Gemeenten hebben een belangrijke verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van woningbouw, nieuwe bedrijventerreinen of ander ruimtelijk beleid. Ontwikkelingen kunnen noodzakelijk zijn of gewenst zijn. Gemeenten hebben met de wettelijke grondbeleidsinstrumenten de mogelijkheid om grondbeleid te voeren en de ruimtelijke opgaven te realiseren. In de navolgende subparagrafen worden de beschikbare instrumenten en de inzet daarvan besproken.
De Wet voorkeursrecht gemeenten geeft gemeenten de bevoegdheid een voorkeursrecht tot koop te vestigen. Door het vestigen van een voorkeursrecht wordt de gemeente in staat gesteld bij voorrang de eigendom te verwerven, van gronden en opstallen in een gebied waar nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zijn gepland. De gemeente blijft wel afhankelijk van het door de eigenaar wel of niet te koop aanbieden van een onroerende zaak. Het staat de gemeente bij een aanbod vrij te besluiten wel of niet te kopen. Koopt de gemeente het niet, dan is de eigenaar drie jaren vrij de onroerende zaak aan derden te verkopen.
Met een voorkeursrecht kunnen ongewenste verkopen en grondspeculatie worden voorkomen.
De inzet van de Wet voorkeursrecht gemeenten kan al in een vroeg stadium plaatsvinden. Het voorkeursrecht kan gevestigd worden op gronden waaraan in een structuurplan, bestemmingsplan, projectbesluit of inpassingplan een niet-agrarische bestemming is gegeven en waarvan het gebruik afwijkt van de (nieuwe) bestemming. Het voorkeursrecht kan tevens worden gevestigd op gronden die bij een structuurvisie zijn aangewezen tot moderniseringsgebied en in het bestemmingsplan als moderniseringsgebied zijn aangegeven.
De bevoegdheid tot het aanwijzen van de gronden waarop het voorkeursrecht moet worden gevestigd ligt bij de gemeenteraad. Indien het van belang is dat het voorkeursrecht werkt, alvorens het voornemen tot vestiging in de openbaarheid wordt gebracht, heeft het college van burgemeester en wethouders de bevoegdheid voorlopig gronden aan te wijzen.
Hoofdstuk 4 › Paragraaf 4.1
Artikel 4.1.1
Wet voorkeursrecht gemeenten
Onderdeel van Nota Grondbeleid