In het onderdeel over ordelijkheid en controleerbaarheid van het financieel beheer (onderdeel b van de andere informatie) worden de organisatorische maatregelen beschreven die gedurende het jaar zijn genomen om de rechtmatige en doelmatige uitvoering van de wettelijke regelingen en taken te waarborgen. Hierbij wordt specifiek aandacht besteed aan de volgende zeven punten:
het gevoerde beleid;
de naleving van wet- en regelgeving;
de administratieve organisatie en interne beheersing;
de geautomatiseerde gegevensverwerking;
de bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik;
de tijdige afstorting van ontvangen gelden;
invulling van doelmatigheid binnen de uitvoering van wettelijke taken door het CAK.
In de bestuurlijke verantwoording richt het CAK zich op de uitvoering van de wettelijke taken met betrekking tot deze punten. De raad van bestuur van het CAK heeft vrijheid in de vorm van de verantwoording, met als enige vereiste dat elk van de genoemde zeven punten afzonderlijk wordt behandeld.
Het CAK belicht hier:
het actuele en geplande (uitvoerings)beleid;
de effectiviteit van het gevoerde (uitvoerings)beleid en de bedrijfsvoering;
de impact van het gevoerde (uitvoerings)beleid;
verantwoording over de (financiële) gevolgen van huidige problemen in de uitvoering voor zowel de burger als de dienstverlening.
Hier gaat het CAK in op:
het volledig, juist en tijdig toepassen van geldende wet- en regelgeving in het verslagjaar;
hoe onderhoud aan procedurebeschrijvingen en werkinstructies wordt uitgevoerd naar aanleiding van wijzigingen in geldende wet- en regelgeving.
Dit omvat:
genomen maatregelen om de rechtmatigheid en doelmatigheid van financiële stromen voor de wettelijke taken te waarborgen;
actualiteit van procesbeschrijvingen per regeling en de koppeling tussen deze procesbeschrijvingen en werkprogramma’s;
maatregelen in het kader van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO);
de voorzieningen die het CAK heeft getroffen waardoor personen en instellingen, die met het CAK in aanraking komen in verband met de uitvoering van de taak van het CAK, in de gelegenheid zijn voorstellen tot verbetering van werkwijzen en procedures te doen;
waarborging van zorgvuldige behandeling van personen, instellingen, bezwaarschriften en klachten;
inrichting van het risicomanagementsysteem en de interne beheersstructuur, inclusief de werking van interne beheersmaatregelen gedurende het jaar, met expliciete toelichting op actuele zaken (tot het moment van indiening van de bestuurlijke verantwoording), risico’s en knelpunten in de uitvoering;
belangrijkste resultaten van interne controles en intern toezicht, en de vervolgacties op basis daarvan;
hoe de betrouwbaarheid en continuïteit van managementinformatie voor besluitvorming en financiële verantwoording, zowel intern als extern, wordt gewaarborgd, met vermelding van eventuele knelpunten.
Het CAK richt zich op:
de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen voor het waarborgen van de bedrijfscontinuïteit van geautomatiseerde systemen;
de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen voor toegangsbeveiliging van geautomatiseerde systemen;
de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen voor change management van geautomatiseerde systemen;
belangrijkste resultaten van IT-audits naar de opzet, het bestaan en de werking, inclusief vervolgacties;
de mate waarin application controls zijn opgenomen in applicaties, de continue werking hiervan en de mate waarin het CAK daarop steunt.
Hierbij besteedt het CAK aandacht aan:
hoofdlijnen van het beleid ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik in het kader van de wettelijke taakuitoefening door het CAK;
onderzoeken uitgevoerd in het verslagjaar, de aard van fraude (intern of extern) en resultaten met verbeteracties in het kader van de wettelijke taakuitoefening door het CAK.
Hierbij besteedt het CAK aandacht aan:
afspraken met fondsbeheerder, gemeenten en zorgaanbieders over het tijdig afstorten van gelden;
de opzet, het bestaan en de werking van mitigerende maatregelen die garanderen dat de ontvangen gelden tijdig worden afgestort;
belangrijkste uitkomsten van intern toezicht op de opzet, het bestaan en de werking van de mitigerende maatregelen en vervolgacties.
Het CAK legt verantwoording af over de doelmatige uitvoering van haar wettelijke taken. Doelmatigheid richt zich op een verantwoorde verhouding tussen ingezette middelen en behaalde resultaten. Dit betekent niet per definitie de laagste kosten, maar een optimale balans die per situatie en context kan verschillen.
Vanuit toezichtperspectief wordt erkend dat doelmatigheid zich moeilijk laat vangen in vaste normen. Het is in belangrijke mate aan het CAK om toe te lichten waarom bepaalde keuzes binnen de uitvoering als doelmatig kunnen worden beschouwd. De uitleg en onderbouwing door het CAK zijn hierin leidend.
