De beschikbare budgetten (BUIG/Participatiebudget) staan enorm onder druk. Daarom staat het vergroten van uitstroom en het voorkomen van instroom centraal. Een kwalitatief goede handhaving levert hieraan een belangrijke bijdrage. Niet alleen aan de poort, maar door het hele klantproces heen dient er aandacht te zijn voor signalering en voorkomen van fraude.
In dit hoofdstuk geven we aan welke activiteiten we uitvoeren om onderstaande doelstellingen te realiseren.
4.1 Doelstellingen
Onze doelstellingen van handhaving op het gebied van Werk & Inkomen zijn de volgende:
Versterken poortwachterfunctie;
Structurele inzet op preventie door voorlichting en dienstverlening;
Blijvende inzet op controle en sanctionering.
Deze beleidsdoelstellingen gaan van puur preventief (vroegtijdig informeren) naar puur repressief (sanctioneren op maat), maar kunnen niet los van elkaar worden gezien. Door ons op deze onderdelen te richten, willen we de spontane nalevingbereidheid bevorderen. We kijken per onderdeel wat we hier de komende jaren in willen realiseren. Onze ambitie is om de focus de komende jaren van repressief naar preventief te verleggen.
4.1.1 Versterken poortwachterfunctie
Door integraal in te zetten op handhaving aan de poort voorkomen we dat burgers onterecht of onnodig lang een beroep doen op het vangnet van een uitkering of re-integratie. Om dit doel te bereiken, is onze gemeente streng aan de poort. Door alle aanmeldingen en aanvragen voor een uitkering zorgvuldig te beoordelen, wordt het risico en de schadelast beperkt.
Het gaat hierbij zowel om het rechtmatigheids- als het doelmatigheidsaspect. Regisseurs en consulenten worden hiervoor opgeleid.
Bij rechtmatigheid zijn een juiste beoordeling van het recht op uitkering en het voorkómen van misbruik van belang. Doelmatigheid vereist dat de poortwachter zijn dienstverlening richt op de bemiddeling naar werk of het wegnemen van belemmeringen, als directe arbeidsinschakeling niet mogelijk is.
4.1.2 Structurele inzet op preventie door voorlichting en dienstverlening
De gemeente Weert zet in op een preventieve signaalfunctie van de handhaving. Daarom blijven we investeren in een duidelijke informatievoorziening aan onze inwoners. In onze gesprekken met de klant wordt nadrukkelijk stilgestaan bij de consequenties van het niet nakomen van gemaakte afspraken en/of verplichtingen.
Hiertoe voeren wij de volgende activiteiten uit:
Intake[8]
Beschikkingen:
Beschikkingen lenen zich bij uitstek voor het benoemen van algemeen en specifieke verplichtingen die verbonden zijn aan de uitkering. Deze verplichtingen zijn in een persoonlijk contact aan de cliënt kenbaar gemaakt en worden op deze wijze vastgelegd en controleerbaar. Met de uitreiking van een beschikking aan de cliënt wordt hij geïnformeerd over de plichten die aan zijn uitkering verbonden zijn. Door deze werkwijze is het zowel voor de klant als voor de organisatie duidelijk wat er van de klacht verwacht wordt.
Communicatie
Open en transparante communicatie met de burger is van essentieel belang. Met de burger zal worden gecommuniceerd door middel van persberichten, artikelen in lokale kranten en interviews via lokale radio en TV. Voor het bewust maken van de plichten van de burger sluit de afdeling WIZ aan bij onder andere de door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gestarte campagne “Weet hoe het zit”. Ook wordt binnen de regio Midden-Limburg samengewerkt ten aanzien van ontwikkeling van communicatiemiddelen.
Daarnaast zal steeds meer gebruik worden gemaakt van internet en nieuwe media. Ook over eventuele themacontroles[9] wordt achteraf via de pers gecommuniceerd met de burger.
