Voor de bescherming van bomen zijn de gemeentelijke regelgeving, met name de kapregels en de regels voor erfgrensbomen, essentieel. Toezicht en handhaving spelen hierbij eveneens een cruciale rol. Daarnaast is het beheer en de verzorging van bomen van groot belang. De gemeente is hiervoor verantwoordelijk, in het geval van openbare bomen.
De gemeente wil mogelijk maken om monumentale bomen op privé grond, de bvc (boomveiligheidscontrole) uit te laten voeren. De te treffen maatregelen en kosten zijn voor de eigenaar van de boom. De praktische uitwerking en randvoorwaarden publiceren we op de website. Bij inrichting en renovatie van de openbare ruimte geeft het HIOR de richtlijn. Voor werkzaamheden rondom bestaande bomen gelden daarnaast de voorschriften zoals vastgesteld in het ‘Handboek Bomen’ van het Norminstituut Bomen, waarvan het werkdocument 'Werken rond bomen' een onderdeel vormt.
Alle bomen hebben een zekere waarde. Sommige exemplaren of boomgroepen zijn bijzonder door hun omvang, historie, locatie of unieke eigenschappen. Laanbomen en andere boomstructuren dragen bij aan de stedelijke en landelijke ordening. Om de bescherming van bomen te optimaliseren, worden de volgende categorieën (Boomstatus) gehandhaafd:
Monumentale bomen (individuele bomen volgens methode ‘Criteria monumentale bomen’);
Toekomstbomen (individuele monumentale bomen van de toekomst);
Fruitbomen (boomgaarden, boomgroepen en individuele bomen verspreid door de hele gemeente);
Structuurbomen (bomen in de groenblauwe groenstructuur);
Buurtbomen (bomen van belang voor de leefbaarheid in woonstraten, op pleinen en in tuinen).
En we voegen de volgende categorie toe:
Herdenkingsbomen/ route (bomen voor ieders belang) geschonken door bewoners bedrijven etc. op vastgestelde locaties en of route.
Zes boomcategorieën
Deze zes boomcategorieën gelden voor bomen in de openbare ruimte en zijn te allen tijde kapvergunning plichtig, ongeacht hun diktemaat. De inspanningsverplichting voor behoud en goed beheer volgt deze prioriteiten in aflopende volgorde.
Aflopende prioriteit betekent dat de grootste inspanningsverplichting ligt bij de meest waardevolle bomen in onze gemeente. In de praktijk betekent het dat Monumentale bomen, als er een keuze moet worden gemaakt, voorrang hebben in maatregelen voor behoud en beheer.
Bijzondere bomen zijn de exemplaren met de grootste betekenis voor onze gemeente.
Wij bepalen in eerste instantie, waar nodig in samenwerking met de bomencommissie, welke bomen een status krijgen volgens de 6 categorieën. Deze bomen worden door het college van burgemeester en wethouders aangewezen, na ter inzagelegging. Aanwijzing door het college gebeurt periodiek, de gemeente inventariseert en geeft aan als een nieuwe aanwijs nodig is. Deze bomen hebben de hoogste beschermde status. Onderzocht wordt of we de plek van de boom planologisch kunnen beschermen, zowel boven- als ondergronds.
Toekomst bomen
Toekomstbomen zijn jongere exemplaren die zijn aangewezen vanwege hun toekomstige waarde. Het zijn de monumentale bomen van de toekomst. Toekomstbomen staan in de openbare ruimte en worden eveneens door het college aangewezen. We betrekken inwoners van buurten bij het aanwijzen van één of meerdere Toekomstbomen per buurt. De locatie in combinatie met het groeipotentieel zijn maatgevend voor de aanwijzing als toekomstboom. Bescherming vindt plaats via de kapregels.
Monumentale bomen
Aanwijzing van Monumentale en toekomstig monumentale bomen gebeurt op basis van de criteria zoals opgenomen in de bijlage ‘Criteria monumentale bomen 2025’. Randvoorwaarde voor een aanwijzing is dat de levensverwachting van de boom op moment van aanwijzing minimaal 10 jaar moet zijn. Als een boom zeer uniek is en onvervangbaar, kan deze regel worden overruled door de bomencommissie. Een voorbeeld hiervan is de unieke meerstammige Es aan de Singel bij het Kasteelpark.
