Gemeenten hebben bij de aanpak van mensenhandel een regierol op het gebied van preventie, signalering, handhaving en hulpverlening, en dragen bij aan het opwerpen van barrières tegen mensenhandel.8Staatssecretaris Justitie en Veiligheid (2017). Antwoord op vragen van de leden Segers en Kuik over het bericht ‘95 procent van gemeenten heeft geen beleid voor aanpak mensenhandel’. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/ah-tk-20172018-573.html Mensenhandel raakt meerdere gemeentelijke domeinen, namelijk de domeinen veiligheid en zorg. Voor het eerste domein is de burgemeester verantwoordelijk, voor het tweede domein het college (met in de praktijk als aanspreekpunt de wethouder sociaal domein). Daarnaast kan mensenhandel ook zichtbaar zijn in andere gemeentelijke domeinen, zoals bij burgerzaken (bijv. bij het aanvragen van paspoorten), bij ruimtelijke ordening, (bijv. bij het aanvragen van een vergunning), uitvoering van de participatiewet etc.
Dat er een grote rol is weggelegd voor gemeenten in de aanpak van mensenhandel, blijkt ook uit verscheidene wetgevingen en afspraken:
Internationale en nationale wetgeving
Zie bijlage 1 voor het juridische kader op het gebied van de gemeentelijke aanpak van mensenhandel.
Landelijke afspraken
De verplichtingen voor gemeenten zijn vastgelegd in landelijke afspraken. In 2015 bracht de commissie Lenferink een rapport uit, waarmee duidelijk werd dat gemeenten hun rol in de aanpak van mensenhandel verder moeten invullen. In 2018 zijn daarover landelijke afspraken gemaakt in het Interbestuurlijk Programma (IBP). De afspraken van het IBP zijn opgenomen in het programma ‘Samen tegen mensenhandel’. Elke gemeente is onder andere verantwoordelijk voor het hebben van gemeentelijk beleid in 2022 en voor passende regionale opvang, ondersteuning en nazorg.
Regionale en lokale afspraken en ontwikkelingen
Binnen de regio wordt samengewerkt op het gebied van mensenhandel, met name in het domein veiligheid. In Noord-Nederland trekt Drenthe zo veel mogelijk op met de aanpak van de gemeenten in de provincies Friesland en Groningen. Er is een bestuurlijk overleg (Bestuurlijke Tafel mensenhandel NoordNederland) waar het thema mensenhandel centraal staat. Mensenhandel is ook geprioriteerd binnen het
Regionaal Beleidsplan Veiligheid Noord-Nederland 2023-2027. De burgemeester van de gemeente De Wolden is zowel namens de gemeenten in Drenthe als namens 3Noord (provincie Drenthe, Groningen en Friesland) de bestuurlijke trekker van mensenhandel.
Verder is de aanpak van mensenhandel een onderdeel van de Drentse Aanpak Ondermijning, een samenwerking van Drentse gemeenten, provincie en waterschappen op het gebied van ondermijning. Binnen de Drentse Aanpak Ondermijning is de ambitie gesteld dat de Drentse gemeenten over een regionaal (Drents) afgestemd beleidsplan mensenhandel beschikken. Ook zijn er meerdere ambities gericht op het actueel maken en houden van bestuurlijk instrumentarium. Dit is ten behoeve van het voorkomen én aanpakken van ondermijning, waaronder mensenhandel. Tot slot is mensenhandel een fenomeen dat binnen het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum Noord Nederland (hierna: RIEC) wordt opgepakt. Het RIEC ondersteunt gemeenten en andere partners bij de aanpak van ondermijning.
Voor een effectieve aanpak van mensenhandel is het een noodzaak om het thema mensenhandel ook te agenderen op bestuurlijke overleggen in het sociale domein. De eerste stappen hierin zijn gezet. De wethouder zorg van de gemeente Borger- Odoorn is de ambassadeur voor de aanpak van mensenhandel. Ook is het thema geagendeerd op de bestuurlijke tafel Gezondheid en Welzijn.
Nationaal Rapporteur
De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (hierna te noemen: Nationaal Rapporteur) onderscheidt in zijn rapportage vier gemeentelijke rollen. De vier gemeentelijke rollen zijn: de gemeente als signaleerder, als beleidsmaker, als deel van de integrale aanpak en als verantwoordelijk voor de zorg en opvang van slachtoffers van mensenhandel.
Hoofdstuk 1.
Artikel 1.2
Gemeentelijke rol in de aanpak van mensenhandel
Onderdeel van Regionaal Beleidsplan ‘Drenthe tegen mensenhandel’