De criteria zoals opgenomen in de welstandsnota hebben geen
directe invloed op zowel reeds bestaande bouwwerken als
vergunningsvrije bouwwerken. Toch kunnen in bepaalde
gevallen bovengenoemde bouwwerken wel getoetst worden aan de
welstandscriteria: in geval van vrijwillige toetsing of in
geval van repressieve toetsing, bij het optreden van een
exces.
Vrijwillige welstandstoetsing
Om te voorkomen dat men achteraf geconfronteerd
wordt met de redelijke eisen van welstand kan een
initiatiefnemer van een te bouwen vergunningsvrij bouwwerk,
de bouwaanvraag door middel van sneltoetscriteria vrijwillig
laten toetsen aan redelijke eisen van welstand. De
sneltoetscriteria kunnen dus ook dienen als adviserend kader
direct naar de burger.
Repressieve welstandstoetsing (de excessenregeling)
Welstandsbeleid geldt altijd. Ook reeds uitgevoerde
bouwaanvragen en - werkzaamheden kunnen daarom onderhevig
zijn aan welstandstoetsing. Het betreft in bijna alle
gevallen bouwwerken waarvan het uiterlijk in ernstige mate
in strijd is met redelijke eisen van welstand. Een bouwwerk
is in ernstige mate in strijd met redelijke eisen van
welstand indien sprake is van excessen (vandaar de naam
excessenregeling), dat wil zeggen buitensporigheden die ook
voor niet-deskundigen evident zijn. Het gaat hierbij dus om
zaken waaraan een groot deel van de mensen zich ergert. Vaak
heeft dit betrekking op het onbruikbaar maken van
bouwwerken, ernstig verval van bouwwerken, het ontkennen of
vernietigen van architectonische bijzonderheden bij
aanpassing van een bouwwerk, armoedig materiaalgebruik,
toepassing van felle of contrasterende kleuren, te
opdringerige reclames of een te grove inbreuk op wat in de
omgeving gebruikelijk is (zie tevens Deel B).
Burgemeester en wethouders kunnen in bovengenoemde gevallen
degene die tot het opheffen van strijdigheden bevoegd is,
aanschrijven om die strijdigheid op te heffen. Dit wordt ook
wel repressieve welstandstoetsing genoemd (deze regeling is
dus niet bedoeld om de plaatsing van een bouwwerk tegen te
gaan). Bij het aanschrijven dient gemotiveerd te worden
waarom en in welke mate het bouwwerk strijdig is met
redelijke eisen van welstand. De beoordeling vindt plaats
aan de hand van de in de welstandsnota opgenomen algemene
criteria.
deel A › Paragraaf 4
Artikel 4.4
Vrijwillige welstandstoetsing en repressieve welstandstoetsing (de excessenregeling)
Onderdeel van Welstandsnota 2011