Art. 4.2.14 Welstandsnota Oirschot 2010 — Bijzondere gebouwtypen

4.2.14.1. monumenten Kenmerken en waarden monumentenRijksmonumenten en gemeentelijke monumenten zijn gebouwen van in de regel 50 jaar of ouder, waaraan, hetzij het Rijk hetzij de gemeente historische waarde aan hecht en waarop wettelijke bescherming rust tegen wijziging of sloop. De historische waarden en de motivering van de bescherming zijn vastgelegd in de redengevende omschrijving. Deze vormt voor wat betreft de historische kant ook de basis voor de beoordeling van wijzigingen en toevoegingen. Voor de toetsing aan de monumentenwet is dat de enige leidraad bij de beoordeling. Voor de toetsing aan de woningwet is vooral de omgeving en de relatie oud – nieuw van belang. Dus naast de historische waarden geldt bij de toetsing de omgeving van het bouwwerk en de voorgestelde wijziging uit oogpunt van architectuur als belangrijk criterium (de gebiedscriteria dus, en indien nodig de algemene welstandscriteria). Kenmerkenmatrix Monumenten Wegen en profiel Doorgaans oude landwegen. Volgens omschrijving. Bebouwing Positieafhankelijk. Volgens omschrijving. Stijl en detail Historisch materiaalgebruik volgens de betreffende stijl en details volgens omschrijving. Materiaal en kleur Meest natuurlijk, baksteen, hout en pannen of leien en kleurgebruik volgens de stijlperiode en omschrijving. Toetsingsniveau Monumentenniveau 1 hoge toetsing Criteriatekst Monumenten De welstandscriteria altijd hanteren in combinatie met de beschreven kenmerken. Nieuwbouw overeenkomstig de historische context. Wijzigingen en toevoegingen overeenkomstig de stijl en de details van het hoofdgebouw. Bij beoordeling van wijzigingen en toevoegingen aan of bij deze gebouwen is de karakteristiek en het historisch aspect een belangrijke toets; dit houdt geenszins in, dat nieuwe ingrepen, mits van enige omvang, geen eigen gezicht mogen hebben. Het bestaande gebouw is immers ook nogal eens gegroeid in de tijd. Afwijken van de aspecten die juist de samenhang in deze gebouwen uitmaken zoals maat en schaal, overwegend mét kap, rustig ‘natuurlijk’ historisch verantwoord materiaal en kleurgebruik vormen de leidraad. Stijl en detail zijn aspecten waar juist variatie zit; maar deze dienen dan wel niveau te hebben. Criteriamatrix Monumenten Omgeving Geen onderscheid voor - achter: beide hoge toetsing. Verzorging openbaar groen. Overeenkomstige aansluiting gebouwen - omgeving. Maat en schaal Positieafhankelijk: volgens de omgeving. Vorm en gebaar Positieafhankelijk: volgens de bij de ontwerpserie(s). Stijl en detail Nieuwe objecten: in overeenstemming met de omgeving. Wijzigingen en toevoegingen overeenkomstig het bestaande gebouw. Materiaal en kleur Afhankelijk van positie overeenkomstig de omgeving of de betreffende ontwerpserie. Zichtzijden vanuit het landschap: rustige onverzadigde kleuren toepassen. 4.2.14.2. streekgebonden typen boerderijen Langgevelboerderij In de gemeente Oirschot komt de karakteristieke Brabantse langgevelboerderij veel voor. Voor dit type gebouw is een aparte omschrijving gemaakt. Vele daarvan zijn op de monumentenlijst geplaatst. Maar ook voor de andere gebouwen gelden onderstaande teksten. Beschrijving Kortgevel- en LanggevelboerderijDe boerderijen in dit gebied zijn in hoofdzaak ‘langgevelboerderijen’. De oudste exemplaren hebben in hun kern nog een zogenaamde ‘ankerbalkgebint’ afkomstig van het hallehuis, de basis van alle boerderijen in zuidelijke en oostelijke streken van Nederland. Dit Hallehuis was oorspronkelijk korter, maar vanwege de vergroting van het bedrijfsgedeelte worden in Brabant de gebouwen langer. Het gebint, dat constructief op zichzelf staat en waaromheen de (vakwerk)gevels worden gebouwd, wordt in de 19e eeuw in Brabant aan de lange zijde ingekort, waardoor de ‘lange’ gevels hoger kunnen worden opgebouwd en van deuren en ramen voorzien. Ook de deeldeuren worden aan deze zijde geplaatst. De latere exemplaren (eind 19e eeuw) worden ook uitgevoerd als nieuwbouw soms met Mansardekap. Deze hebben dragende gevels en bouwmuren en lichte kapspanten. Uiteraard ontbreekt het genoemde gebint. Veel van deze gebouwen staan op de gemeentelijke of rijksmonumentenlijst. De ‘kortgevelboerderij’ die sporadisch in de gemeente voorkomt, is qua indeling eigenlijk het oudste type. De kern is weer zo’n ankerbalkgebint. De gevel met voordeur en ramen bevindt zich aan de ene korte zijde. Aan de andere korte zijde bevinden zich de deeldeuren. De beide lange zijden zijn zo laag (zo’n anderhalve meter) dat zich daar geen grote openingen bevinden. De authentieke exemplaren hebben doorgaans de monumentstatus. In de wederopbouwperiode zijn wel boerderijen gebouwd met dezelfde uiterlijke kenmerken, maar binnen ontbreekt het gebint. Specifiek voor de gemeente Oirschot is het doorlopen van het gebint tot in het woongedeelte. Elders in Brabant komt dit niet voor of is grotendeels verdwenen. Ook het potdekselen van het bedrijfsgedeelte is typisch voor dit gebied. In de langgevelboerderijen kan de schouw met schoorsteen op de scheiding staan van het woon- en bedrijfsgedeelte, maar ook kunnen schouwen staan ter weerszijden van een bouwmuur in het woongedeelte. Voorkomende schuren zijn de ‘schop’ een twee- of driebeukige midden-of zijdwarsdeelschuur, en de ‘Vlaamse schuur’ de driebeukige zij¬langsdeelschuur. Kenmerkenmatrix streekgebonden typen boerderijen Wegen en profiel Gegroeid wegenpatroon. Landelijk profiel; met grasbermen - fietspaden of stroken e.d. Erfbeplantingen inlands assortiment. Gebouwen Gebaseerd op of afgeleid van het hallehuis. Soms nog voorzien van gebint. Grote doorgaande dakvlakken meestal afgewolfd. Lage goten. Gevels metselwerk of vakwerk. Bijgebouwen vaak eveneens traditioneel; soms geheel van hout. Stijl en detail Traditionele (streekeigen) boerderijstijl. Houten kozijnen; meerruits ramen; houten boeidelen. Details volgens traditie in baksteen, riet en hout. Materiaal en kleur Baksteen rood; houten vlakken naturel, geteerd of gedekt geschilderd; kozijnen en ramen gebroken wit, deuren andere (traditionele) kleur; luiken soms in landgoedkleuren. Waarden streekgebonden typen boerderijenDe beschreven gebouwen zijn van grote historische waarde en afhankelijk van hun gaafheid hebben zij dan ook de monumentstatus. Zo niet, dan nog is hun positie in het landschap van belang. Niveaus en criteria niveau 1 hoge toetsing

Rechtspraak bij dit artikel