(Zie voor uitleg bomencommissie bij het betreffende onderdeel in dit hoofdstuk)
De Monumentale bomen zijn terug te vinden op de Groene Kaart van de gemeente Wijk bij Duurstede. Op basis van de ‘Erfgoedverordening Wijk bij Duurstede’ kunnen monumentale bomen en ander groen erfgoed worden aangewezen als gemeentelijke monumenten.
Fruitbomen
Verschillende fruitboomgaarden in de gemeente hebben een historische waarde en worden beschermd. Diverse boomgaarden zijn behouden en door de gehele gemeente staan groepen fruitbomen die een kijkje geven naar de historie. Bewoners mogen vrij plukken van deze gemeentelijke bomen, waarvan soms zeldzame rassen van peren en appels.
Structuurbomen
We beschermen bomen in de groenblauwe groenstructuur die samenhang vormen met de andere landschappelijke elementen.
Buurtbomen
Een groene buurt is een leefbare buurt. Een aantal bomen in buurten beschermen we dat iedereen een fijne mooie vitale leefomgeving heeft.
Herdenkingsbomen
Voor onze gemeente een nieuwe vorm van het beschermen van bomen. Deze vorm van bomen planten en financieren doen we in samenspel met inwoners en lokale ondernemers.
Beoordelingskader voor kapaanvragen
Behoud van bomen is het uitgangspunt, maar uiteindelijk is het beoordelen van een kapaanvraag altijd een afweging tussen het verwijderingsbelang en het behoudsbelang. Hoe groot het behoudsbelang ook is, als het verwijderingsbelang groter is, dan wordt de vergunning in beginsel verleend. Het gaat echter niet alleen om behoud van die ene boom, maar om het bomenbestand en de omgevingskwaliteit als geheel en wat je doet om het effect daarop tot een minimum te beperken.
Belangrijkste criteria voor de beoordeling van het verwijderingsbelang:
Einde levensloop van de boom
Gevaarlijke en onveilige situaties, bijvoorbeeld voor verkeer
Ernstige schade veroorzaakt door de boom, bijvoorbeeld aan fundering, gevel, riolering of verharding op privéterrein.
Hierbij wordt in de beoordeling meegenomen of de situatie omkeerbaar of onomkeerbaar is. Kwaliteitsverbetering, bijvoorbeeld omdat in betere groeiplaatsen kan worden geïnvesteerd door kap of dat de kap van de gezonde boom de groei van de buurbomen ten goede komt.
Realisatie van een project dat van groot maatschappelijk belang is, zoals woningbouw of aan te leggen infrastructuur. Hierbij is het van belang dat vooraf (in de initiatieffase) goed is geïnventariseerd (via een Bomen Effect Analyse) of het project te realiseren is met behoud en inpassing van de aanwezige gezonde bomen. Een kapaanvraag voortkomend uit een dergelijk project zal in voorkomende gevallen onderdeel zijn van een inrichtingsplan
Criteria voor beoordeling van het behoudsbelang zijn afgeleid van de in hoofdstuk 2, paragraaf 2.1 benoemde waarden van bomen voor de maatschappelijke opgaven:
Klimaat bestendigheid
Milieu inclusief schone lucht
Biodiversiteit
Gezondheid, bewegen en spelen
Cultuurhistorie
In de huidige APV is dat op de volgende wijze vastgelegd als weigeringsgronden:
De natuurwaarde van de houtopstand;
De landschappelijke waarde van de houtopstand
De waarde van de houtopstand voor stads- en dorpsschoon;
De beeldbepalende waarde van de houtopstand;
De cultuurhistorische waarde van de houtopstand;
Of de waarde voor de leefbaarheid van de houtopstand
Aanvullend wordt bij de beoordeling van het behoudsbelang de extra waarde van een boom meegewogen in het besluit als deze een bijzondere boom is uit de 6 categorieën.
Al deze punten voor de beoordeling van een kapaanvraag worden verder uitgewerkt in het beoordelingskader. We communiceren hierover op de gemeentelijke website zodat iedereen weet hoe de gemeente kapaanvragen beoordeelt.
