4.2.2.1. Kern Oostelbeers
Akkernederzetting, centraal gelegen temidden van omliggende oudere buurtschappen en lintbebouwing. Oostelbeers is in de late 19e eeuw uitgegroeid tot kerkdorp, rondom de meerdere malen vervangen vroegere schuurkerk. De kern is eerst in twee fasen uitgebreid aan de westzijde volgens traditionele blokverkavelingen. Aan de oostzijde is het uitbreidingsplan Haagakkers in ontwikkeling.
4.2.2.2. Kern Middelbeers
Tiendakkernederzetting. Een qua structuur nog herkenbare akkernederzetting met een langgerekte ‘plaatse’ (Doornboomstraat). De nog oorspronkelijke bebouwing rond de plaatse bestaat veelal uit eenlaagse woonhuizen en bedrijfsgebouwen, daterend van circa 1900 – 1920. Aan de oostelijke zijde bevindt zich het tweelaagse voormalig raadhuis uit 1880. Haaks op de zuidzijde van de Doornboomstraat sluit de Willibrordstraat aan, een klinkerweg voorzien van historische bestrating met rabat. Aan de uiterste westzijde staat de Willibrorduskerk (1400), die is omgeven door een ommuurd kerkhof. Vlak daarnaast staan enkele eenlaagse woonhuizen en boerderijen (1880 – 1950). Verder naar het oosten staan meer vrij gelegen woonhuizen (1900 – 1920) met voortuinen. De Willibrorduskerk met aangrenzend de pastorie (1865) ligt aan een bescheiden plein aan de noordzijde.
Na 1950 zijn het karakter van de plaatse, de infrastructuur en het omringende bebouwingsbeeld sterk gewijzigd; rondom de oude kerk is het bebouwingsbeeld goed bewaard gebleven. Aan de oostzijde staat eenzaam op de akkers een kerktoren als relict van de voormalige tiendakkernederzetting waar Middelbeers deel van uitmaakte. De kern is concentrisch met woonwijken in traditionele blokverkaveling. Het laatste woongebied De Hille is nog in ontwikkeling. Bebouwing met een bedrijfsmatig karakter ligt aan de zuidzijde en dringt qua vormentaal door tot aan het Doornboomplein (Boerenbondwinkel). Dit verstoort de historische lintbebouwing.
4.2.2.3. Kern Oirschot
KernBaannederzetting. Een voormalige hoofdplaats van het kwartier Kempenland van de Meierij van ’s-Hertogenbosch waarvan de huidige vorm, met markt en Vrijthof, dateert van na de dorpsbranden in 1462, 1566 en 1623 waarbij, door een verbod op herbouw de huidige pleinwanden ontstonden. De nagenoeg rechthoekige Markt wordt gedomineerd door de Sint-Petrusbandenkerk (1500). De Markt is via een klein straatje verbonden met het zuidelijke gelegen Vrijthof, het oorspronkelijke plein van de nederzetting rondom een romaanse kerk. (1100). De Markt wordt bereikt via in tracé gebogen straten (Koestraat, Nieuwstraat, Sint-Odulphusstraat, Rijksluisstraat, Molenstraat), welke deels onderling verbonden zijn door smalle stegen.
De bebouwing in de nederzetting heeft zijn oorspronkelijke aanzien grotendeels behouden. Aan de Markt bevinden zich overwegend tweelaagse woonhuizen (1600 – 1940) met voorgevels (overwegend uit 1850 – 1900), raadhuis (1513 + 1938), ten noorden van de kerk het voormalige kantongerecht (1908); aan deze zijde is de bebouwing van na de oorlog. Aan het Vrijthof, oorspronkelijk niet aan de noordzijde bebouwd, eveneens tweelaagse woonhuizen (1600 – 1850) met verspringende rooilijnen en hardstenen stoepen. Verder van de Markt af meer eenlaagse bebouwing van meer recente datum (1700 – 1940).
Karakteristiek zijn de smalle en zeer diepe achtertuinen veelal met restanten van boomgaarden. Langs en op de Markt maar ook in historische straten laanbeplanting met kastanjes en jonge linden. De aankleding van de historische wegen van oudsher uitgevoerd als klinkerwegen en kasseibestrating met rabatten is met name op de Markt gewijzigd. Op enkele plaatsen zijn er projectmatige invullingen ter vervanging van uitgeplaatste bedrijven. (Moriaan, Kappittelhof).