Doelmatigheid is relevant bij de uitvoering van de wettelijke taken van het CAK. Daarnaast speelt samenwerking met ketenpartners, zoals gemeenten en de Belastingdienst, een belangrijke rol. Een effectieve samenwerking vormt vaak een randvoorwaarde voor een doelmatige uitvoering.
Het CAK beschikt momenteel nog over beperkte sturingsinformatie op het gebied van doelmatigheid. In lijn hiermee werkt het CAK samen met VWS aan de ontwikkeling van een kostprijsmodel dat inzicht geeft in de kostenopbouw per regeling. Dit model wordt gezien als een basis voor de verdere duiding van doelmatigheid. De NZa volgt deze ontwikkeling, maar is geen actieve deelnemer in dit traject.
In de bestuurlijke verantwoording licht het CAK de invulling van doelmatigheid toe in een vrij format, binnen de paragraaf over ordelijkheid en controleerbaarheid. Hierbij ligt de nadruk op het functioneren van het planning- en controlesysteem, de administratieve organisatie en interne beheersing, en de manier waarop met beschikbare middelen invulling is gegeven aan de uitvoeringstaken. Daarnaast rapporteert het CAK over signalen van knelpunten, zoals de impact van verouderde ICT-systemen, die de doelmatigheid beïnvloeden. Deze signalen dragen bij aan het inzicht in doelmatigheid en bieden aanknopingspunten voor verbetering.
De NZa volgt de ontwikkeling van doelmatigheid bij het CAK via de reguliere toezichtcyclus. De toelichting van het CAK op gemaakte keuzes en samenwerkingsvormen speelt hierin een centrale rol.
Het CAK moet ervoor zorgen dat de bestuurlijke verantwoording een getrouw (juist en volledig) beeld geeft van de uitvoering van de wettelijke taken. Juistheid en volledigheid betekenen in essentie dat de verantwoordingsinformatie die wordt verstrekt, overeenkomt met de feitelijke gebeurtenissen (de werkelijkheid) en geschikt is voor het beoogde doel van de informatie aan de gebruiker. In dit verband moeten de activa en passiva in de financiële verantwoording en toelichtingen daarop en de in de matrix bestuurlijke verantwoording opgenomen financiële stromen een feitelijke weergave zijn van de transacties, de uitgevoerde werkzaamheden en de gebeurtenissen in het verslagjaar. De financiële stromen en de activa en passiva in de financiële overzichten moeten worden toegelicht volgens de waarderingsgrondslagen zoals opgenomen in bijlage 1.
Rechtmatigheid houdt in dat de verantwoordingsinformatie voldoet aan de geldende wet- en regelgeving. Binnen dit begrip wordt onderscheid gemaakt tussen financiële rechtmatigheid en procedurele rechtmatigheid, afhankelijk van de mate waarin sprake is van directe financiële gevolgen.
Financiële rechtmatigheid betreft handelingen of besluiten die rechtstreeks financiële gevolgen hebben, zoals het toekennen, innen of uitbetalen van bedragen. Dit gaat bijvoorbeeld over het rechtmatig opleggen en/of correct terugbetalen van een eigen bijdrage.
Procedurele rechtmatigheid heeft betrekking op het naleven van procedures, inspanningsverplichtingen en (tussen)prestaties die op zichzelf geen directe financiële uitwerking hebben, maar waarvan het niet naleven indirect kan leiden tot financiële gevolgen7Met uitzondering van gevallen waarbij een procedurele rechtmatigheid wel gekoppeld kan worden aan een specifieke stroom en derhalve (direct) leidt tot een financiële onrechtmatigheid.. Denk hierbij aan het tijdig verwerken van gegevens of het opvolgen van signaleringslijsten. Deze prestaties zijn essentieel voor een juiste, volledige en tijdige afronding van het proces dat uiteindelijk leidt tot een financiële handeling.
In de bestuurlijke toelichting, als onderdeel van de matrix bestuurlijke verantwoording, moet het CAK zich verantwoorden over bijzonderheden hieromtrent bij de verschillende wettelijke regelingen en taken. Concreet rapporteert het CAK over:
procedures voor het opvolgen en oplossen van (technische) storingen of signaleringslijsten (functionele uitvalbakken) bij het opleggen van eigen bijdragen, om stapelfacturen8Dit betreft facturen met meer dan twee perioden op de factuur te voorkomen;
procedures voor informatie- en onderzoeksplicht, inclusief periodieke bestandsvergelijkingen en het opvolgen van signaleringslijsten, om ervoor te zorgen dat opgelegde eigen bijdragen zijn gebaseerd op de juiste informatie en foutieve registratiegevolgen voor burgers worden beperkt;
procedures voor tijdige, binnen de wettelijke opleggings- en herzieningstermijnen van de eigen bijdragen Wlz en Wmo 2015, beschikken van eigen bijdragen aan de burger9Het betreft hier puur de taken die onder de directe verantwoordelijkheid en binnen de invloedsfeer van het CAK vallen., om het afboeken van baten te voorkomen;
procedures voor incasso-inspanningen om het afboeken van vorderingen te voorkomen.