Bomencommissie
Bij kapaanvragen nemen de bomenexperts van de gemeente de situatie ter plekke op. In geval van complexe kapaanvragen legt de beheerder de kapaanvraag voor aan de Bomencommissie voor advies. We volgen meestal het advies van de commissie maar hebben uiteraard de bevoegdheid anders te beslissen, mits goed onderbouwd. Tegen het uiteindelijke besluit voor het wel of niet verlenen van een kapvergunning kunnen de aanvrager en andere belanghebbenden een bezwaar indienen bij de onafhankelijke Bezwarencommissie.
Voor de advisering bij complexe kapaanvragen, hanteert de Bomencommissie een objectieve beoordelingsmethodiek voor kapvergunningaanvragen en voor kap van gemeentelijke bomen. Deze wordt geactualiseerd op basis van de kapregels.
De huidige commissie bestaat op dit moment uit de gemeente en de VNMW (Vereniging Natuur en Milieu/ Groenberaad).
Herplant
De gemeente beoordeelt in ieder specifiek geval of herplant ter plaatse mogelijk en wenselijk is. Bij herplant wordt gekeken naar de juiste boom op de juiste plaats. Daarbij wordt naast soortkeuze ook gekeken naar kroonbedekking en kroonvolume. Het kan bijvoorbeeld zijn dat 3 kleine bomen vervangen worden door 1 grote, waarvan het kroonvolume gelijk is of groter dan de 3 te vervangen bomen.
Bomen bij de erfgrens
In het Burgerlijk Wetboek staan bepalingen voor bomen bij de erfgrens. Volgens artikel 5:42 BW moeten bomen in beginsel op 2 meter van de erfgrens staan. Staat een boom binnen deze zone, dan kunnen buren verwijdering verlangen. Dit leidt tot veel juridische conflicten, ook rond gemeentebomen ne andere beplantingen.
Het is echter mogelijk om als gevolg van een verordening of een plaatselijke gewoonte een kleinere afstand tot de erfgrens toe te laten. Gemeente Wijk bij Duurstede heeft om deze reden in haar Algemeen Plaatselijke Verordening (APV) andere afstanden opgenomen:
‘Nihil’ voor heesters en heggen
‘Nihil’ voor bomen
In het verleden was het gebruikelijk in Wijk bij Duurstede om bomen aan de zijkant en/of voorzijde van de tuin te plaatsen. Tegelijkertijd is er minder discussie over gemeentebomen dichter op de erfgrens. De gemeente houdt bij aanplant van bomen rekening met een doelmatige inrichting van de openbare ruimte. In sommige gevallen betekent dit dat bomen binnen 2 meter van de erfgrens geplaatst moeten worden, bijvoorbeeld in smalle trottoirs of beperkte ruimte voor groen.
Het belangrijkste argument om deze regel niet aan te passen is dat Wijk bij Duurstede een vergroeningsopgave kent en dat de bescherming van het bestaande groen daarbij belangrijk is. Om te voorkomen dat te veel waardevol groen verloren gaat, heeft de gemeente - net als veel andere gemeenten - een lokale regel opgenomen daarvoor in de APV. Naast het argument van bescherming van bestaande bomen wil de gemeente stimuleren dat ook mensen in kleinere tuinen bomen kunnen planten zonder dat ze het risico lopen dat buren verwijdering eisen. Mensen kunnen anders niet zonder toestemming van de buren bijvoorbeeld (lei)bomen dicht bij de erfgrens plaatsen. Dat zou heel jammer zijn. 50% van de ruimte in bebouwd gebied is in particulier eigendom. Ruimte die heel relevant is om Wijk bij Duurstede verder te vergroenen. Met dit beleid mogen ook in kleinere tuinen, zonder toestemming van de buren, binnen twee meter van de erfgrens (kleinere) bomen worden geplant.
