De wettelijke bepalingen met betrekking tot reserves en voorzieningen en het weerstandsvermogen zijn vastgelegd in de Gemeentewet en het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Daarnaast vult de Commissie BBV het kader via notities, stellige uitspraken en richtlijnen nader in.
Reserves en voorzieningen worden vaak in één adem genoemd. Beide vermogensbestanddelen worden aan de passivazijde van de balans gepresenteerd. Toch bestaat er een wezenlijk onderscheid. Reserves worden gerekend tot het eigen vermogen van de gemeente. Voorzieningen tot het vreemde vermogen.
Voorzieningen worden gevormd omdat daar verplichtingen of risico’s tegenover staan waarbij de omvang en het tijdstip van optreden onzeker zijn. Het is voor de raad niet mogelijk om de bestemming van een voorziening te wijzigen. Voorzieningen zijn dus niet vrij besteedbaar of te bestemmen.
In het BBV is het onderscheid tussen reserves en voorzieningen gelegd bij de mogelijkheid voor de raad om de bestemming te kunnen wijzigen. Er is sprake van een reserve als de bestemming veranderd kan worden. Als de bestemming vast ligt is sprake van een voorziening.
In onderstaand overzicht zijn de meest kenmerkende verschillen tussen reserves en voorzieningen weergegeven.
Kenmerk
Reserve
Voorziening
Onderdeel van
Eigen vermogen
Vreemd vermogen
Instellen
Raadsbesluit
Verplicht te vormen (collegebesluit)
Besteden
Vrij besteedbaar
Vaste bestedingsrichting
Wijzigen van bestemming
Mogelijk
Niet mogelijk
Storten
Resultaat bestemmend: komt niet direct ten laste van de exploitatie (tenzij de raad hier vooraf toestemming voor gegeven heeft)
Resultaat bepalend: komt rechtstreeks ten laste van de exploitatie
Onttrekken
Resultaat bestemmend: komt niet direct ten gunste van de exploitatie (tenzij de raad hier vooraf toestemming voor gegeven heeft)
Besteding: rechtstreeks ten laste van voorziening. Vrijval: resultaatbepalend, komt rechtstreeks ten gunste van de exploitatie
Financiële onderbouwing
Niet verplicht, wel wenselijk
Verplicht
Toevoegen van rente
Toegestaan
Niet toegestaan
Omvang
Bestuurlijke keuze
Gelijk aan de verplichting
Hoofdstuk 1
Artikel 1.1
Algemeen
Onderdeel van Nota Reserves & voorzieningen gemeente Heemskerk 2025