Inwonerparticipatie (initiatief ligt bij de gemeente)
Dit wordt in de wet burgerparticipatie genoemd. Hierbij neemt de gemeente het initiatief en nodigt belanghebbenden uit om mee te denken en mee te doen bij het opstellen, uitvoeren en evalueren van beleid en plannen. De gemeente organiseert de participatie en weegt de opbrengst van de participatie mee.
Voorbeeld - Beleid begint bij het gesprek
Beleid maken over armoede en schulden? Dat begint niet achter een bureau, maar in de stad. Dat weet beleidsadviseur Sarah van de gemeente Gouda als geen ander. Als oud-schuldhulpverlener en ervaringsdeskundige begrijpt ze hoe belangrijk het is om met mensen te praten. Daarom trok ze de wijk in. Met een open houding, een leeg vel papier en één vraag: wat hebben jullie nodig?
Ze ging langs bij buurthuizen, koffieochtenden en eettafels in Korte Akkeren. Daar sprak ze met inwoners, vrijwilligers, buurtvaders en professionals. Niet om een lijstje af te vinken, maar om samen te werken aan beleid dat aansluit bij de praktijk. Het resultaat is een visie op de aanpak van armoede en schulden die voortkomt uit de ervaringen van Gouwenaars zelf. “Mensen willen niet alleen gezien worden,” zegt Sarah. “Ze willen iemand zíjn.” Dat vraagt om beleid met oog voor de menselijke maat. Om vertrouwen. En om collega’s die ook op de fiets stappen en in gesprek gaan met de stad. Daar liggen de verhalen. En in die verhalen liggen de werkelijke behoeften van inwoners van Gouda.
Overheidsparticipatie (initiatief ligt bij de belanghebbenden)
Bij overheidsparticipatie nemen inwoners, ondernemers of maatschappelijke organisaties het initiatief. Zij bedenken ideeën, starten projecten of vragen ondersteuning aan de gemeente. De gemeente heeft een ondersteunende en toetsende rol en kijkt hoe ze kan helpen.
De twee vormen van overheidsparticipatie, die zijn vastgelegd in de Gemeentewet als onderdeel van de Wet Versterking Participatie op Decentraal Niveau zijn: initiatieven en uitdaagrecht. Gemeenten moeten dit uiterlijk 1 januari 2027 opnemen in hun participatieverordening. Op de volgende pagina lichten we dat toe.
Voorbeeld - Grijs wordt groen
Het begon met één stoeptegel. Of nou ja, met het idee om die ene tegel te vervangen door een stukje groen. Een bewoner zag een kans, deelde het met de buren en voor je het weet ligt er een gezamenlijk plan. Geen dikke rapporten, geen vergadertafels, gewoon een buurt met zin in verandering.
Bij ‘Grijs wordt groen’ nemen bewoners het initiatief. Ze melden hun idee bij ons. Wij komen langs, maken kennis, enthousiasmeren én checken of het mogelijk is. Daarna gaan we aan de slag. Soms komt er vanuit de buurt een zelfgemaakte tekening, soms met een ontwerp van onze kant. Wij leggen het groenvak aan en zorgen voor planten. Of de bewoners doen dat zelf, met budget vanuit ons. Daarna zorgen de bewoners zelf voor het onderhoud.
En dat werkt. Via subsidies zoals de GoudApot of de zadenbibliotheek zijn er volop mogelijkheden om het haalbaar én betaalbaar te maken. Zo verandert grijs in groen. En groeit er niet alleen iets moois op straat, maar ook tussen mensen.
Initiatieven (initiatief ligt bij inwoners)
Eigen ideeën en plannen aandragen om een buurt, wijk of stad te verbeteren.
Dit kan gaan om sociale projecten, groenvoorzieningen of andere verbeteringen in de leefomgeving. Gemeenten kunnen deze initiatieven ondersteunen met middelen, advies en samenwerking.
Voorbeeld - Energie van onderop: bewoners bouwen zelf aan een duurzaam Gouda
Wat doe je als je cv-ketel het begeeft? Of als je met je buurt van het gas af wilt? In Gouda hoef je het wiel niet alleen uit te vinden. Via het Energienetwerk Gouda vinden bewoners en ondernemers elkaar. Ze delen ervaringen, stellen vragen, organiseren gezamenlijke acties en bouwen samen aan een stad die klaar is voor de toekomst.
Het platform is ontstaan vanuit de stad zelf. Gouwenaars die niet wilden wachten tot iemand anders begon, maar gewoon zelf aan de slag gingen. De Energiecoöperatie Gouda faciliteert het netwerk en zorgt dat ideeën, kennis en vragen samenkomen. Op energienetwerkgouda.nl vinden inwoners een groeiend overzicht van lokale initiatieven, deskundig advies en vooral: elkaar.
Het Energienetwerk brengt mensen bij elkaar die iets willen doen. Zoals samen isoleren, een inkoopactie starten, ervaring delen of een warmtepomp aanschaffen. Of gewoon even sparren met iemand die al een stap verder is. Zo maken steeds meer Gouwenaars hun wijk een stukje duurzamer. En Gouda een stuk sterker.
Uitdaagrecht
Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties kunnen betaalde taken van de gemeente overnemen als zij denken dat ze dit beter, slimmer of goedkoper kunnen doen.
Voorbeeld - Uitgedaagd? Uitgevoerd! SUPclean-up houdt het water schoon
Zij zagen het gebeuren: steeds meer afval in de Goudse grachten. En ze besloten niet te wachten tot iemand anders het oploste. De initiatiefnemers van SUPclean-up gingen zélf het water op. Op een SUP-board, met een afvalgrijper in de hand. Alles wat ze tegenkwamen, namen ze mee. Zo ontstond een simpele, maar doeltreffende aanpak: schoon water, vanuit de stad zelf.
SUPclean-up groeide uit tot een structurele samenwerking tussen de gemeente, het afvalverwerkingsbedrijf en de Goudse SUP-school. Geen grote structuren of ingewikkelde regels, maar direct effect. Met steun van donateurs organiseren ze steeds vaker clean-ups met groepen, nu zelfs in heel Nederland. Dat levert niet alleen schoner water op, maar ook bewustwording en betrokkenheid.
Met het uitdaagrecht in de hand dagen ze de gemeente en het waterschap uit: laat dit soort onderhoudstaken deels bij bewoners liggen. Want wie dagelijks op het water is, weet precies waar het misgaat. Door verantwoordelijkheid te delen, ontstaan nieuwe vormen van samenwerking. Praktisch, lokaal en met zichtbaar resultaat.
Privaat georganiseerde participatie onder de Omgevingswet (initiatief ligt bij bedrijven en organisaties)
Bij privaat georganiseerde participatie nemen bedrijven of organisaties zelf het initiatief voor een ruimtelijke ontwikkeling. De initiatiefnemer organiseert de participatie en de gemeente heeft een adviserende en toetsende rol. De gemeente betrekt de opbrengst van de participatie in de besluitvorming.
Deze Denkwijzer biedt een kader voor de eerste twee soorten participatie. Voor initiatiefnemers, zoals projectontwikkelaars en woningcorporaties, is er informatie beschikbaar over hoe zij bewoners en andere belanghebbenden kunnen betrekken bij hun plannen. In de ‘Participatiestrategie fysieke leefomgeving’ uit 2020 en in de pilotaanpak ‘Participatieleidraad voor initiatiefnemers’ staat uitgelegd hoe zij dit kunnen aanpakken onder de Omgevingswet.
Artikel 2.1
Soorten participatie
Onderdeel van Denkwijzer participatiebeleid ‘Gouda werkt samen, met én voor de stad’