In de Wft staat dat u consumenten, voorafgaand aan het aangaan van een overeenkomst, over een financieel product informatie moet verstrekken die redelijkerwijs relevant is voor een adequate beoordeling van dat product (artikel 4:20, eerste lid, Wft). Deze informatie noemen wij de relevante kenmerken van het product. Wat een relevant kenmerk is en wat wij in ieder geval zien als relevante kenmerken voor verschillende producten beschrijven wij hieronder. Niet voor alle producten heeft de AFM interpretaties gedaan, vandaar dat wij niet voor alle producten hebben bepaald wat de relevante kenmerken zijn. Ook betreffen de genoemde relevante kenmerken geen limitatieve opsomming. U kunt dit hoofdstuk gebruiken om voor vergelijkbare producten de relevante kenmerken te bepalen. De persoonlijke lening (hierover hebben wij geen interpretaties opgenomen) kent bijvoorbeeld overeenkomsten met het doorlopend krediet, waardoor de relevante kenmerken van deze producten logischerwijs overlap zullen kennen.
Naast de relevante kenmerken moet op basis van de van toepassing zijnde regelgeving over een aantal producten meer informatie worden gegeven. Deze verplichte informatie is hier niet opgenomen. Hierbij kunt u bijvoorbeeld denken aan verplichtingen voor consumptief krediet, die zijn opgenomen in het BGfo, zoals de standaardinformatie inzake consumptief krediet en het Europees gestandaardiseerd informatieblad hypothecair krediet.
In artikel 4:20, eerste lid, Wft is ook opgenomen dat voorafgaand aan het adviseren, het verlenen van een beleggingsdienst of nevendienst aan consumenten relevante informatie over de dienstverlening moet worden verstrekt.
Een relevant kenmerk van een product is een productkenmerk waarover de consument informatie nodig heeft om een product te kunnen begrijpen. De consument moet na het lezen van de relevante kenmerken weten wat hij mag verwachten van het product.
U moet de consument informeren over de volgende kenmerken, als deze van toepassing zijn op het product:
wat het product inhoudt (hoe werkt het product?)
de opbrengsten (zoals rente, rendement, uitkering, etc.)
de kosten
de risico’s
de (beperkende) voorwaarden (zoals garanties)
de niet-marktconforme kenmerken (dit zijn kenmerken die niet gebruikelijk zijn in de markt en relevant zijn voor een adequate beoordeling van het product)
De wet geeft geen eenduidig antwoord op deze vraag. Alle relevante kenmerken moeten worden verstrekt voorafgaand aan de totstandkoming van de overeenkomst. Deze informatie dient onder andere duidelijk te zijn. Voor consumenten is het in ieder geval duidelijk als alle relevante kenmerken in één informatiedrager, zoals een website of een brochure, terug te vinden zijn.
Relevante kenmerken van spaarproducten zijn op hoofdlijnen in te delen in rente, kosten, risico’s, beperkende voorwaarden, depositogarantiestelsel en niet-marktconforme voorwaarden. De belangrijkste valkuilen bij het verstrekken van informatie over spaarproducten zijn het niet of niet duidelijk weergeven van de termijn waarbinnen het rentepercentage van toepassing is en het niet of onjuist uitleggen van het depositogarantiestelsel. Hieronder staan enkele relevante kenmerken die op alle spaarproducten van toepassing kunnen zijn. Het is echter geen limitatieve opsomming. Specifieke typen spaarproducten hebben relevante kenmerken die alleen op die producten van toepassing zijn. Die zijn opgenomen in de paragrafen 4.1.2 tot en met 4.1.4.
de hoogte van de rente die wordt uitgekeerd in de verschillende situaties (bijvoorbeeld een actierente)
de rentevorm (vast of variabel)
de periode waarop het rentepercentage ziet (bij periode kan gedacht worden aan: een jaar, kwartaal, maand e.d.)