Deskundigheidsbevordering
Preventie en opsporing van uitkeringsfraude is sterk afhankelijk van de competenties en motivaties van de professionals. Een optimale dienstverlening is dan ook alleen mogelijk wanneer er sprake is van optimale deskundigheid bij de medewerkers. De gemeente Weert geeft hier invulling aan door voor de professionals tijdig trainingen te organiseren op het gebied van onder andere feedback technieken, herkennen van fraudesignalen en de actualisering van de noodzakelijke kennis op het gebied van handhaving.
4.1.3 Blijvende inzet op controle en sanctionering
Naast de focus op preventie is blijvende inzet op controle en sanctionering noodzakelijk. Handhaving wordt ingezet op alle groepen uitkeringsgerechtigden, ongeacht de afstand tot de arbeidsmarkt. Hierbij wordt door de sociaal rechercheurs, fraudepreventiemedewerkers, consulenten Activering & Werk en de inkomensconsulenten nauw samengewerkt om fraude consequent te bestrijden.
We voeren de volgende activiteiten uit:
Signaalsturing
Alle signalen over klanten die mogelijk op fraude wijzen worden onderzocht. Hiermee proberen wij fraude te voorkomen of te beperken. De signalen komen via diverse “bronnen” zoals (anonieme) tipmeldingen, het inlichtingenbureau of andere bestandsvergelijkingen binnen. Ook komen signalen direct van onze consulenten binnen.
Nadat een signaal is ontvangen, zal er eerst een verrijking van signaal plaatsvinden. Na deze verrijking zal de handhaver in overleg met de consulent inkomen het signaal afhandelen. Is er een (mogelijk) nadeel van meer dan € 50.000 (bruto), dan zal de sociaal rechercheur het traject verder afhandelen.
De uitgangspunten bij signaalsturing zijn:
de klant is betrouwbaar tot het tegendeel blijkt of tot er een aanleiding is tot het vaststellen van een verdenking;
vertrouwen is goed maar controleren is beter. Daarmee wordt de klant ook tegen zichzelf beschermd, en wordt mogelijk afglijden naar ongewenst gedrag voorkomen;
object van controle zijn zowel de inspanningsverplichtingen die de klant moet nakomen, als de gegevens die volledig en juist vertrekt moeten worden;
bij onregelmatigheden en/of vragen wordt de klant zelf aan het werk gezet om een toelichting te geven in een gesprek, of om algemene administratieve- of meer specifieke gegevens te verstrekken;
de klant wordt intensief gecontroleerd als er aanleiding toe is;
de klant wordt strafrechtelijk benaderd als het benadelingsbedrag € 50.000 of hoger is, of het vermoeden bestaat dat een benadelingsbedrag € 50.000 of meer zal bedragen.
Huisbezoeken
Is er sprake van een gegronde reden om te twijfelen aan de juistheid of volledigheid van de door belanghebbende verstrekte gegevens voor het vaststellen van het recht op of hoogte van de bijstand, dan kan er een huisbezoek worden afgelegd. De gegronde redenen bestaat uit concrete objectieve feiten en/of omstandigheden.
Met een huisbezoek heeft de gemeente Weert een bijzonder effectief instrument in handen om onregelmatigheden aan te tonen. De handhaver dient vooraf te toetsen of het noodzakelijk is om tegen de wil van belanghebbende een huisbezoek af te leggen en of het huisbezoek proportioneel is. Daarnaast dienen er geen andere passende minder ingrijpende middelen mogelijk te zijn om de rechtmatigheid van de bijstandsuitkering te onderzoeken.
Voor het afleggen van een huisbezoek gelden voor de ambtenaar die het huisbezoek verricht een aantal verplichtingen van de Algemene Wet Op het Binnentreden (AWOB).
Het betreft:
Legitimeren;
Mededelen; met welke reden en met welk doel hij/zij wil binnentreden, en
Toestemming; vragen, en krijgen.
De toestemming moet gebaseerd zijn op volledige en juiste informatie over reden en het doel van het huisbezoek. Dit is de zogenaamde “informed consent”.
