Volgens het laatste PIAAC-onderzoek uit 20232PIAAC 2023. PIAAC meet grootschalig de taal-, reken- en digitale vaardigheden van volwassenen in verschillende landen. Het onderzoek biedt daarmee een landelijk meetinstrument om de effectiviteit van beleid over de tijd te volgen. Gemeenten en regio’s kunnen hun eigen monitoring spiegelen aan deze PIAAC-uitkomsten om te beoordelen hoe ze scoren t.o.v. het landelijke gemiddelde. heeft in Nederland 15,9% van de 16-65-jarigen lage taalvaardigheden: zij hebben moeite met het lezen van langere teksten of om verschillende soorten informatie met elkaar te vergelijken. Daarnaast heeft 15,5% lage rekenvaardigheden. De overlap tussen beide groepen is groot: acht op de tien mensen met lage taalvaardigheden, beschikt ook over een laag niveau van rekenvaardigheden. Omgerekend naar absolute aantallen gaat het om ongeveer 2,2 miljoen volwassenen tussen de 16 en 65 jaar met lage taal- en/of rekenvaardigheden.
In Nederland is aanvullend onderzoek uitgevoerd om de kernvaardigheden van 66-75-jarigen in kaart te brengen. PIAAC onderzoekers zien grote verschillen in kernvaardigheden in vergelijking met 16-65-jarigen: de gemiddelde scores van de oudere groep zijn significant lager. Ook heeft een groot deel van de ouderen lage basisvaardigheden: 39% van de 66-plussers scoort op het laagste niveau van taalvaardigheden en valt in de laaggeletterde groep, 33% van de ouderen is laaggecijferd. Het gaat om ongeveer 860.000 volwassenen.
Het PIAAC-onderzoek bevestigt dat lage basisvaardigheden een directe impact hebben op gezondheid – zowel fysiek als mentaal – en dat deze groep vaak moeite heeft met toegang tot en gebruik van gezondheidszorg, zeker als deze digitaal is.
PIAAC laat zien dat beperkt basisvaardigen/inwoners met beperkte basisvaardigheden minder gebruik maken van publieke diensten, deels omdat ze deze niet begrijpen. Digitale portalen van de overheid en zorg vragen hoge taal- én digitale vaardigheden, die veel inwoners met beperkte basisvaardigheden missen. Onduidelijke communicatie veroorzaakt stress, onzekerheid en wantrouwen. PIAAC laat zien dat lage basisvaardigheden vaak gepaard gaan met een lager gevoel van controle over het eigen leven.
Mensen met een lagere taalvaardigheid zijn drie keer zo vaak afhankelijk van een uitkering als mensen die wel voldoende taalvaardig zijn (23,8% tegenover 9,3%) (Christoffels et al., 2016).
Het laatste PISA-onderzoek (2023)3PISA (Programme for International Student Assessment) is een internationaal vergelijkend onderzoek dat elke drie jaar wordt uitgevoerd door de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). Het onderzoekt de leesvaardigheid, rekenvaardigheid en natuurwetenschappelijke geletterdheid van 15-jarige leerlingen in deelnemende landen. laat zien dat een aanzienlijk deel van de 15-jarigen in Nederland (en ook in veel andere EU-lidstaten) het minimale niveau van lezen (24%) en wiskunde (16%) niet haalt. Een leerling op MBO niveau 2 moet eenvoudige teksten begrijpen, informatie vinden, simpele verbanden leggen en vergelijken en evalueren. Met name voor leerlingen die vanuit het vmbo het mbo instromen betekent dit een groot risico op te weinig basisvaardigheden.
In de Staat van het Onderwijs (2024) stelt de Inspectie van het Onderwijs dat 6.000 mbo’ers onvoldoende geletterd zijn uitgestroomd en daardoor moeite hebben om een brief te lezen of de thema’s van het journaal mee te krijgen.
Het grootste deel van de inwoners met beperkte basisvaardigheden in de groep 16 tot 65 jaar heeft werk. Sectoren met een bovengemiddeld percentage beperkt basisvaardige werknemers zijn praktische sectoren zoals de bouwsector (20%) en de Transportsector (18%). In de zorg- en welzijnssector komen lage rekenvaardigheden vaker voor dan lage taalvaardigheden. Onderzoek door Lezen en Schrijven naar de beroepen waar men vaak onvoldoende basisvaardig is, laat zien dat 40% van de schoonmakers minder basisvaardig is.
Hoofdstuk 1
Artikel 1.2
Trends in de cijfers over basisvaardigheden
Onderdeel van Regioplan Bevordering Basisvaardigheden 2026–2028