de opnamekosten
de kosten voor vroegtijdige beëindiging
de transactiekosten die gemaakt worden bij het omzetten van valuta
de kosten voor het openen van een deposito en/of spaarrekening
het valutarisico
het faillissementsrisico en andere risico’s waardoor een consument (tijdelijk niet kan beschikken over zijn geld en waar de consument in dat geval terecht kan
verplichte periodieke inleg en/of het maximum aan de (periodieke) inleg
minimaal aan te houden spaartegoed/inleg
beperkingen aan de bestedingsdoeleinden
beperkingen aan het opnemen van de inleg
Als voorbeeld een omschrijving van de volgende situaties:
Als het spaarproduct gericht is op de vermogende consument: het risico dat boven een bepaald bedrag het spaartegoed niet onder het depositogarantiestelsel valt.
Als meerdere entiteiten/handelsnamen vallen onder één bankvergunning: dat de garanties van het depositogarantiestelsel gelden voor het totaal van de tegoeden van de verschillende entiteiten/handelsnamen tezamen.
Dat duidelijk is hoe een vergoeding uit het depositogarantiestelsel wordt vastgesteld bij een bankspaarhypotheek.
Als een spaarproduct wordt aangeboden door een onderneming die is aangesloten bij een buitenlands garantiestelsel: dat het product valt onder een buitenlands garantiestelsel en de werking en voorwaarden van dat stelsel, in het bijzonder die punten waar dat stelsel afwijkt van het Nederlandse depositogarantiestelsel.
De volgende elementen zijn relevante kenmerken van een buitenlands garantiestelsel:
de hoogte van het gegarandeerde bedrag in Euro’s en in welke valuta’s het bedrag wordt gegarandeerd en uitgekeerd;
valutarisico en een toelichting hierop;
de naam van de onderneming die verantwoordelijk is voor het uitkeren van het gegarandeerde bedrag en het land waar deze instelling is gevestigd.
opnamekosten bij een spaarrekening met een variabele rente
wat er gebeurt met de gelden die op een tussenrekening staan in geval van faillissement
als er geen depositogarantiestelsel van toepassing is, een vermelding hiervan
Naast de relevante kenmerken die voor alle spaarproducten gelden, hebben spaardeposito’s in ieder geval nog drie andere kenmerken die voor een consument relevant zijn:
De wijze waarop wordt omgegaan met het geld op het spaardeposito na afloop van een termijn. Valt het geld vrij of wordt het spaardeposito automatisch verlengd?
Dat het deposito alleen met toestemming van de financiële onderneming tussentijds kan worden beëindigd of dat het deposito helemaal niet tussentijds opgenomen kan worden.
Opeisbaarheid van een deposito bij levensgebeurtenissen die hierop van invloed zijn, zoals overlijden van de depositohouder.
Naast de relevante kenmerken die voor alle spaarproducten en spaardeposito’s gelden, hebben achtergestelde deposito’s in ieder geval nog drie andere kenmerken die voor een consument relevant zijn:
Dat de consument bij een eventueel faillissement van de bank alleen geld terugkrijgt als er nog geld over is in de boedel, nadat de andere schuldeisers zijn uitbetaald.
Of een achtergesteld deposito wel of niet onder het depositogarantiestelsel valt.
Dat de consument zijn geld niet tussentijds kan opnemen.
De fiscale behandeling en deblokkering zijn relevante kenmerken bij fiscaal gefaciliteerde spaarrekeningen. U moet daarom uitleggen dat de fiscale aftrekbaarheid, de toekomstige belasting van de periodieke uitkeringen, de looptijd van het product en de bandbreedte van jaarlijkse stortingen een rol kunnen spelen bij de fiscale behandeling. Een relevant kenmerk is ook dat deblokkeren vergaande fiscale gevolgen heeft.