Deze taken vallen onder de directe verantwoordelijkheid van het CAK. Tijdigheid is hierbij van groot belang vanwege mogelijke financiële consequenties voor burgers, gemeenten, fondsen en zorgaanbieders. Tijdigheid wordt alleen meegewogen in het kader van financiële rechtmatigheid wanneer deze expliciet is vastgelegd in wet- of regelgeving.
Daarnaast wordt in de uitvoering onderscheid gemaakt tussen directe verantwoordelijkheid en gebruikersverantwoordelijkheid. Bij directe verantwoordelijkheid is het CAK volledig verantwoordelijk voor de uitkomsten van een proces. Bij gebruikersverantwoordelijk is het CAK verantwoordelijk voor de juiste uitvoering van een proces op basis van betrouwbare (juiste, volledige en tijdige) gegevens van derden, zoals zorgaanbieders, Wlz-uitvoerders, de Sociale Verzekeringsbank (SVB), de Belastingdienst, gemeenten, BRP enzovoort. Hierbij mag het CAK ervan uitgaan dat deze partijen juiste, volledige en tijdige gegevens aanleveren. Voorwaarde is dat de aanleverings- en (opvraag)procedures en de infrastructuur van het CAK goed functioneren, zodat deze geen belemmeringen vormen voor de uitvoering van de wettelijke taken.
Het CAK onderzoekt, herstelt en corrigeert fouten en onzekerheden die zich in het verslagjaar voordoen. Als er fouten of onzekerheden zijn die nog niet zijn opgelost of gecorrigeerd, dan moeten deze in het daaropvolgende verslagjaar alsnog worden opgevolgd. Als het CAK besluit om geen correctie door te voeren, moet duidelijk worden gemotiveerd waarom niet. Dit geldt ook voor fouten en onzekerheden uit eerdere verslagjaren die nog niet zijn afgewikkeld.
Als het CAK onvoldoende of geen geschikte (controle)informatie kan verkrijgen om een post te beoordelen, dan moet dit worden toegelicht. Alleen wanneer deze informatie ontbreekt in een financiële stroom waarvoor gebruikersverantwoordelijkheid geldt, hoeft het CAK dit niet verder uit te zoeken. In dat geval volstaat een toelichting in de bestuurlijke verantwoording over een (mogelijke) geïmporteerde fout of onzekerheid. en geïmporteerde fout of onzekerheid betreft een fout of onzekerheid die haar oorsprong vindt bij een externe partij en die door het CAK niet zelfstandig kan worden vastgesteld, onderzocht of gecorrigeerd vanwege het ontbreken van adequate controle-informatie. Een geïmporteerde fout of onzekerheid heeft geen effect op het oordeel over de rechtmatige uitvoering door het CAK, mits sprake is van gebruikersverantwoordelijkheid.
Voor de onderbouwing van het rechtmatigheidsoordeel van de accountant is het belangrijk dat het CAK fouten en onzekerheden zoveel mogelijk kwantificeert.
Van een fout (afwijking) in de verantwoording is sprake indien naar aanleiding van het uitgevoerde onderzoek is gebleken dat een (gedeelte van) een post niet in overeenstemming is met één of meer aspecten van de wet- en regelgeving. Rechtmatigheidsfouten worden altijd absoluut beoordeeld. Saldering van rechtmatigheidsfouten is daarom niet toegestaan.
Een onzekerheid in de verantwoording ontstaat doordat het CAK de uit te voeren werkzaamheden nog niet heeft gepland, gestart of afgerond. Als er onvoldoende (controle)informatie beschikbaar is om een (gedeelte van een) post als rechtmatig of onrechtmatig aan te merken, is er sprake van een onzekerheid over de (on-) rechtmatigheid van een post in de bestuurlijke verantwoording.
Procedurele (niet financiële) rechtmatigheidsfouten of onzekerheden die niet te kwantificeren zijn, worden apart verantwoord. Het CAK geeft hierbij altijd: de oorzaak van de fout of onzekerheid, het plan van aanpak voor herstel en de maatregelen die worden genomen om herhaling te voorkomen.
Artikel 3
Begrippenkader
Onderdeel van Model jaarverslaggeving CAK bestuurlijke verantwoording 2025· Gezondheidsrecht en farmaceutisch recht
Deze tekst geldt sinds 27 januari 2026