Het overgangsrecht van de stelselherziening van het omgevingsrecht is geregeld in hoofdstuk 22 van de Omgevingswet (de ‘bruidsschat’)28Met inwerkingtreding van de Omgevingswet draagt het Rijk een aantal regels over aan gemeenten en waterschappen. Dit pakket voormalige rijksregels wordt de bruidsschat genoemd. Die regels worden toegevoegd aan het omgevingsplan (voor gemeenten in hoofdstuk 22 daarvan) en aan de waterschapverordening (voor waterschappen). Provincies hebben geen bruidsschat nodig. De bruidsschat voorkomt dat Rijksregels komen te vervallen waarvoor nog geen nieuwe regels zijn opgesteld in de omgevingsplannen en waterschapsverordeningen. De bruidsschat voor gemeenten bevat onder meer regels voor horeca, geluidvoorschriften, kleinschalige en bodemverplaatsingen etc. Gemeenten en waterschappen hebben vervolgens tot 1 januari 2031 respectievelijk 1 januari 2026 de tijd om de regels uit de bruidsschat te herplaatsen of te laten vervallen, wanneer dat voor hun gebied c.q. hun gebieden niet van toepassing is., de Invoeringswet Omgevingswet, het Invoeringsbesluit Omgevingswet en de Invoeringsregeling Omgevingswet. Ook de aanvullingswetten, -besluiten en -regelingen bevatten overgangsrecht.
Het betreft overgangsrecht met eerbiedigende werking voor op de datum van inwerkintreding van de Omgevingswet (1 januari 2024) lopende procedures. Dit betekent dat een voorbereidingsprocedure voor besluitvorming die in gang is gezet vóór 1 januari 2024 en waarvoor de besluitvorming – inclusief de eventuele bezwaar- en beroepsprocedure tegen dat besluit – op die datum nog niet is afgerond, wordt afgewikkeld volgens het oude (tot en met 31 december 2023 geldende) recht. Met het ‘oude recht’ worden zowel de inhoudelijke als de procedurebepalingen bedoeld die op die besluiten van toepassing zijn.
Overgangsbepalingen bestuurlijke sanctiebesluiten
Evenzo geldt voor lopende verzetszaken dat het tot en met 31 december 2023 geldende (omgevings)recht van toepassing blijft na 1 januari 2024. In art. 4.22 Invoeringswet Omgevingswet zijn de wetten opgesomd waarvoor in het overgangsrecht wordt geregeld voor bestuurlijke sanctiebesluiten. Genoemd zijn onder meer de Wabo (Wet algemene bepalingen omgevingsrecht), de Waterwet en de Wet milieubeheer. Dit artikel is nadrukkelijk zo geformuleerd dat het overgangsrecht zowel van toepassing kan zijn op een op het moment van inwerkingtreding van de Omgevingswet al beëindigde overtreding, als een continue (dus nog voortdurende) overtreding, dan wel een dreigende overtreding. In laatstbedoelde situatie kan een preventieve last (onder bestuursdwang of onder dwangsom) worden opgelegd.29Tegelijkertijd is niet het moment van de overtreding bepalend voor de vraag of het oude dan wel de nieuwe spelregels, maar het kantelmoment in de gestarte handhavingsprocedure. Met deze formulering wordt beoogd te vermijden dat onduidelijkheid kan rijzen over de vraag welk recht van toepassing is op een overtreding die is aangevangen vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet en daarna voortduurt, of die dreigde vóór inwerkingtreding van de Omgevingswet en daarna is geëffectueerd (MvT IwOw, p. 492–493).
Als voor de inwerkingtreding van afdeling 18.1 Ow een overtreding heeft plaatsgevonden, een overtreding is aangevangen of het gevaar voor en overtreding klaarblijkelijk dreigde, en voor de inwerkingtreding van die afdeling een bestuurlijke sanctie is opgelegd voor die overtreding of dreigende overtreding, blijft het oude recht op die bestuurlijke sanctie van toepassing tot het tijdstip waarop:
De beschikking onherroepelijk is geworden, volledig is uitgevoerd of ten uitvoer is gelegd,
De beschikking is ingetrokken of is komen te vervallen, of
Als de beschikking gaat om de oplegging van een last onder dwangsom:
De last volledig is uitgevoerd,
De dwangsom volledig is verbeurd en betaald, of
De last is opgeheven. Afdeling 4.1 Inwerkingtredingswet Omgevingswet is in die gevallen niet van toepassing (art. 4.23 IwOw).
Op de ‘Richtlijn bestuurlijke strafbeschikkingsbevoegdheid milieu en keurfeiten’ (geldend tot en met 31 december 2023) is overgangsrecht van toepassing. In die zin dat in lopende zaken (zaken die uiterlijk 31 december 2023 zijn aangevangen) de voor de verdachte gunstigste bepalingen dienen te worden toegepast op basis van art. 1 lid 2 Sr.
Artikel 9
Overgangsrecht
Onderdeel van Richtlijn bestuurlijke strafbeschikkingsbevoegdheid fysieke leefomgevingsfeiten (art. 257ba, tweede lid, Sv)· Strafrecht
Deze tekst geldt sinds 1 januari 2024