Relevante kenmerken van leningen zijn op hoofdlijnen in te delen in kosten (rente), voorwaarden, opnemen/aflossen, wijzigen/opzeggen en waar van toepassing fiscaliteit. Hieronder zijn voor een doorlopend krediet en een hypotheek enkele relevante kenmerken opgenomen die mogelijk van toepassing zijn op uw product. Het is echter geen limitatieve opsomming. Voor informatieverstrekking over leningen zijn er daarnaast ook normen opgenomen in het BGfo. Interpretaties met betrekking tot krediet kunt u vinden in hoofdstuk 10.
de te betalen rente
de rentevorm (vast of variabel)
in geval van een variabele rente, de voorwaarden waaronder de rente gewijzigd kan worden
de opnamekosten
de aanvullende voorwaarden om voor het krediet in aanmerking te komen (zoals af te sluiten verzekeringen of zekerheden die moeten worden gegeven)
de duur van de overeenkomst, of een indicatie hiervan
de voorwaarden bij overlijden van de kredietnemer
de manier waarop de reguliere aflossing en rentebetaling plaatsvinden
de mogelijkheid tot vervroegde aflossing en hoe de consument dit moet doen
de manier waarop het krediet kan worden opgenomen
het minimale / maximale in één keer op te nemen bedrag
de wijze waarop de kredietlimiet gewijzigd kan worden
de wijze waarop het termijnbedrag gewijzigd kan worden
de wijze waarop het krediet beëindigd kan worden
Niet-marktconforme kenmerken zijn kenmerken van een product die voor deze productgroep niet gebruikelijk zijn in de markt.
de toetsing van de consument en de registratie van het krediet bij het Bureau Krediet Registratie
de mogelijke rentevaste periodes, waarbij u moet vermelden dat de rente na de rentevaste periode opnieuw wordt vastgesteld
de mogelijkheden die er zijn om een rentevaste periode te wijzigen of mee te nemen bij verhuizing, waarbij u in generieke zin moet vermelden wat de gevolgen hiervan zijn
in geval van een variabele rente (of tarief met een rentevaste periode van korter dan 1 jaar):
hoe deze is opgebouwd (het basistarief, de opslag en de componenten waaruit de opslag bestaat)
onder invloed van welke factoren de opslag kan wijzigen
dat de maandlasten kunnen fluctueren
als er rentekortingen mogelijk zijn:
de voorwaarden van de rentekortingen
als er geïnformeerd wordt over (mogelijke rentekortingen op basis van) NHG)
de voorwaarden van NHG
de kosten van NHG
de vermelding of de korting ook bij verlenging wordt verkregen
de duur van de overeenkomst
de verplichting een verzekering ter waarborging van de hypotheek af te nemen
de verplichting de woning in onderpand aan de geldverstrekker te geven
de verplichting tot het doen passeren van de hypotheekakte bij de notaris
de manier waarop de aflossing of de opbouw plaatsvinden, waarbij ook relevante risico’s worden toegelicht
de mogelijkheden om vergoedingsvrij af te lossen
als dit van toepassing is: de berekening van de te betalen vergoeding bij vervroegd aflossen
in het geval van een aflossingsvrije hypotheek, dat er gedurende de looptijd alleen rente wordt betaald en niet wordt afgelost
in het geval van een aflossingsvrije hypotheek, dat er geen vermogen wordt opgebouwd om de lening mee af te lossen
de verplichting om de lening aan het einde van de looptijd af te lossen (in het geval van een aflossingsvrije hypotheek bijvoorbeeld met eigen vermogen of de opbrengst van de verkoop van de woning)
De fiscale behandeling van een hypotheek resulteert in verschillende relevante kenmerken, waaronder de maximale hypotheekrenteaftrek van 30 jaar. U moet de desbetreffende generieke relevante kenmerken benoemen en de consequenties hiervan toelichten.
Niet-marktconforme kenmerken zijn kenmerken van een product die voor deze productgroep niet gebruikelijk zijn in de markt.
Relevante kenmerken van verzekeringen zijn, afhankelijk van het soort verzekering, op hoofdlijnen in te delen in informatie over de dekking, de premie, het opzeggen van de polis en de beperkende voorwaarden. Hieronder staat voor een aantal verzekeringen aangegeven welke kenmerken de AFM in de afgelopen jaren heeft benoemd als relevante kenmerken. Dit is geen limitatieve opsomming en staat los van de rechten en plichten die vanuit zelfregulering voortvloeien. Naast deze kenmerken zijn er in het BGfo specifieke bepalingen opgenomen voor informatieverstrekking over verzekeringen. Deze worden hier niet behandeld, maar zijn te vinden in het BGfo.