Direct rond de historische kern liggen gebieden met een gemengde bebouwing. Uitbreidingswijken uit diverse perioden liggen ten noorden en oosten van de kern. Het kanaal belemmerde uitbreiding in zuidelijke richting. Op dit moment wordt het eerste deel van het plan Moorland uitgevoerd. Gekoppeld aan het nieuw aansluitpunt op de A58 ontstond hier reeds het bedrijventerrein, De Scheper met zichtlocaties langs de snelweg. Voor Kanaalzone, Moorland en De Scheper is een apart beeldkwaliteitplan ontwikkeld.
(Historische) dorpslinten Oirschot Voor de structuur van het huidige Oirschot zijn de linten erg belangrijk. Zij vormen een welkome onderbreking van de planmatige woonvelden in het noordwesten. Typerend voor de linten is de variatie in bebouwing; samen vormt deze een tijdsbeeld en bevat veel informatie over de geschiedenis van het gebied.
In noordwestelijke richting loopt de Spoordonkseweg. Aan het begin staan karakteristieke villa’s uit de dertiger jaren. Verderop verraden langgevels het agrarisch verleden van het gebied. Een belangrijke zijtak is de Boterwijksestraat, een van de fraaie veldlinten in het landelijke gebied. De openheid tussen de linten is een karakteristiek om zuinig op te zijn. Bovendien is aan deze zijde de kern Oirschot nog te zien zoals in het verleden.
In noordoostelijke richting is er de Oude Grintweg. Hieraan zijn de eerste sociale huurwoningen gebouwd en meer naar buiten staan opnieuw langgevelboerderijen. Opvallend is het rechte verloop van deze oude landweg.
In oostelijke richting sluit de Rijkesluisstraat aan op de Bestseweg. De genoemde straat is zeker het fraaiste dorpslint deels buiten het beschermde dorpsgezicht. Veel aanliggende panden zijn Rijks- of Gemeentelijk monument. De Bestseweg is nog herkenbaar aan de vooroorlogse bebouwing en vindt zijn vervolg in de Oude Bestseweg temidden van villa’s op vrije kavels. Hier is alleen de route nog aanwezig, en pas bij de Notel komt het lintkarakter weer tevoorschijn. Vele langgevelboerderijen verlevendigen het beeld en vormen markante onderbrekingen in het zicht op de enorme bolle akker in de richting van Straten – De Bollen.
In zuidoostelijke richting loopt de Eindhovensedijk, waarvan de aantakking aan de Oirschotse zijde van het kanaal het Standaardplein vormt.
In het verlengde van de Molenstraat loopt in zuidelijke richting het Slingerbos, maar de aanleg van het Wilhelminakanaal knipte het lint door. Ook hier getuigen een aantal langgevels van het agrarisch heden en verleden in dit voormalige natte gebied (Moorland = moerasland). Overigens is dit kanaal een prachtig element, dat thans door nieuwe plannen en een beeldkwaliteitplan wordt omgeven.
Tenslotte, in het verlengde van de Koestraat met daaraan het Hof van Solms en als dominant einde het Klooster Nazareth, loopt Den Heuvel in westelijke richting. Door de aanleg van het kanaal wordt deze route niet meer als zodanig ervaren.
Planmatige uitbreidingenNa WO II komt voor Oirschot een periode van enorme expansie. Vooroorlogs zijn alleen de Dr. Feijstraat, de Vier Uitersten, en de Lindenlaan. In die tijd worden parallelstraatjes aangelegd waaraan nieuwe woningen geplaatst worden.
De gildewijk De eerste grotere planmatige uitbreidingen liggen ter weerszijden van de oude grintweg. Bedoeld is het gebied tussen de Oude Grintweg, de Spoordonkseweg, en de Kempenweg dit met uitzondering van de noordwesthoek, die van recente datum is (thematische woningbouw). Het zijn buurten die ontworpen zijn als stratenplan met een tuindorpprofiel, waaraan vervolgens seriematige woningbouw werd geplaatst.
