De raad kan gebruik maken van formele instrumenten om beleidskaders te stellen. De formele instrumenten zijn de verordenende en budgettaire bevoegdheden. Daarnaast stelt de raad kaders door middel van enkele plannen die de raad op grond van diverse wetgeving dient vast te stellen, zoals het gemeentelijk milieubeleidsplan en verkeers- en vervoersplan en via bestemmingsplannen. Een concreet voorbeeld betreft de bevoegdheid van het college tot het aankopen van grond. De raad kan met betrekking tot deze bevoegdheid heel goed kaders stellen bijvoorbeeld via de begroting, het bestemmingsplan en een nota grondbeleid. De raad kan via het bestemmingsplan aangeven welke gebieden in aanmerking komen om te bouwen. De raad kan via de begroting aangeven welk bedrag maximaal beschikbaar is voor de aankoop van grond.
Het initiatief tot het maken van verordeningen ligt in de praktijk bij het college. In een dualistisch stelsel is het de bedoeling dat raadsleden vaker initiatiefvoorstellen indienen, dan wel het college aansporen tot het maken van een voorstel voor een verordening.
De raad stelt onder andere via de begroting, de termijnagenda en/of de meerjarenraming de kaders vast waarbinnen het college het beleid ontwikkelt en uitvoert. De raad heeft in het beleidsproces ook een belangrijke plaats als besluitnemer.
Voor al deze besluiten heeft hij informatie nodig. Waarbij wordt opgemerkt dat informatie vanuit het college uiteraard niet de enige informatiebron is.
De raad heeft niet alleen informatie nodig wanneer hij bevoegd is een besluit te nemen.
De raad kan op grond van artikel 169, tweede lid, Gemeentewet ook aangeven wanneer hij wil worden geïnformeerd. De gegevens die vanuit de actieve informatieplicht moeten worden verstrekt zijn niet wettelijk vastgelegd. De onderwerpen zouden kunnen worden bepaald aan de hand van het eventuele raadsprogramma of de lange termijn agenda van de raad. Een handvat voor het beoordelen of een voorstel politiek relevant is, zijn de volgende criteria:
leeft maatschappelijk
heeft publiciteit
ondergaat voor de gemeente relevante bestuurlijke, financiële of juridische veranderingen of heeft risico’s
zijn verschillende belangen mee gemoeid
Wanneer een onderwerp aan (één van) deze criteria voldoet, kan het als politiek relevant worden aangeduid en dient de raad er over te worden geïnformeerd, mogelijk gevolgd door een kaderstellend besluit.
Hoofdstuk 2.
Artikel 2.3
Informatie ten behoeve van de kaderstellende bevoegdheden van de raad
Onderdeel van Invulling actieve informatieplicht college 2018