Voor alle verzekeringen heeft de AFM hieronder vier elementen weergegeven die relevant zijn voor een consument en die u in ieder geval moet vermelden:
de wettelijke ontbindingstermijn
de wijze waarop de consument gebruik kan maken van het recht om de overeenkomst op te zeggen (ontbindingsrecht)
bij telefonische verkoop, een verwijzing naar uw website/brochure, voor uitgebreidere informatie over het product
niet-marktconforme kenmerken (dit zijn kenmerken die niet gebruikelijk zijn in de markt en relevant zijn voor een adequate beoordeling van het product)
Let op! Per 1 oktober 2018 is de richtlijn verzekeringsdistributie 2016/97/EU geïmplementeerd in de nationale regelgeving, waarin informatieverstrekkingsvereisten staan. Zo volgt uit artikel 65b BGfo de verplichting om voor schadeverzekeringen het ‘informatiedocument over het verzekeringsproduct’ op te stellen.
wat verzekerd is en gedurende welke periode
de uitsluitingen op de dekking, zoals oorzaken van overlijden waardoor geen uitkering plaatsvindt (Hierbij kan een duidelijke verwijzing naar de relevante artikelen in de voorwaarden volstaan.)
de ingangsdatum van de verzekering als deze direct kan worden aangevraagd en/of afgesloten
de factoren die de hoogte van de premie bepalen (Het volstaat als er bijvoorbeeld een rekentool beschikbaar is op basis waarvan consumenten de premie kunnen berekenen.)
een reële indicatie van de premie en/of koopsom
het feit dat de ingevulde gezondheidsverklaring kan leiden tot een premiewijziging, andere voorwaarden of tot weigering
de mogelijkheid tot afkoop van een koopsompolis en bijbehorende kosten
de productkenmerken die tussentijds gewijzigd kunnen worden (het optierecht)
de beperkingen van het optierecht
de te betalen successierechten
de mogelijkheid van kruislingse premiebetaling
Wij hebben in 2011 het rapport Onderzoek naar de distributie van uitvaartverzekeringen’ gepubliceerd. In dit rapport staat onder andere een toelichting op onderstaande relevante kenmerken van een uitvaartverzekering.
het type verzekering (natura/kapitaal/natura-sommen/natura met aanvullend kapitaal)
een toelichting op de term ‘gemiddelde uitvaart’ als deze term wordt gebruikt
de dekking van het verzekerde (basis)pakket
de belangrijkste uitsluitingen van het verzekerde pakket/de verzekering
de werking van een eventueel ledenvoordeel
het type grafrechten dat is inbegrepen (inclusief de looptijd)
de beperkende voorwaarden met betrekking tot de uitkering van de verzekering (Hierbij moet u onder andere toelichten op welke wijze de verzekering uitkeert in het eerste verzekeringsjaar.)
of het restant van het te hoog verzekerde bedrag wordt teruggegeven aan de consument
het verschil in hoogte van de kosten tussen een crematie en een begrafenis
de hoogte van de totale premie, dit is de hoogte van de premie die de consument, afhankelijk van de wijze waarop hij wil betalen, maandelijks/per kwartaal/per jaar moet betalen
het bedrag waarvoor de consument verzekerd is (het ‘verzekerd kapitaal’)
de totale looptijd, en de invloed van de looptijd op de hoogte van de premie
de werking/wijze van indexering en het gevolg hiervan voor de hoogte van de premie
als u de koopsom of het deposito vergelijkt met sparen, het feit dat het geld in deze situatie niet onder het depositogarantiestelsel valt
mogelijkheden en eventuele kosten die verbonden zijn aan tussentijdse opname van het ingelegde geld
wat verzekerd is per soort verzekering
een beschrijving van de dekking van de hulpdienst in het binnen- en buitenland
de vergoeding bij total loss, de nieuwwaarde- en afschrijvingsregeling
de uitsluitingen op de dekking (Hierbij kan een duidelijke verwijzing naar de relevante artikelen in de voorwaarden volstaan.)
