 werden de controles grotendeels beïnvloed door de coronamaatregelen.
[1] Laatst verschenen monitoren: Corona gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen 2022, Corona gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022 (regio Rivierenland 16 – 15 jaar), Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 (12 – 18 jaar), Kindermonitor 2021 (0,5 – 12 jaar).
[2] Engels e.a. 2013
[3] Bureau Obectief, 2020
[4] Nijkamp e.a., 2020
Artikel 1.2
Alcoholgebruik in de gemeente Buren
Onderdeel van Preventie- & Handhavingsplan Alcohol 2024- 2027 gemeente Buren