De Korenaar en de DrossaardDe volgende slag bestaat uit de buurten De Korenaar tussen de Kempenweg, en de Raffendonkstraat ten zuidwesten van de groenzone bij de molen en de Drossaard. Behalve de Bestseweg (een dorpslint) en aansluitend de drie ‘hoven’ is dit gebied ontworpen volgens de principes van Het Nieuwe Bouwen. Een opvallend element is de hoogspanningslijn die de Korenaar in twee stukken knipt. Typerend zijn de ‘stempels’ de vaste patronen, waarin de bouwblokken zijn geplaatst en bij de Drossaard bovendien de dubbele ontsluiting van de woningen.
De Notel De grootste planmatige uitbreiding tot heden is De Notel, genoemd naar het oostelijke gelijknamige dorpslint. Dit ruim opgezette woongebied wordt doorsneden door groenzones; één daarvan bevat de molen en een oude landweg. De vormgeving van de rijtjes en tweekappers is aangenaam terughoudend in vormgeving, en in rustige lichte tinten en materialen uitgevoerd.
Moorland Ten zuiden van het Wilhelminakanaal is het nieuwste woongebied in uitvoering/ontwikkeling. Voor deze thematisch opgezette buurt is een beeldkwaliteitplan van kracht, waarin de welstandscriteria zijn verwoord.
Overige uitbreidingen De kern Oirschot kent een ouder bedrijventerrein ‘de Stad’, een terrein waar de gebruiksaspecten overheersen. Er wordt voor dit gebied gewerkt aan een revitaliseringplan, dat een beter klimaat beoogt te scheppen voor het ondernemen; daarbij behoort ook het verbeteren van de beeldkwaliteit.
Een recent terrein is De Scheper, een zichtlocatie aan de A58, waarvoor een beeldkwaliteitplan geldt. De welstandscriteria zijn in dit plan verwoord.
Het recreatiegebied De Kemmer is een half open gebied met een bosstrook afgeschermd van de A58 met daarin een groot sportcomplex, een bosbad en een camping. Veranderingen aan de bebouwing zullen hier niet snel in het oog springen. Veel strakker en formeler is het Sportpark Moorland.
4.2.2.4. Kern Spoordonk
Kasteelnederzetting. Een eertijds bescheiden kasteelnederzetting bij het nu verdwenen aan de Beerze gelegen kasteel Ten Bergh van de heren van Oirschot. Spoordonk is waarschijnlijk in de late middeleeuwen ontstaan op de oostelijke oeverwal van genoemde beek. Na circa 1300 doorliep Spoordonk een verdere ontwikkeling als kerkdorpnederzetting met een onverhard plein en een concentratie van bebouwing aan de Spoordonkseweg. Het plein met de daaraan gelegen H. Bernadettekerk, pastorie en school grenst aan de gebogen weg met een en tweelaagse vrijstaande woonhuizen met kap en voortuin in overwegend naoorlogse (Delfse school) stijl. Het profiel is in die tijd verbreed en nog enkele oudere huizen en een boerderij staan in de oorspronkelijke rooilijn. De recente uitbreidingen naar het westen zijn in dezelfde trant gerealiseerd. Met name aan de zuidzijde werd de kern in beperkte mate uitgebreid.
4.2.2.5. Straten – De Bollen
Akkernederzetting met plaatse. Oostelijk nabij Oirschot gelegen akkernederzetting met plaatse op een dekzandrug. Straten is in een gebied gelegen met open akkerbodems, bij de samenkomst van twee wegen. (Straten, de Bollen). Zowel de structuur als het bebouwingsbeeld zijn nog erg gaaf. Centraal ligt een driehoekige onverharde plaatse met een aan Sint-Antonius Abt gewijde kapel en een beplanting van populieren, linden en beuken. De bebouwing concentreert zich rond de plaatse en bestaat overwegend uit langgevelboerderijen en bijgebouwen daterend uit de periode van 1600 tot 1925; voortuinen en erven zijn veelal met beukenhagen omgeven. Aan de Oirschotse zijde lopen twee uitlopers om een grote bolle akker heen. Aan Straten ligt een kleine cluster van lang- en kortgevelboerderijen; aan de Bollen verspreid veelal evenwijdig aan de weg gelegen langgevelboerderijen.
De Kern Straten – De Bollen is een Beschermd Stads- en Dorpsgezicht.
We gebruiken noodzakelijke cookies voor je account en beveiliging. Voor anonieme gebruiksstatistieken (Google Analytics) vragen we je toestemming. Meer over cookies