de hoogte van het eigen risico en de bijbehorende voorwaarden
de ingangsdatum van de verzekering
de factoren die de hoogte van de premie bepalen (Het volstaat als er bijvoorbeeld een rekentool beschikbaar is op basis waarvan consumenten de premie kunnen berekenen.)
de hoogte van de premie
de bonus/malusinschaling bij afsluiten van de verzekering, de trede en de korting op de premie
een directe verwijzing naar de informatie over het bonus/malussysteem en de schades die hierop van invloed zijn (Hierbij kan een duidelijke verwijzing naar de relevante artikelen in de voorwaarden volstaan.)
de regels die gelden voor specifieke doelgroepen, zoals jongeren
een looptijd / contractstermijn die afwijkt van de gebruikelijke looptijd/contractstermijn in de markt.
de verschillen in schadevergoeding als gevolg van samenwerking met derden bij de afhandeling van de schade, zoals schadeherstelbedrijven
Wij hebben in 2011 het rapport ‘Arbeidsongeschiktheidsverzekeringen voor zelfstandigen’ gepubliceerd. In dit rapport staat onder andere een toelichting op onderstaande relevante kenmerken van een arbeidsongeschiktheidsverzekering.
beroepsklasse
eindleeftijd
uitkeringsduur
wachttijd / eigen risico
soort dekking (beroepsarbeid/passende arbeid/gangbare arbeid)
indexatie
uitkeringsdrempel
medische uitsluitingen (die voor alle verzekerden van toepassing zijn)
leeftijd van de verzekerde
wijziging beroep en/of werkzaamheden
daling of stijging van inkomen
wijziging verzekerde bedragen
afhandelen van een claim
tijdelijke stopzetting verzekering
verblijf buitenland
sommen- of schadeverzekering
contractduur
opzegtermijn
Wij hebben in 2013 het rapport ‘Onderzoek naar expirerende lijfrentes’ gepubliceerd. In dit rapport staat onder andere een toelichting op onderstaande relevante kenmerken van een lijfrente:
de basisinformatie over de werking van lijfrentes, zoals informatie over het doel van een lijfrente, de doelgroep van een lijfrente en specifieke kenmerken van een lijfrente, waaronder het onderscheid tussen de opbouw- en uitkeringsfase
de relevante generieke fiscale aspecten van een lijfrente
de verschillende productkenmerken van de beschikbaar gestelde lijfrente-uitkeringsproducten zoals de looptijd, het langlevenrisico (levenslang versus tijdelijk) en het al dan niet afdekken van het nabestaandenrisico
wat de (fiscale) gevolgen zijn als de klant niet, of niet tijdig, een keuze doorgeeft ten aanzien van de vorm van dienstverlening, de financiële dienstverlener waar de dienstverlening wordt afgenomen en het aan te kopen product
de verschillende opties die een klant heeft bij expiratie van zijn lijfrente: het vrijvallende kapitaal ineens laten uitkeren, periodiek uit laten keren of het opbouwproduct verlengen
de verschillen tussen een bancaire lijfrente en een lijfrenteverzekering
Relevante kenmerken van beleggen zijn op hoofdlijnen in te delen in de werking van het product, de risico’s, het rendement, de kosten en de verhandelbaarheid. Een belangrijke valkuil bij informatie over beleggingsproducten is dat er wel veel aandacht is voor de positieve kenmerken zoals het rendement, maar dat er weinig aandacht is voor negatieve kenmerken zoals de risico’s en de kosten. Sommige typen beleggingsproducten hebben relevante kenmerken die alleen op die productsoort van toepassing zijn. Voor alle verpakte retailbeleggingsproducten moet een Essentieel informatiedocument (Eid) worden opgesteld en verstrekt. Veel productkenmerken die de AFM beschouwt als relevante kenmerken worden opgenomen in het Eid. Hieronder worden producten behandeld waarvan wij in de afgelopen jaren bepaalde kenmerken hebben benoemd als relevante kenmerken. Het is echter geen limitatieve opsomming. Voor sommige beleggingsproducten hebben wij in het verleden meer interpretaties gedaan dan voor andere.
