4.1 De linten
Een duidelijk stedenbouwkundig kenmerk van Drechterland is de lintbebouwing. Alle kernen hebben een duidelijk herkenbare lintbebouwing. De meeste kernen, met uitzondering van Oosterleek, hebben haaks op de linten woonwijken gerealiseerd.
Deze linten vormen een heel bijzonder aanbod. Uitgesproken dorpswonen in een buitengewoon waardevolle open en groene omgeving afgewisseld met woningen en (agrarische) bedrijven. De lintbebouwing is veelzijdig in haar stedenbouwkundige verschijning. Naast historische panden zoals kleine arbeiderswoningen, tuindersstolpen prijken er ook statige stolpboerderijen. De lintbebouwingen kennen stukken met meer en minder openheid.
De bedrijvigheid binnen de lintbebouwing is sterk afgenomen. Er zijn nog enkele agrarische bedrijven te vinden, enkele middenstanders en ambachtelijke bedrijven. Veel bedrijven zijn noodgedwongen gestopt of hebben zich vanwege betere groeimogelijkheden gevestigd op het bedrijventerrein of in de polder.
4.2 De kernen
- Hoogkarspel
Hoogkarspel is de hoofdkern van Drechterland met ruim opgezette woonwijken waarvan de nieuwbouw gerealiseerd is vanaf de jaren 60 en tot op heden wordt voortgezet. Daarbij is het dorp in kwadrantvorm opgebouwd vanuit het oude centrum. Een mix van alle woningtypen met verschillende openbare voorzieningen zoals scholen, een sporthal, een dorpshuis, verzorgingstehuis, een bibliotheek etc.
De uitbreidingswijk Reigersborg is de meest recente woningbouwlocatie. Voor de eerste levensbehoeften kan men in het winkelcentrum Reigerspassage terecht.
- Hem-Venhuizen
Hem-Venhuizen zijn lintdorpen met enkele klein opgezette woonwijken zoals de Hertog Wilemweg, Noorder-Sluisstraat, Marktweg, Zeger-Davidzonweg en Pastoor Suidgeeststraat. De woonwijken ’t Wierker en Padland vormen gezamenlijk een voor Venhuizen grote woonwijk. Recente nieuwbouw wordt uitgevoerd in het plan Kadijk.
Deze gezamenlijke kern kent relatief vrij veel voorzieningen zoals basisscholen, een sporthal, dorpshuizen, accommodaties van sportverenigingen en een dorpshuis, verzorgingstehuis, een bibliotheek etc. Voor de eerste levensbehoeften kan men terecht in de kleine winkelconcentratie aan het Twijver en enkele winkels in de lintbebouwing. Voor het verenigingsleven zijn daarnaast nog enkele horecagelegenheden aanwezig.
– Wijdenes en Oosterleek
Deze dorpskernen bieden een landelijke woonomgeving. Er vindt in Wijdenes beperkte woningbouw plaats aan ’t Wuiver en de Molenweg. Oosterleek kent geen woningbouwlocatie. In Wijdenes is nog een levensmiddelenzaak aanwezig. Door de aanwezigheid van een brede school, basisschool, dorpshuis de Wiekslag, Oosterleker kerk met culturele activiteiten kunnen nog enkele voorzieningen worden geboden die de levensvatbaarheid van Wijdenes en Oosterleek vergroten. Daarnaast zijn nog drie horecagelegenheden aanwezig die in verschillende mate door het verenigingsleven worden benut. De inwoners van Wijdenes en Oosterleek zijn voor de overige winkelvoorzieningen aangewezen op de kern Hem-Venhuizen of naburige gemeenten.
De aantrekkingskracht van Oosterleek-Wijdenes is met name gelegen in het landelijk wonen in een vrij hechte woongemeenschap.
- Schellinkhout
Schellinkhout heeft qua lintbebouwing een eigen bochtige structuur. Met name het noordelijk gedeelte is daarbij nog relatief open. Winkelvoorzieningen zijn niet meer aanwezig. De bewoners zijn aangewezen op de nabuurgemeenten. Wel zijn een basisschool, dorpshuis, sportvereniging, bibliotheek en kerk met culturele activiteiten aanwezig.
De ligging van Schellinkhout bij het Markermeer geeft het dorp een eigen karakter. Buitendijks is een recreatieterrein aanwezig wat de aantrekkingskracht van dit gebied vergroot.
- Oosterblokker en Westwoud
Deze dorpskernen bieden een landelijke woonomgeving. Er vindt een op de lokale behoefte afgestemde woningbouwproductie plaats. Voor Westwoud is dat De Witte Dam en in Oosterblokker vindt dat tussen de Eland en de Essinglaan plaats in het plan Pancratius.
In Oosterblokker is een basisschool, een cultureel centrum, een sporthal en een snackbar aanwezig. In Westwoud zijn twee basisscholen, een dorpshuis met dorpswinkel en een sportcomplex met gymzaal.
-Het buitengebied
Het buitengebied van Drechterland kent een groot areaal agrarische gronden. Deze gronden zijn in gebruik voor alle soorten van agrarische productie, dus van bollenteelt tot kleinschalige fruitboomkwekerijen.
Rond Venhuizen kan het buitengebied ruwweg verdeeld worden in de wegen die van oudsher aanwezig waren zoals De Hout, Blokdijk, de Wijmers, Hemweg, Torenweg en de Zuiderdijk. Langs deze wegen is er al lange tijd sprake van een mengeling van agrarische bebouwing en burgerbebouwing. Deze gebieden zijn open van aard met wisselend agrarisch gebruik. Met name de Zuiderdijk als grens tussen land en Markermeer met aanwezige landschappelijke en natuurwaarden heeft een uniek karakter.
Het overige gebied is bij realisering van de ruilverkavelingen van De Drieban en Westwoud omgevormd van een vaarpolder naar een rijpolder. Gericht op een goede benutting van de agrarische gronden is er sprake van een rechte wegstructuur waaraan veel agrarische bedrijven zich hebben gevestigd. Ook bij de benutting van de vestigingsmogelijkheid is er nog steeds sprake van een open landschap. Helaas verdwijnen er steeds meer agrarische bedrijven waardoor ook in het agrarische productiegebied burgerbewoning toeneemt. Het gebied heeft qua grondgebruik nog steeds het aanzien van een zuiver agrarisch gebied, maar het feitelijk gebruik van de agrarische bedrijfsgebouwen neemt sterk af. Hierdoor is het gebruik van agrarische bedrijfspercelen ook omgezet in burgergebruik.
Het buitengebied vormt samen met de kernen een aantrekkelijk gebied om te wandelen of te fietsen, waarbij de Zuiderdijk een grote aantrekkingskracht heeft. Het golfterrein Westwoud in neemt een speciale plaats in Drechterland in vanwege de ligging en het ontstaan. Dit terrein was vroeger een regionale stortplaats, maar is bij het sluiten daarvan omgevormd in een opvallend, recreatief hoogwaardig terrein.
Extensieve recreatie moet door de aanleg en verbetering van wandelroutes en fiets- en kanoroutes nog aantrekkelijker worden gemaakt. Daarvoor is een regionaal Landschapsplan opgesteld, met een nadere uitwerking voor het HESgebied. In dit plan zijn scheggen voorzien die een recreatieve noord-zuid-verbinding moeten vormen met de natuurgebieden van de Kromme Leek en het Markermeer.