Om te voldoen aan de op de gemeente rustende bewijslast is de regelgeving over het afleggen van een huisbezoek vastgelegd in een protocol huisbezoek. Dit protocol omschrijft onder andere de mogelijkheden voor het afleggen van een huisbezoek en de eventuele consequenties bij weigering.
Themacontroles
Naast het inzetten van instrumenten in het aanvraagproces (de poort) is het ook van belang tijdens het proces van uitkeringsverstrekking handhavingsinstrumenten in te zetten. Op basis van wisselende thema’s wordt er gericht onderzocht of onze klanten voldoen aan hun inlichtingenplicht.
Of iemand extra gecontroleerd wordt is afhankelijk van het thema. Deze thema’s kunnen jaarlijks veranderen en zijn afhankelijk van de ontwikkelingen in betreffende risico’s. De controles kunnen worden gebaseerd op specifieke persoonskenmerken of op specifiek te controleren onderdelen, los van de persoon. Het gaat dan om bijvoorbeeld parttime inkomsten in risico beroepen, moeders met niet erkende kinderen, leeftijd, woonsituatie of het opvragen van bankafschriften, waterverbruik en energieverbruik. Het doel is twee themacontroles per jaar te verrichten.
Internet onderzoek
Om op verantwoorde wijze onderzoek op het internet te kunnen doen heeft het team handhaving een opleiding internet rechercheren gevolgd.
Tijdens het internetonderzoek, in beginsel niet in de aanvraagprocedure, kan er naar (aanvullend) bewijs worden gezocht op onder andere de sociale netwerken als Facebook en LinkedIn.
Tijdens dit onderzoek dient door de handhaver ook in afweging te worden genomen welke inbreuk het onderzoek op de persoonlijke levenssfeer maakt en of er een noodzaak is tot het instellen van een internetonderzoek.
4.1.4 Contacten met de klant
Bij alle contacten met de klant kijken we breed naar de leefgebieden van onze klant. Gevolg is dat bij bijvoorbeeld een gesprek over de re-integratie ook gekeken kan worden naar handhavingsaspecten en of minimaregelingen. Op basis van maatwerk zal de frequentie van periodieke herbeoordelingen plaatvinden. Er wordt in ieder geval vastgelegd dat iedere klant 1x per 3 jaar (klant structureel zonder arbeidsverplichtingen) een herbeoordeling krijgt.
4.1.5 Handhaving Wmo
Met ingang van 1 januari 2015 is de nieuwe Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) in werking getreden. Met deze nieuwe wet hebben de gemeenten meer verantwoordelijkheden gekregen voor het organiseren van passende ondersteuning aan huis voor mensen die niet op eigen kracht kunnen deelnemen aan de samenleving. Het doel van de wet is het mogelijk maken voor mensen om langer thuis te kunnen blijven wonen en te participeren.
Fraudepreventie
Door de klanten vroegtijdig te informeren[10] over de rechten en plichten die verbonden zijn aan het ontvangen van een maatwerkvoorziening dan wel een persoonsgebonden budget en de eventuele gevolgen bij misbruik en oneigenlijk gebruik, zal de kans op regelovertreding verkleinen.
Controle
Er wordt al dan niet steekproefsgewijs beoordeeld of de besteding van de budgetten voldoet aan de voorwaarden, zoals beschreven in artikel 6.1 van de Verordening Wmo Gemeente Weert 2015. Daarnaast vinden er controles plaats ter beoordeling of de klanten nog voldoen aan de voorwaarden om voor een budget in aanmerking te komen. Voor deze controles zijn er toezichthouders[11] aangesteld.
[8] Zie 4.1.1 intakeproces
[9] Zie 4.1.3. Themacontroles
[10] Zie 3.1. vroegtijdig informeren
[11] Zie 5.2
Artikel 4
Activiteiten
Onderdeel van Besluit van de gemeenteraad van de gemeente Weert houdende Handhavingsbeleidsplan Werk Inkomen & Zorgverlening