Sommige beleggingsproducten kunnen worden gekwalificeerd als een effect. Effecten worden uitgegeven door een uitgevende instelling, zie hiervoor hoofdstuk 6. Op uitgevende instellingen is niet Deel 4 van de Wft, maar de Prospectusverordening (EU) 2017/1129 van toepassing. Echter, als een beleggingsonderneming een beleggingsdienst verleent met betrekking tot effecten is deel 4 wel van toepassing. Hetzelfde geldt voor rechten van deelneming in een beleggingsinstelling of icbe. Zie hiervoor artikel 4:20, eerste lid, Wft.
Let op! Zowel in de wet- en regelgeving op nationaal als op Europees niveau zijn specifieke bepalingen opgenomen voor informatieverstrekking. Voorbeelden hiervan zijn de Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/565 (ter aanvulling van Markets in Financial Instruments Directive – MiFID II) en de Verordening (EU) Nr. 1286/2014 over essentiële-informatiedocumenten voor verpakte retailbeleggingsproducten en verzekeringsgebaseerde beleggingsproducten (PRIIPs).
Voor rechten van deelneming in een beleggingsinstelling hebben wij geen lijst opgesteld met relevante kenmerken waarover de belegger moet worden geïnformeerd. Wel hebben wij eerder de volgende interpretatie gedaan over rechten van deelneming in een beleggingsinstelling:
De mate van verhandelbaarheid van een deelnemingsrecht moet worden vermeld.
Voor effecten hebben wij geen lijst opgesteld met relevante kenmerken waarover de belegger moet worden geïnformeerd. Wel hebben wij eerder de volgende interpretatie gedaan over effecten:
Als een obligatie achtergesteld is, moet u dit vermelden en uitleggen wat dit betekent.
de cyclische markt
het financiering- en herfinancieringrisico
de afwijkende verkoopopbrengst
het valutarisico
Informeer de consument over de variabelen die een grote invloed hebben op het rendement en over de wijze waarop deze variabelen het rendement beïnvloeden.
Informeer de consument over de kosten die hij naast zijn inleg moet betalen. Leg daarnaast uit dat een groot deel van de kosten om het schip te bouwen en te exploiteren vaste kosten zijn en dat hierdoor het rendement op de investering snel vermindert bij tegenvallende opbrengsten.
Scheepsinvesteringen zijn niet altijd verhandelbaar, waardoor de kans bestaat dat de consument gedurende de looptijd niet over zijn geld kan beschikken. Leg dit uit en vertel ook over de wijze waarop hij zijn participatie kan verkopen.
Scheepsinvesteringen worden aangeboden in verschillende beleggingsvormen die verschillende consequenties hebben voor de aansprakelijkheid van de consument. De aansprakelijkheid kan tijdens de looptijd veranderen. Informeer de consument over zijn aansprakelijkheid en over welk deel van zijn vermogen hij kan verliezen.
Het schip wordt vaak voor een groot deel gefinancierd met een hypothecaire geldlening. Dit heeft grote consequenties voor de belegging. Informeer de consument over de consequenties die de financiering van het schip kan hebben.
Als er een fiscale regeling van toepassing is, moet de consument geïnformeerd worden over de voorwaarden voor het gebruik van deze regeling en welke consequenties dit voor hem heeft. Vertel ook aan welke voorwaarden hij moet voldoen om gebruik te kunnen maken van de regeling.
Artikel 4
Relevante kenmerken – artikel 4:20 Wft
Onderdeel van Beleidsregel Informatieverstrekking· Bank- en effectenrecht, financiering
Deze tekst geldt sinds 30 september 2024