De Woo vormt de primaire basis voor openbaarmaking van toezichtrapporten, met als uitgangspunt dat overheidsinformatie in beginsel openbaar is, met enkele uitzonderingsgronden (artikel 5 Woo). Openbaar gemaakte informatie dient actueel, nauwkeurig en vergelijkbaar te zijn.
De Awb stelt dat het besluit tot actieve openbaarmaking een formeel besluit is (artikel 1:3 Awb), waartegen bezwaar en beroep mogelijk is. De beginselen van behoorlijk bestuur zijn van toepassing, waaronder het vertrouwensbeginsel en het zorgvuldigheidsbeginsel. Zo moet de toezichthouder gerechtvaardigde verwachtingen bij aanbieders honoreren, en dient het proces zorgvuldig te worden voorbereid, onder meer door belanghebbenden vooraf te informeren over het voornemen tot openbaarmaking en hen de gelegenheid te bieden een zienswijze te geven (artikel 4:8 Awb).
De AVG vereist zorgvuldige verwerking van persoonsgegevens. Persoonsgegevens mogen alleen worden verwerkt indien dit strikt noodzakelijk is; bedrijfsnamen en andere openbare gegevens mogen in de regel worden opgenomen.
Transparant toezicht
Goed toezicht voldoet aan zes principes: selectief, slagvaardig, samenwerken, onafhankelijk, professioneel en transparant. Actieve openbaarmaking valt onder het principe van transparantie en heeft meerdere doelen:
Inzicht geven aan gemeenten en burgers rondom de kwaliteit van Wmo-voorzieningen, bijvoorbeeld ten behoeve van de aanvraag en inkoop van ondersteuning.
Het bieden van een (mogelijke) stimulans voor aanbieders om de vereiste verbetering in de kwaliteit van de ondersteuning aan te brengen. Publicatie kan de reputatie van een aanbieder positief of negatief beïnvloeden.
Lerend effect creëren voor andere aanbieders, door inzicht te bieden in de toetsingscriteria en –procedures.
Ondersteunen van andere toezichthouders en partijen die eigen onderzoek overwegen. Dit kan op het gebied van kwaliteit, rechtmatigheid, ketensamenwerking of arbeidsrecht, de landelijke inspecties en zorgkantoren. Het rapport kan bijdragen in de beeldvorming of informatie voorziening van een dergelijke partij.
Verantwoording afleggen over de effectiviteit van het toezicht.
Actieve en passieve openbaarmaking
Toezichtrapporten kunnen zowel actief als passief openbaar worden gemaakt.
Bij actieve openbaarmaking maakt het bestuursorgaan uit eigen beweging informatie openbaar. Dit betreft eindrapporten waarin de aanbieder de gelegenheid heeft gehad om feitelijke onjuistheden aan te geven en een zienswijze aan te leveren. Deze rapporten bevatten de uitkomsten van onderzoek waarin de Wmo-toezichthouder een oordeel geeft over de kwaliteit van de geboden voorziening.
Wanneer een inwoner een verzoek indient tot openbaarmaking, is er sprake van passieve openbaarmaking (artikel 4 Woo). In dergelijke gevallen wordt vaak om meer documenten gevraagd dan alleen het toezichtrapport.
Actieve openbaarmaking in Regio Utrecht
Sinds 2021 publiceert regio Utrecht actief toezichtrapporten uit het reguliere kwaliteitstoezicht. Met ingang van 1 januari 2026 worden ook rapporten uit signaalgestuurd onderzoek actief openbaar gemaakt.