Overhangende takken en wortelopdruk van gemeentebomen
Voor overhangende takken gelden andere bepalingen, die los staan van de afstand die de boom van de erfgrens staat. Artikel 5:44 BW betreft het verwijderingsrecht van overhangende takken. Dit betekent niet dat alle overhangende takken bij de erfgrens afgezaagd mogen worden. De snoei moet in redelijkheid gebeuren. Bij snoei mag geen halve kroon verwijderd worden, omdat de kans dan groot is dat de boom daardoor afsterft. Voor gemeentebomen geldt in beginsel geen uitzonderingspositie bij een verzoek tot verwijdering van overhangende takken. Uiteraard heeft de gemeente wel de bijzondere taak om een redelijke afweging te maken tussen het algemene en het individuele belang.
Voor over de erfgrens doorschietende en opdrukkende wortels geldt deze bepaling niet. Deze mag de eigenaar verwijderen, tenzij dit de boom zodanig beschadigt dat hij afsterft of instabiel raakt. Voor wortels dikker dan 4 cm is overleg met de gemeente vereist. De eigenaar kan geen aanspraak maken op inzet van de gemeente op zijn terrein.
Gemeente Wijk bij Duurstede beoordeelt snoeiverzoeken aan gemeentebomen zorgvuldig. Uiteraard willen we een goede buur zijn en willen we niet dat overhangende takken voor problemen zorgen. Dit wegen we af tegen het belang van het hebben en houden van kwalitatief gezonde bomen én het vergroten van het groenoppervlak of kroonvolume. Met name voor Bijzondere bomen uit de 6 categorieën is expliciet bepaald dat deze bomen zoveel mogelijk een natuurvolgende verschijningsvorm (moeten) hebben. Drastisch- of eenzijdig snoeien wordt niet gezien als een zorgvuldige, toekomstbestendige beheermaatregel. Uitzonderingen zijn exemplaren waarbij cultuurhistorie een rol speelt. Denk aan knotwilgen langs een watergang of leilinden voor een oude boerderij. Of aan een boom in zijn laatste levensfase die na een drastische snoei nog jaren veilig kan blijven staan.
Zonnepanelen op daken
In gevallen waarbij sprake is van een al ingerichte openbare ruimte inclusief een bestaand bomenbestand, gaat het belang van de boom voor. De gemeente snoeit of kapt geen bomen voor het plaatsen van zonnepanelen op daken. De gemeente voert wel reguliere snoeitaken uit. Het behouden van bomen in de groenstructuur en het bieden van groeiruimte aan toekomstbomen zijn belangrijke uitgangspunten.
Bij bestaande zonnepanelen (op particuliere daken) met een wens om bomen in de openbare ruimte te planten, wordt hiermee rekening gehouden bij het planten van bomen. Dit kan door kleiner blijvende bomen, zuilvormige bomen of bomen met een transparantere kroon aan te planten. De afweging voor de soortkeuze is afhankelijk van de gebiedsopgaves en de gemaakte keuzes hierin. Dit geldt niet voor bomen in de groenstructuur; hier heeft de groenstructuur voorrang. Bij een gewenst herstel van een laanbeplanting bijvoorbeeld kan besloten worden om een boom van de eerste grootte terug te planten in een gat in deze boomstructuur, ook als daar inmiddels zonnepanelen op het dak liggen.
Inritten vanaf de openbare weg
De volgende regels zijn van toepassing op bestaande inritten en aanvragen voor nieuwe inritten met betrekking tot de locatie van bomen:
Bestaande inritten nabij een boom kunnen gehandhaafd blijven. Afhankelijk van de toekomstverwachting en conditie van de boom kan de gemeente besluiten tot aanvullende maatregelen om de boom te beschermen, zoals het verleggen van de inrit, verbeteren van de ondergrondse ruimte of verhogen van de draagkracht van de verharding.
De omgeving van een bestaande inrit mag niet worden gewijzigd als dit een negatief effect op de boom kan hebben.
Voor een inrit hanteert de gemeente een standaardmaatvoering waarbij één voertuig tegelijk de inrit kan gebruiken. Een bredere inrit is niet toegestaan om onnodige verharding ten koste van groen te voorkomen. Afmetingen zijn ook vastgelegd in de Nota Parkeernormen.
Bij aanvragen voor een nieuwe inrit houdt de gemeente rekening met:
De Nota Parkeernormen (afdeling Verkeer)
Eén oprit per locatie. Als er al een inrit aanwezig is, wordt geen tweede toegevoegd zonder dringende reden. Groen heeft prioriteit boven verharding.
Bij bestaande bomen met een toekomstverwachting van meer dan 5 jaar, mogen onder de kroonprojectie + 1,5 meter geen werkzaamheden plaatsvinden. Dit betekent dat er geen inrit kan worden gerealiseerd onder deze ruimte.
Bij bestaande bomen met een toekomstverwachting van minder dan 5 jaar kan de gemeente besluiten deze eerder te vervangen voor een nieuwe inrit, mits de boom wordt gecompenseerd in de nabijheid, rekening houdend met klimaat en andere maatschappelijke opgaven.
Eventuele ontwikkelingen die invloed kunnen hebben op de aanvraag van een inrit, zoals integrale vervangingsprojecten, woningbouw en verkeersaanpassingen, worden onderzocht.
Ondergrondse ruimtelijke ordening
Op veel locaties is het uitdagend om extra bomen te planten, aangezien de ondergrondse ruimte vaak vol ligt met kabels en leidingen. In de komende decennia zal dit naar verwachting nog verder toenemen.
Naast bedreigingen biedt dit ook kansen voor bomen. Wanneer openbare grond wordt geopend voor glasvezel, kabels en leidingen, ontstaat de mogelijkheid om de ondergrondse infrastructuur beter te ordenen. Dit vereist samenwerking tussen verschillende vakdisciplines en private partijen (zoals nutsbedrijven) om creatieve oplossingen te ontwikkelen, waardoor er meer bomen kunnen worden geplant of grotere groeiplaatsen voor bomen kunnen worden gerealiseerd.
Innovatieve benaderingen zoals het verticaal ordenen van kabels en leidingen of het gebruik van kabelgoten moeten nog worden onderzocht en verder uitgewerkt. Om deze oplossingen te realiseren, zijn wel extra budgetten nodig. Als het in bestaande situaties niet mogelijk is, kan ervoor worden gekozen om in plaats van bomen heesterbeplantingen of bosplantsoen toe te voegen.
Duurzame energieopwekking en vergroening zijn beide belangrijke doelstellingen voor de gemeente. De energietransitie vormt een uitdaging met potentieel grote gevolgen voor het bomenbestand. Warmtetransitie en kabels voor groene elektriciteit vragen veel ondergrondse ruimte. Zonnepanelen en windmolens zorgen bovengronds voor ruimteclaims.
De mogelijkheden ondergronds zijn echter niet onbeperkt. In besluitvormingsprocedures moet hier goed naar gekeken worden in relatie tot bomen en de maatschappelijke opgaven.
Toezicht en handhaving
Het beleid richt zich op overleg, advies, goede afspraken en vastlegging van werkprocessen vooraf, en toezicht tijdens de uitvoering. Mogelijk kunnen alternatieve oplossingen worden gevonden om gewenste activiteiten toch te laten doorgaan, of zijn er andere vormen van compensatie dan herplanting mogelijk. Dit biedt meer ruimte voor flexibiliteit en maatwerk.
Toezicht en handhaving zijn essentieel bij:
Het uitoefenen van toezicht op de bescherming van bomen tijdens bouwwerkzaamheden.
Het toezien op en handhaven van opgelegde herplant verplichtingen.
Het signaleren en handhaven van illegale kap en snoei.
Handhaving van de bestemming bos- en houtopstand (bestemmingsplan) waar de grondeigenaar de grond als tuin wil gebruiken.
Het toezien op het kappen van de juiste bomen na afgifte van een omgevingsvergunning.
De capaciteit en kwaliteit van toezicht en handhaving moeten optimaal zijn.
Om vernieling van bomen tijdens (bouw)werkzaamheden en illegale kap tegen te gaan, onderzoeken we of het mogelijk is in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) op te nemen:
De mogelijkheid van een financiële sanctie.
In het geval dat de herplantplicht niet wordt nagekomen, moet hier een goede onderbouwing voor zijn
We gebruiken noodzakelijke cookies voor je account en beveiliging. Voor anonieme gebruiksstatistieken (Google Analytics) vragen we je toestemming. Meer over cookies